اولین گام و یکی از اساسی ترین گام ها در موفقیت را خواست و طلب می توان نام برد، چرا که آدمی تا طالب چیزی نباشد بدان نیز دست نخواهد یافت. طولانی ترین راه ها نیز با برداشتن اولین قدم آغاز شده و به سرانجام رسیده اند.
8گام موفقیت در نهج البلاغه
هر انسانی طالب موفقیت و پیروزی بوده و از شکست و ناکامی گریزان است . بر این اساس به راهکارها و روش های متوسل میشوند که آنان را در رسیدن به مطلوب خویش یاری دهد و سریعترین و نتیجه بخش ترین راه را پیش رویشان باز کند. در همین راستا کتابهایی منتشر و برنامههای آموزشی ساخته شده که هریک به زعم خویش آدمی را درجهت رسیدن به موفقیت یاری میرساند. کتاب گرانقدر نهج البلاغه نیز از این موضوع غافل نبوده و به نکات ارزشمندی در این زمینه اشاره داشته است .
گام به گام تا موفقیت
حضرت علی علیه السلام در میان سخنان خویش به عوامل موفقیت نیز توجه داشتهاند که در ذیل به مواردی از آن اشاره میکنیم:
1) «جوینده چیزی یا به آن یا به برخی از آن خواهد رسید.» (نهج البلاغه ترجمه دشتی/حکمت/ 386)
بنابراین اولین گام و یکی از اساسی ترین گامها در موفقیت را خواست و طلب می توان نام برد، چرا که آدمی تا طالب چیزی نباشد بدان نیز دست نخواهد یافت. طولانی ترین راه ها نیز با برداشتن اولین قدم آغاز شده و به سرانجام رسیدهاند.
2) «علم خود را نادانی و یقین خود را شک و تردید مپندارید، پس هرگاه دانستید عمل کنید و چون به یقین رسیدید اقدام کنید.» ( همان/ حکمت 274)
گام دوم پس از خواست و طلب، به دست آوردن اطلاعات و آگاهیهای لازم در آن زمینه است. چرا که بدون معرفت و آگاهی قدم گذاستن در پیچ و خم مشکلات و سختی ها خود مشکلات دیگری را به همراه خواهد داشت که نهایتاً منجر به پشیمانی و سرگردانی خواهد شد. علاوه بر این یقین به درستی کار و برحق بودن آن از شرایط لازم موفقیت ( حقیقی )است چراکه انسانی را می توان موفق واقعی نام نهاد که با دقت و آگاهی به موفقیت دست یافته است و نه با بخت و اقبال.
3) « آن کس که از افکار و آراء گوناگون استقبال کند صحیح را از خطا خوب شناسد.» ( همان/ حکمت 173)
از دیگر عوامل موفقیت صبر و شکیبایی است. روایت شده به داود پیغمبر وحى رسید كه اخلاق خود را مانند اخلاق من گردان و همانا یک قسمت از اخلاق من این است كه من بسیار شكیبایم و انسان شكیبا و صابر اگر در حال صبر بمیرد شهید مرده است و اگر زنده بماند عزیز است بدانید كه صبر كردن بر آنچه كه نفس از انسان میخواهد سرلوحهى پیروزیست و شكیبائى بر محنتها سرلوحهى فرج و گشایش است
یکی دیگر از عوامل موفقیت مشورت کردن واستفاده از آراء و افکار دیگران است. حضرت امام صادق علیه السّلام مىفرماید كه: در هر كارى، خواه اخروى و خواه دنیوى، مشورت با مۆمنین لازم است، امّا در كار آخرت، باید مشورت كنى با كسى كه در او پنج خصلت باشد، عقل و علم و تجربه و نصح و تقوى. یعنى: كسى كه قوّت تمیز میان حسن و قبح داشته باشد. و علم به اوامر و نواهى نیز او را حاصل باشد. و در كارها صاحب تجربه باشد. و هر چه گوید به محض دیندارى و خاطر خواهى گوید، نه از روى فریب و غدر. و متّقى باشد. پس اگر شخص این چنین نیابى، این صفات را خود به عمل آر و بعد از رجوع و استغفار، با خود مشورت كن و عزم را جزم كرده و توكّل به خدا نموده، هر چه به خاطرت افتاد به او عمل كن، كه البتّه صواب است. (مصباح الشریعة / ترجمه و شرح عبد الرزاق گیلان/ 350 )
4) «شتاب پیش از توانایی بر کار و سستی پس از به دست آوردن فرصت از بی خردی است.» ( همان/ حکمت 363)
عجله کردن قبل از به دست آوردن امکانات و اطلاعات لازم در زمینه موفقیت و همچنین سستی و کوتاهی کردن پس از مهیّا شدن شراط لازم به کلی نهی شده است. حضرت علی علیه السلام میفرمایند: مبادا هرگز در كارى كه وقت آن فرا نرسیده شتاب كنى، یا كارى كه وقت آن رسیده سستى ورزى، و یا در چیزى كه (حقیقت آن) روشن نیست ستیزه جویى نمایى و یا در كارهاى واضح و آشكار كوتاهى كنى! تلاش كن تا هر كارى را در جاى خود، و در زمان مخصوص به خود، انجام دهى خ (69618- 69588).
