اهمیت انسان شناسی در حقوق دانش انسان شناسی به عنوان یک دانش بنیادین که شناخت بعد یا ابعادی از انسان را طرح و دنبال می نماید، لذا صرفنظر از وجوه متمایزی که در هر یک از روش های مورد استفاده آن قابل توجه و اساسی جلوه می نماید؛ می تواند در ترسیم منبع الزام قواعد حقوقی و مختصات آن تأثیرات بسزایی ایفا نماید. برخی از این اثرات را در این مقاله مرور می كنیم مقصود ما از انسان شناسی هرچند تعاریف متعددی از انسان شناسی (آنتروپولوژی) که البته باید آن را از مردم شناسی (آنتولوژی) متمایز دانست، ارایه شده است؛ بررسی این تعاریف مجال مقتضی خود را می طلبد. وجه مشترک تعاریف ارائه شده درخصوص انسان شناسی که جهت بررسی منطقی موضوع این نوشتار باید مطرح نمود عبارت است از «معرفتی که به بررسی انسان، بعد یا ابعادی از وجود او یا گستره ای از بعد وجودی وی یا گروه و قشر معینی از انسان می پردازد»[1] انسان را بشناسیم بعد بگوییم از چه اطاعت كند آیا تا انسان را نشناسیم می توانیم بگوییم از چه چیزی اطاعت كند ؟ به عنوان نمونه چگونگی پاسخ به سۆالاتی همچون پرسش های ذیل که درباره منبع الزام قواعد حقوقی مطرح می شوند، کاملاً بستگی دارد به گزاره ها و آموزه هایی که می تواند از انسان شناسی سرچشمه گیرد؛ سوالاتی همچون: - چگونه قوانین موضوعه توسط یک نسل برای نسل پس از آن الزامی تلقی می شود؟ -آیا وضع قانون و الزام ناشی از آن می تواند بر پایه قرارداد اجتماعی میان انسان ها باشد؟ -الزام و پایبندی به قراردادهای فردی یا اجتماعی آیا می تواند از درون و وجدان انسان سرچشمه گیرد؟ - الزام و پایبندی به قراردادهای فردی یا اجتماعی چطور از خارج از درون (وجدان) انسان قابل طرح است؟ - آیا عناصر ثابت یا متغیر در انسان که قابل احراز و تأثیرگذار بر الزامات ثابت یا متغیر باشند، وجود دارد؟ - آیا تحول عناصر درون انسان با تحول الزامات حقوقی ارتباط معنادار می یابد؟ -مختصات وجود انسان (اعم از مقومات یا غیرمقومات وجود وی) آیا خود بخود می تواند به عنوان منبع الزام آور قواعد حقوقی تلقی گردد؟ این نحوه نگرش به منبع الزام آور قواعد حقوقی و ارتباط قابل توجه و بی بدیل آن با انسان شناسی در کتب مربوطه به مبانی حقوق همچون مقدمه علم حقوق که چه بسا مهمترین و عمده ترین موضوع درسی تحصیلات رسمی دانش حقوق در این خصوص است، به ندرت مورد توجه قرار گرفته است به نظر می رسد لااقل برخی از این سوالات جز با شناخت انسان و اتخاذ موضعی معین بر قابل درک در گستره انسان شناسی پاسخ منطقی نخواهد داشت لذا باید به تك تك اینها پرداخت تا موضوع روشن شود . جایگاه انسان شناسی در دانشكده های حقوق ما این نحوه نگرش به منبع الزام آور قواعد حقوقی و ارتباط قابل توجه و بی بدیل آن با انسان شناسی در کتب مربوطه به مبانی حقوق همچون مقدمه علم حقوق که چه بسا مهمترین و عمده ترین موضوع درسی تحصیلات رسمی دانش حقوق در این خصوص است، به ندرت مورد توجه قرار گرفته است؛ در کتب مربوط به فلسفه حقوق نیز که در ارتباط نسبتاً مستقیم و بیشتری در این خصوص است نیز این ارتباط انسان شناسی و مبانی حقوق کمتر به صراحت و شفافیت مطلوب به طور تفصیلی عناوین مشخصی اختصاص داده شده است؛ گرچه در لابه لای مباحث مختلف نگارندگان این کتب خود به این ارتباط تنگاتنگ انسان شناسی و حقوق اذعان نموده اند. این مباحث ان شاء الله ادامه دارد .... پی نوشت: [1] برخی این وجه مشترک را تعریف خودِ انسان شناسی قلمداد نموده اند برای نمونه بنگرید به رجبی، 1382، ص21. زهروی / عضو هیات علمی دانشگاه بخش حقوق تبیان منابع و مآخذ 1- رجبی، محمود (1382)، انسان شناسی، موسسه آموزشی امام خمینی، چاپ یکم. 2- قربان نیا، ناصر (1380)، نسبت میان عدالت و حقوق بشر، مندرج در مجموعه مقالات همایش بین المللی حقوق بشر و گفتگوی تمدنها، انتشارات دانشگاه مفید، قم. 3-(1382)، عدالت و حقوق، شماره 51. 4- (77-1376)، حقوق، ترجمان اخلاق، مجله نقد و نظر شماره اول و دوم. 5- کاتوزیان، ناصر (1385)، مقدمه علم حقوق و مطالعه نظام حقوق ایران، نشر شرکت سهامی انتشار، چاپ 48، تهران. 6- (1377)، فلسفه حقوق، نشر شرکت سهامی انتشار، چاپ دوم، تهران. 7-لنگرودی، محمدجعفر (1376)، مقدمه عمومی علم حقوق، نشر گنج دانش، تهران. 8- نوبهار، رحیم (1380)، به سوی مجازاتهای هرچه انسانی تر، متدرج در مجموعه مقالات همایش بین المللی حقوق بشر و گفتگوی تمدنها، انتشارات دانشگاه مفید قم. 9-واحدی، قدرت الله (1376)، مقدمه علم حقوق، گنج دانش، چاپ دوم، تهران.