از توبیخ تا محرومیت
پزشک باید پاکدامن و پرهیزگار باشد و وظایف مربوط به حرفه خود را با وجدان بیدار و آگاه بر طبق موازین قانونی و اخلاقی اجرا کند، به نحوی که رفتار او موجب احترام و اعتماد جامعه نسبت به خود و همکارانش شود. همانگونه كه بعد از اتمام تحصیل، سوگندنامهای یاد میكنند تا در مسیر خدمت به جامعه گام بردارند.
در عالم پزشکی میان پزشک و بیمار رابطهای حقوقی برقرار است که بر این اساس پزشک مکلف است در قبال معالجه بیمار از تمامی استعداد و قابلیتهای خود بهره گرفته و با عنایت به نظامات و مقررات دولتی این وظیفه را به انجام رساند. البته لازم به ذكر است كه در میان برخی از پزشكان و كادر پزشكی، تعداد معدودی از پزشكان بنا به دلایل مختلف مرتكب تخلف یا قصور و تقصیری میشوند كه گاه این تخلف منجر به مرگ و یا حتی نقص عضو بیمار خود میشود. در این زمینه دولت برای جلوگیری از تخلفات احتمالی كادر پزشكی، قوانین و مجازاتهایی را مد نظر قرار داده است. در این زمینه «قانون» در خصوص تخلفات پزشكان به گفتوگو با غلامرضا طیرانیان حقوقدان پرداخته است.
جرایم عمومی پزشکان
این حقوقدان در خصوص نحوه مجازات پزشكان متخلف به «قانون» میگوید: چنانچه آقا و خانم پزشك مانند هر شهروند معمولی مرتكب جرمی شوند، مانند سایر افراد جامعه مورد مجازات قرار میگیرند. مدرس سابق دانشگاه ضمن بیان مطلب فوق میافزاید: اما اگر به تناسب حرفه پزشكی بخواهیم ببینیم كه در چه مواردی قابل تعقیب هستند، دارای دو حالت است؛ یا تخلفی كه مرتكب شدند جنبه انتظامی دارد به این معنا كه دستورات وزارت بهداشت و درمان یا نظامات قانون پزشكی را رعایت نكرده باشند، مجازات آنها از نوع مجازات انتظامی است. این كارشناس حقوق با اشاره به این نكته كه مجازات پزشكان متخلف در شدیدترین وضعیت، محرومیت از شغل پزشكی است، اظهار میدارد: همچنین مجازاتهای دیگری از قبیل توبیخ نیز برای پزشكان متخلف تعیین شده است كه البته نحوه انتخاب مجازاتها بستگی به نوع جرم ارتكابی آنها دارد.
یكی از وظایف پزشك حفظ اسرار بیمار است، چنانچه اسرار بیمار توسط پزشك معالج وی افشا شود، پزشك متخلف قابل تعقیب و پیگیری است. در اینگونه از موارد امكان حبس تا یك سال برای پزشك متخلف وجود دارد
تخلفات حرفهای پزشکان
غلامرضا طیرانیان به حالت دوم از ارتكاب جرم پزشكان اشاره میكند و این گونه ادامه میدهد: نوع دیگر مربوط به زمانی است كه پزشك، به تناسب حرفه پزشكی خود مرتكب جرم میشود. به عبارت دیگر جرمهایی كه مربوط به حرفه آنان است. به عنوان مثال یكی از وظایف پزشك حفظ اسرار بیمار است، چنانچه اسرار بیمار توسط پزشك معالج وی افشا شود، پزشك متخلف قابل تعقیب و پیگیری است. در اینگونه از موارد امكان حبس تا یك سال برای پزشك متخلف وجود دارد. این حقوقدان به سایر جرایم پزشكان پرداخته و تصریح میكند: از دیگر جرایم پزشكان میتوان به نحوه درمان بیمار اشاره كرد. به عنوان مثال چنانچه بیماری كه باید در بیمارستان و زیر نظر پرستار و با استفاده از تجهیزات تخصصی مورد عمل جراحی قرار گیرد، اگر پزشك معالج عمل جراحی بیمار خود را در مطب انجام دهد، یك تخلف به شمار میرود. این مدرس سابق دانشگاه ضمن بیان مطلب فوق خاطرنشان میكند: البته تشخیص اینگونه از تخلفات بر عهده سازمان نظام پزشكی و در برخی از موارد از وظایف اداره پزشكی قانونی كشور است. به طور كلی در خصوص تخلفات پزشكان قوانینی از قبیل قانون نظام پزشكی، قانون مقررات مربوط به دارو و درمان وجود دارد كه تا حدودی وظایف پزشكان و همچنین نوع مجازات آنها را مشخص كرده است. این كارشناس حقوق با بیان اینكه پزشك موظف است تا در درمان بیمار آنچه را كه عرف پزشكی دنیا و ایران بر عهده دارد را رعایت كند، اشاره میكند: اگر این وظیفه از سوی پزشك محقق نشود و مشكلاتی را در درمان بیمار به وجود آورد یا عملی را انجام دهد كه عرفا نباید صورت پذیرد، آن پزشك، متخلف تلقی شده و قابل تعقیب و پیگرد قانونی است.