5) « کسی که به کارهای گوناگون پردازد، خوار شده پیروز نمیگردد.» ( همان/ حکمت 403)
این سخن امام اشاره بر تمرکز بر کار و به دست آوردن تخصص در آن زمینه دارد . امام على «علیه السلام » می فرمایند: ارزش هر كس (به اندازه همان)، چیزى است كه در آن خوب وارد است (و در آن مهارت دارد و هنرمندانه انجام مىدهد) .
و این حكمت عملى- به نوبه خود- ارزشهاى پوچى را كه انسان خود را با آنها ارزشمند مىشمارد نفى مىكند. پس ارزش هر كس به مال و مكنتى نیست كه در ملكیّت دارد، یا به جاه و جلالى كه به دست آورده است، و نظایر اینها، بلكه ارزش واقعى به آن كارى است كه خوب انجام مىدهد، یا رشته و هنرى كه در آن مهارت و تخصّص دارد. و فرقى نیست كه مراد چیزى باشد كه انسان آن را نیكو انجام مىدهد، یا چیزى كه آن چیز انسان را خوب و نیكو مىسازد، زیرا كه دوّمى نیز از لحاظ حكیمانه همان اوّلى است. (الحیاة / ترجمه احمد آرام / ج5 / 440 )
6) « حفظ و به كار گیرى تجربه رمز پیروزى است .» (همان / حکمت 211)
اولین گام و یکی از اساسی ترین گامها در موفقیت را خواست و طلب می توان نام برد، چرا که آدمی تا طالب چیزی نباشد بدان نیز دست نخواهد یافت. طولانی ترین راه ها نیز با برداشتن اولین قدم آغاز شده و به سرانجام رسیدهاند
مرد خردمند هنرپیشه را
عمر دو بایست در این روزگار
تا بیكى تجربه آموختن
با دیگرى تجربه بردن بكار
7) « پیروزى در دوراندیشى، و دور اندیشى در به كار گیرى صحیح اندیشه، و اندیشه صحیح به راز دارى است.» ( همان. حکمت 48)
یکی دیگر از عوامل موفقیت، به کار بردن اندیشه صحیح برای دستیابی به هدف و فاش نکردن آن در ملاء عام است؛ چرا که گاه اطلاع یافتن افراد حسود و سود جود موجبات به تأخیر افتادن هدف را فراهم میسازد. چنانکه حضرت كاظم سلام اللَّه علیه فرمود: اگر در دست خود چیزى دارى سعى كن دست دیگرت از آن اطلاع پیدا نكند. (مشكاة الأنوار / ترجمه عطاردى/ 304 )
8) «انسان شكیبا، پیروزى را از دست نمىدهد، هر چند زمان آن طولانى شود.» ( همان/ حکمت 153)
از دیگر عوامل موفقیت صبر و شکیبایی است. روایت شده به داود پیغمبر وحى رسید كه اخلاق خود را مانند اخلاق من گردان و همانا یک قسمت از اخلاق من این است كه من بسیار شكیبایم و انسان شكیبا و صابر اگر در حال صبر بمیرد شهید مرده است و اگر زنده بماند عزیز است بدانید كه صبر كردن بر آنچه كه نفس از انسان میخواهد سرلوحهى پیروزیست و شكیبائى بر محنتها سرلوحهى فرج و گشایش است. (إرشاد القلوب / ترجمه رضایى / ج1/306 )
خواهى كه شود عاقبت كار حسن
پیوسته رداى صبر بر دوش فكن
بىحلم مزن نفس كه یارى خوبست
و ز طیش به باد مىرود روح و بدن
این عوامل بخشی از عواملی است که در پیروزی و موفقیت دخیلاند البته در این کتاب ارزشمند عوامل دیگری نیز یاد شده که در این مقال فرصت ذکر آن نیست امید که در تمام مراحل زندگی موید و پیروز باشید.
مریم پناهنده
بخش نهج البلاغه تبیان
منابع:
1)نهج البلاغه/ ترجمه دشتی
2) إرشاد القلوب / ترجمه رضایى / ج1
3)مشكاة الأنوار / ترجمه عطاردى
4)الحیاة / ترجمه احمد آرام / ج5
5)مصباح الشریعة / ترجمه و شرح عبد الرزاق گیلان
6) دیوان امیر المومنین علیه السلام/ میبدی ،زمانی
