تحول در شعر گرچه شعر از دیدگاه سنت به کلام منظوم که مبتنی بر وزن و قافیه باشد اطلاق می شد اما جز این دو عنصر عناصر دیگری است که زبان و بیان شعر را از غیر جدا می سازد . تاریخ شعر شعر از دوره ی بعد از اسلام با شعری مدحی از محمد بن وصیف سگزی آغاز می شود . وی یعقوب ولیث را مدح نموده است . این نکته در تاریخ سیستان آورده شده است.دردوره ی صفاریان و طاهریان نیز نام هفت شاعر آورده شده است که اشعاری بسیار اندک از آن ها به جای مانده است . سامانیان یکی از حکومت هایی بودند که بعد از تسلط اعراب بر ایران موفق به تشکیل حکومت مقتدری شدند . در واقع می توان گفت حکومت سامانیان فعلیت یافتن حس ملی ایرانیان برای احیا شخصیت و ملیت خود در برابر خودخواهی قوم فاتح که بر خلاف شعار برابری و برادری روی کار آمده بودند ، بود . کوشش سامانیان به حفظ زبان فارسی و تاریخ ایران زمینه ی شکوفایی شعر فارسی را به وجود آورد . گرچه اشعار زیادی از شاعران این دوره به جا نمانده است اما نشانه های رونق و شکوفایی در این عهد از اشعار به جا مانده به چشم می خورد . از شاعران این دوره به رودکی شاعر پر آوازه ی سامانی می توان اشاره نمود . شعر کلاسیک به دلیل قافیه و ردیف که تابع نظمی معین ، محدود و یکنواخت بوده است در قالب های محدودی تقسیم نموده اند و یا بر اساس معنا آن ها را نام هایی نهاده اند . قدما به تقسیم منطقی شعر چندان توجهی نداشته اند اما می توان از دیدگاه افلاطون و ارسطو شعر فارسی را به سه نوع حماسی ، غنایی ، حکمی و تعلیمی ( نمایشی)تقسیم کرد . برجسته ترین شعر در این سه قسم در قرن هشتم به چشم می خورد . از این میان می توان به مثنوی های حکمی تعلیمی سنایی ، عطار ، مولوی و در زمینه ی اخلاق بوستان سعدی و غزل های عارفانه سنایی ، مولوی و غزل های عاشقانه عارفانه ی حافظ و نیز حماسه ملی فردوسی اشاره نمود . عوامل موثر در تغییر و تحول انواع شعر چون : اوضاع سیاسی و اجتماعی ، سنت و میراث ادبی ، مخاطبان شعر و شخصیت فردی شاعر تأثیر به سزایی دارد . اما به دلیل عدم تغییر و تحول چشمگیر و عمیق در اوضاع سیاسی و اجتماعی و به تبع فرهنگی تغییر چندانی در شعر کلاسیک به چشم نمی خورد با این حال تفاوت های سبکی مدیون دو عامل تغییر مخاطب و شخصیت فردی خود شاعر بوده است . در واقع تفاوت های سبکی را عامل سنت سنت و میراث ادبی کنترل و مهار می نمود و نمی گذاشت که از حد اعتدال و توقع مخاطبان فراتر رود . عوامل موثر در تغییر و تحول انواع شعر چون : اوضاع سیاسی و اجتماعی ، سنت و میراث ادبی ، مخاطبان شعر و شخصیت فردی شاعر تأثیر به سزایی دارد . اما به دلیل عدم تغییر و تحول چشمگیر و عمیق در اوضاع سیاسی و اجتماعی و به تبع فرهنگی تغییر چندانی در شعر کلاسیک به چشم نمی خورد . شعر غنایی این نوع شعر که عواطف و احساسات درونی گوینده را نشان می دهد و اگر حاوی معانی و اندیشه های متنوع باشد باز هم این معانی و اندیشه ها در خدمت احساسات شاعر هستند و هدف مستقیم شاعر بیان معانی نیست بلکه بیان عواطف و احساسات است که در اوضاع سیاسی و اجتماعی متفاوت نوع و سرشت آن ها تغییر می کند و برحسب موقعست شخصی و اقتصادی وقت شدت و تفاوت آن متغییر می گردد . پس می توان گفت تغییر انگیزهای درونی و عاطفی بر زمینه ی معنایی و محتوایی شعر غنایی تأثیر می گذارد . انفعالات حاصل از این نوع اشعار عاطفی در هر انسانی از هر قشر و طبقه واکنشی حاصل می سازد که با توجه به شخصیت هر کس ظهورات متفاوتی دارد. پس می توان گفت شعر غنایی نخستین و پایداترین نوع شعر در ادب جهانی است همین تنوع عواطف و احساسات باعث تنوع اقسام شعر غنایی گردیده است . از این میان ، تغزل ، تشبیب و نسیب که ابتدا در قصاید مدح آمیز بود و سپس به غزل مستقل بدل گردید از مشهورترین انواع شعر غنایی است . نتیجه گیری در واقع می توان گفت که آن چه باعث تغییر و تحول در شعر شده تغییر مخاطب و شخصیت خود شاعر است همراه با تغییر حکومت ها رفته رفته شعر به میان مردم راه یافت و قالب ها تغییر یافت . اکرم نعمت اللهی بخش ادبیات تبیان