قتل و جرح عضو بیمار
طیرانیان به مجازاتهای تعیین شده برای قتل غیرعمد و نقص عضو بیمار توسط پزشك اشاره كرده و میگوید: اگر بیماری به وسیله پزشك خود فوت شود، قتل عمد محسوب شده و مجازات آن بر اساس قتل غیرعمد خواهد بود. اما اگر منتهی به فوت بیمار نشود و منتهی به نقص عضو شود یا مثلا خانمی كه باردار است به دلیل بیاحتیاطی پزشك، فرزند وی سقط شود، پزشك باید دیه سقط جنین را پرداخت كند. طیرانیان ضمن بیان این مطلب كه در حال حاضر مطابق قانون، فرمی توسط پزشكان تهیه شده كه بر اساس آن بیمار باید قبل از عمل جراحی رضایت خود را اعلام و آن فرم را امضا كند به آن مضمون كه من پزشك خود را برائت میكنم، میافزاید: اجرای این فرم قانونی است. منتها مشكلی كه وجود دارد در این است تا زمانی كه بیمار فرم فوقالذكر را امضا نكند، عمل جراحیاش صورت نخواهد پذیرفت. وی براین باور است كه این فرم یك اجبار است كه برخلاف اصول قانون اساسی كشور ماست. توصیه ما براین است كه فرمی دارای دو محل و دو پرسش كه آیا بیمار پزشك خود را برائت میكند یا خیر؟ تهیه شود. اینگونه بیمار در امضای خود آزاد خواهد بود.
طیرانیان به مجازاتهای تعیین شده برای قتل غیرعمد و نقص عضو بیمار توسط پزشك اشاره كرده و میگوید: اگر بیماری به وسیله پزشك خود فوت شود، قتل عمد محسوب شده و مجازات آن بر اساس قتل غیرعمد خواهد بود. اما اگر منتهی به فوت بیمار نشود و منتهی به نقص عضو شود یا مثلا خانمی كه باردار است به دلیل بیاحتیاطی پزشك، فرزند وی سقط شود، پزشك باید دیه سقط جنین را پرداخت كند
تعهد به رازداری
این حقوقدان خاطرنشان میکند: قوانین در این زمینه در كشورهای مختلف متفاوت است منتها اكثر كشورها مانند ایران اعمال میكنند، به آن معنا كه رازپوشی بیماران تقریبا در كشورهای دنیا دو دسته است؛ یك دسته نسبی مانند كشور ما كه البته اكثر كشورهای دنیا هم به این شكل هستند یعنی چنانچه قانون و دستگاه دادگستری بخواهد، پزشكان و كادر پزشكی موظفند كه اسرار بیمار را در مورد سوالی كه دادگستری خواسته افشاء كنند. طیرانیان ضمن بیان این مطلب كه برخی از كشورهای معدود هستند كه رازپوشی در آن كشور مطلق است، خاطرنشان میكند: به هیچ عنوان پزشك مجاز به افشای اسرار بیمار نیست. البته این حالت رازپوشی مطلق امروزه در همان كشورها مورد سوال قرار گرفته است. چراكه موضوع در تمام دنیا به این شكل است كه رازپوشی پزشكی روز اول برای حفظ سلامتی بیمار و صلاح جامعه به وجود آمده و بیماران به پزشك خود اعتماد كنند و بیماری خود را به پزشك بگویند و درمان آنها به تعویق نیفتد و باعث گرفتاری در بیماریهای مسری برای جامعه نشوند. وی براین باور است كه در آینده سیستم قضایی كشورهای مختلف به این نتیجه رسیدند كه در برخی از موارد حتی بیماریهای عفونی و مسری هم لازم است كه سیستم بهداشتی و درمانی، بیماری افراد را افشا كند تا بتوان از بیماریهای همهگیر و سرایت آن به دیگران در زمان مناسب جلوگیری كرد.
