سفرنامه‌های خطی فارسی «سفرنامه‏هاى خطى فارسى» مجموعه کتاب‏هاى آبى‏رنگى هستند که قرار است‏دوستداران فرهنگ و ادب فارسى را با قالیچه‏هاى جادویى به گشتى دلپذیر و سرشار از رۆیا و معنا در گذشته‏ى این کهن بوم و بر دعوت کنند. با این کتاب‏ها مى‏توان همراه با خاطرات مردمانى که شوق سفر را با رنج دوست‏ داشتنى نوشتن‏ آمیختند، از زندگانى عصر قاجار و مشروطه آگاه شد و بسیارى رازهاى تاریخى‏ درباره‏ى اقتصاد، سیاست و فرهنگ ایران و جهان را دریافت. «هارون و هومن» پژوهشگر توانایى است که توانسته است سفرنامه‏هاى موجود در کتابخانه‏هاى رضوى مشهد، ملى تهران، ملک، کاخ موزه گلستان، مدرسه عالى ‏سپهسالار، مجلس شوراى ملى و سناى سابق، مرکز تحقیقات ایران و پاکستان در اسلام‏آباد، مرکز احیاى میراث اسلامى و مسجد اعظم قم را به‏صورت لوح فشرده‏ تهیه کند. وهومن با بهره‏گیرى هنرمندانه از دانش روز، در زمینه‏ى ویرایش فارسى اثر با حفظ امانت در اصل کتاب و مقصود نویسنده و سبک و لغات و اصطلاحات رایج ‏خاطره‏نویسى در آن زمان، همتى تمام به کار بسته است تا خوانندگان با نثرى‏پالایش یافته روبه‏رو شودن و از زیبایى‏هاى زبان بى‏همتاى فارسى بهره‏اى شایسته‏ برند. قرار است مجموعه‏ى «سفرنامه‏هاى خطى فارسى» که در برگیرنده‏ى 109سفرنامه‏ى خطى فارسى است که به زبان فارسى و در عصر قاجاریه (1343-1193ه.ق / 1925 -1779م.) نوشته شده است، در 19 جلد قطع وزیرى و در زمان 5 سال (1391 -1387ه.ق) منتشر شود. دفتر نخست، از پنج سفرنامه تشکیل شده است: 1. سفرنامه مازندران، اثر الیوت دارسى تاد انگلیسى، که توسط مترجم یا کاتبى ناشناس‏ به رشته تحریر درآمده و تصحیح آن از روى نسخه منحصر به فرد کتاب در کتابخانه کاخ‏ موزه گلستان انجام گردیده است. این سفرنامه به دلیل آن که توسط یک مستشار نظامى یک دولت خارجى در ایران ‏نگاشته شده و از معدود سفرنامه‏هاى دوران محمد شاه قاجار است، از اهمیت خاصى‏ برخوردار است. 2. سفرنامه مکه، نگاشته محمدرضا طباطبایى تبریزى، که نسخه منحصر به فرد آن در کتابخانه ملک نگهدارى مى‏شود. از معدود سفرنامه‏هاى مذهبى عصر قاجار است، که‏ توسط یکى از پیروان فرقه شیخیه آذربایجان (در معیت ثقةالاسلام تبریزى) نوشته ‏شده است. 3. روزنامه سفر بروجرد، که سفرنامه‏اى است کوچک و کم‏حجم، که در اصل گزارش ‏خلعت پوشان است، به خامه جعفرقلى خان معین‏السلطان. تصحیح این گزارشنامه سیاسى‏ از روى نسخه منحصر به فرد کتاب در کتابخانه ملى ایران صورت گرفته است. 4. سفرنامه اروپا، اثر کم‏نظیر و فوق‏العاده مهم و خواندنى میرلایق على‏خان‏عمادالسلطنه، نخست وزیر ایرانى‏ تبار و هواخواه دولت انگلیس حکومت نیمه مستقل‏ حیدرآباد هند، که گزارش سفر دوم او به اروپا است. تصحیح کتاب از روى نسخه چاپ سنگى در مامباى (بمبئى) هند انجام شده است. 5. سفرنامه