این حقوقدان در ارتباط با اینكه اگر تجویز پزشك منجر به نقص عضو یا حتی مرگ بیمار شود، توضیح میدهد: در برخی از موارد درمانهایی كه توسط پزشكان صورت میگیرد اعم از تجویز دارو یا عمل جراحی یا برخی از كارهای تشخیصی، منجر به عوارضی میشود. به هر حال بسیاری از داروها و اقدامات پزشكی دارای عوارضی هستند و این عوارض در علم پزشكی شناخته شده و در كتب مرجع پزشكی در هر رشتهای راجع به آنها شرح داده شده است. حتی اگر افراد بروشور داروها را هم مطالعه كنند راجع به عوارض هشدارهایی داده شده است. طیرانیان در خاتمه اظهار میدارد: پس هر كار پزشكی میتواند عارضه خاص خود را داشته باشد. موضوع اصلی این نیست كه آیا عارضه به وجود میآید یا نه، موضوع این است كه در مورد عارضهای كه به وجود میآید آیا قصور یا تقصیر یا كوتاهی رخ داده یا رخ نداده است؟ بنابراین اگر اقدامات پزشكی روی اصول و موازین علمی انجام شده باشد و پزشك مقررات را رعایت كرده باشد، نمیتوانیم بگوییم كه در مورد عوارض مقصر است مگر اینكه قصور رخ داده باشد كه در آن صورت راجع به عوارض دارای مسئولیت خود است و اگر مجازاتی در قانون برای پزشك مقصر تعیین شده باشد، برای وی اعمال خواهد شد. با توجه به آنچه این کارشناس در گفتوگو با «قانون»مورد تاکید قرار داد، میتوان گفت که جرایم پزشکان به دو دسته جرایم عمومی و تخلفات حرفهای تقسیم میشود. بنابراین پزشکان علاوه بر رعایت قوانین عام باید مقررات خاص شغلی را هم رعایت کنند در غیر این صورت ضمانتاجرای کیفری، حقوقی و انضباطی در انتظار آنها خواهد بود.
جرایم پزشکی، شرایط و مراجع رسیدگی
آیا پزشكان نیز مرتكب تخلف میشوند؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت پزشكان به مناسبت فعالیت تشخیصی و درمانی كه برای بیماران انجام میدهند، در بعضی از موارد دچار برخی از تخلفات میشوند كه جنبههای مختلفی دارد.
در برخی از موارد این تخلفات و كوتاهیها منجر به عوارضی برای بیماران نمیشود كه بیشتر از جنبه انتظامی و حرفهای مورد توجه قرار میگیرد و طبق قانون محل رسیدگی به تخلفات پزشكان در سازمان نظام پزشكی است. اما در مواردی كه تخلفات پزشكی منجر به آسیب و صدمه برای بیماران میشود، موضوع قصور و تقصیر پزشكی مطرح میشود و محل رسیدگی آن در دادسراهای عمومی و انقلاب است كه در تهران در دادسرای ویژه رسیدگی به جرایم پزشكی رسیدگی میشود و برای امر كارشناسی موضوع به كمیسیون تخصصی سازمان پزشكیقانونی ارجاع میشود.
در زمینه افشای اسرار بیمار توسط پزشك معالج باید گفت هم وفق سوگندنامه پزشكی كه در پایان تحصیلات پزشكی، هر پزشك یاد میكند و هم طبق آییننامه انتظامی سازمان نظام پزشكی، پزشك مجاز به افشای اسرار بیماران خود نیست. در قوانین كیفری یعنی قانون مجازات اسلامی كشور هم به صراحت این موضوع قید و جرم دانسته شده است، به نحوی كه پزشكان، دندانپزشكان، جراحان و داروسازان و هر دسته از پرسنل كادر پزشكی كه به مناسبت حرفه خود از اسرار بیماران باخبر میشوند، مجاز به افشای اسرار بیمار نیستند البته مگر در مواردی كه قانون از پزشك اطلاعات بیمار را درخواست كرده باشد. بر فرض مثال یك مرجع قضایی ذیصلاح طبق قانون از پزشك یا درمانگر یا كادر درمانی در بیمارستان یا سایر مراكز درمانی بخواهد كه راجع به بیماری فرد شرط صادر شود كه در این زمان طبق قوانین كشور ما پزشك مجاز است كه اسرار بیماری كه در ارتباط با سوال دادگاه است را اعلام كند.
مجازاتهایی كه برای پزشك متخلف در نظر گرفته میشود، اگر محل رسیدگی آن در سازمان نظام پزشكی باشد، مجازات انتظامی است كه برای پزشك متخلف مجازاتهایی از قبیل تذكر شفاهی و در مراحل بالاتر توبیخ كتبی با درج در پرونده و درج در مجله و تابلو اعلانات، محرومیت از طبابت از مدت موقتی كوتاه تا مدت طولانی در یك محل خاص در كشور و یا تمام مراكز كشور در نظام پزشكی در نظر گرفته شده است. اگر محل رسیدگی به تخلف پزشك در دادسرا و دادگاه باشد، چون موضوع بررسی جرم است دارای مجازات میباشد. مجازات آن جنبه عمومی دارد كه به صورت جریمه نقدی یا حبس حسب مورد و تشخیص دادگاه است.
فرآوری: اخباریه
بخش حقوق تبیان
منبع : روزنامه قانون