خراسان، اثر احتمالى اسماعیل حیرت یا ناشناسى از عصر ناصرى، که نسخه‏منحصر به فرد آن در کتابخانه خاندان میبدى در شهر تاریخى کرمانشاه نگهدارى مى‏شود و از معدود سفرنامه‏هایى است که نگارنده آن هیچ مقام و منصب دولتى و حکومتى‏ نداشته است. 6. شکارگاههاى اردبیل و مشکین و سبلان، اثر یک افسر عالى‏رتبه ایرانى، به نام حسنعلى‏خان سرتیپ آجودان، که در حقیقت راهنماى شکار و عیاشى ناصرالدین شاه قاجار در منطقه ‏اردبیل، مشکین‏شهر و دشت مغان بوده و از روى نسخه منحصر به فرد کتاب، موجود درکتابخانه ملى ایران تصحیح شده است. وهومن با بهره‏گیرى هنرمندانه از دانش روز، در زمینه‏ى ویرایش فارسى اثر با حفظ امانت در اصل کتاب و مقصود نویسنده و سبک و لغات و اصطلاحات رایج ‏خاطره‏نویسى در آن زمان، همتى تمام به کار بسته است تا خوانندگان با نثرى‏پالایش یافته روبه‏رو شودن و از زیبایى‏هاى زبان بى‏همتاى فارسى بهره‏اى شایسته‏ برند. دومین دفتر، پنج سفرنامه و یک نسخه خطى را در برمى‏گیرد: 7. سفرنامه مکه، اثر محمد معصوم على‏شاه مشهور به نایب‏الصدر شیرازى، صوفى و درویش نامدار عصر قاجار و نویسنده کتاب معروف طرائق‏الحقایق؛ با مقدمه‏اى‏ طولانى و خسته کننده، اما سفرنامه‏اى محققانه و در خور توجه به شمار مى‏رود. تصحیح کتاب از روى نسخه چاپ سنگى مامباى (بمبئى) صورت گرفته است. 8. سفرنامه مازندران، که در اصل دو رساله است: 1-8 کتابچه سفر مازندران، اثر کلنل برونیار، افسر عالى‏رتبه فرانسوى، که به شکل‏ تحلیلى و نه وقایع یومیه نگارش شده است. 2-8 رساله در تفصیل حکایات عجیبه و روایات غریبه، اثر حکیم‏الملک گیلانى (حدود1050ه .ق.) نسخه منحصر به فرد این سفرنامه کم‏حجم در کتابخانه مدرسه عالى سپهسالار تهران‏نگهدارى مى‏گردد. 9. سفرنامه عتبات، نوشته على‏رضا تبیان‏الملک تبریزى، که از روى نسخه منحصر به فرد کتاب (متعلق به کتابخانه مجلس) تصحیح گردیده است. گرچه ممکن است وقایع روزانه اقامت در عراق نویسنده - که پیرو آیین شیخیه ‏بوده است - ملال‏آور و خسته کننده باشد، اما بخش سفر وى در خوزستان و بختیارى حاوى اطلاعات فوق‏العاده ارزشمند تاریخى و جامعه‏شناسى است. 10. مقصود جهان، سفرنامه ادبى میرزا محمود قاجار، شاهزاده و دولتمرد عصر قاجار و فرزند فتحعلى شاه قاجار، که تصحیح اثر از روى 3 نسخه خطى موجود در جهان و بامقابله دقیق آنها صورت گرفته است. این کتاب از منابع مهم لرستان‏شناسى عصر قاجار به شمار مى‏آید. 11. سفرنامه همدان، اثر محمد تقى پیشخدمت تجریشى، که رساله‏اى است کم‏حجم، با مضمون خلعت پوشان، که از روى نسخه منحصر به فرد آن (متعلق به کتابخانه کاخ موزه‏گلستان تهران) تصحیح شده و آیینه‏اى است تمام نما از خصوصیات کارگزاران فاسد رژیم قاجار. سومین دفتر، 9 سفرنامه را شامل مى‏شود: 12. سفرنامه فرنگ، که توسط یک ایرانى ناشناس در آستانه جنگ جهانى اول‏ نوشته شده و گزارش گشت و گذار و تفریح و رویدادهاى غیرسیاسى یک شاهزاده‏ قاجارى است. تصحیح کتاب از روى نسخه منحصر به فرد آن، که در کتابخانه مسجد اعظم‏قم وجود دارد، انجام شده است. 13. مسافرت به طور سینا، سفرنامه‏اى است مهم، بدیع و باارزش از سفر سیاح‏ و جهانگردى به کوه طور در شبه جزیره سینا، که در روزنامه توردومند انتشار یافته ‏است. تصحیح این اثر از روى نسخه منحصر به فرد کتاب (متعلق به کتابخانه ملى ایران)صورت گرفته است. 14. سفرنامه مازندران، یکى از ده سفرنامه ناصرالدین شاه قاجار است که به شرح یکى‏از سفرهاى متعدد این پادشاه قاجار به مازندران مى‏پردازد و منبعى است غنى براى‏مازندران‏شناسى عصر ناصرى؛ و از روى نسخه چاپ سنگى محمد حسن خان اعتمادالسلطنه ‏تصحیح شده است. 15. سفرنامه خراسان، اثر سید جلال بورانى جلال‏السادات (ضیاءالسادات) در عصر قاجار،که از سفرنامه‏هاى کم حجم این دوره محسوب شده و به دلیل بیان روابط خاص بین‏دولتمردان این عصر از اهمیت ویژه‏اى برخوردار است. تصحیح کتاب از روى نسخه‏ منحصر به فرد کتاب (در کتابخانه ملى ایران) انجام شده است. 16. سفرنامه غروى، اثر روحانى نویسنده و سیاستمدار قاجار، میرزا رفیع نظام‏العلماتبریزى، که به نوعى سفرنامه عراق و عتبات اوست؛ و با مقابله نسخه خطى کتابخانه‏مجلس و بر اساس نسخه چاپ سنگى تبریز - که هیچ اختلافى با هم ندارند -تصحیح گردیده است. 17. سفرنامه پیشخدمت، نگارش یک دولتمرد ناراضى عصر قاجار در آذربایجان‏یعنى محمد على خان پیشخدمت، که اثرى است کم‏نظیر در ایل‏شناسى شاهسون آذربایجان.تصحیح کتاب از روى نسخه منحصر به فرد کتاب (متعلق به کتابخانه کاخ موزه گلستان تهران) صورت گرفته است. نامه‏هاى مظفرالدین شاه در دوره ولایتعهدى بر اهمیت آن‏ مى‏افزاید. 18. سفرنامه کجلر، اثرى منحصر به فرد و بى‏نظیر، از یکى از خوانین عیاش قاجارطایفه افشار که از ملازمان عباس میرزا نایب‏السلطنه بوده و به شرح تفریح و شکار وعیاش در آن زمان ولیعهد نامدار قاجار مى‏پردازد. تصحیح کتاب از روى نسخه منحصربه فرد کتاب (کتابخانه ملى تهران) انجام گردید. 19. سفرنامه هندوستان، اثر کم حجم محمود حسینى شیرازى، که در اصل شرح سفراوست به بندر مامباى (بمبئى) هندوستان نسخه منحصر به فرد این سفرنامه در کتابخانه‏ مجلس نگهدارى مى‏شود. 20. سفرنامه رضوى، دومین سفرنامه نظام‏العما تبریزى، که گزارش سفر تاریخى و منزل‏ به منزل او است به خراسان رضوى، از تبریز به مشهد و بالعکس و آکنده از غزلیات ‏این روحانى ادیب و سیاستمدار عصر قاجار. نسخه خطى آن در کتابخانه مجلس و فنى‏چاپ در کتابخانه تبریز موجود بوده و در نسخه هیچ اختصاصى با یکدیگر ندارند. به‏دلیل وجود نامه‏هاى ناصرالدین شاه قاجار به نظام‏العلما و بیش از 30 غزل، قصیده ‏و قطعه نویسنده، از اهمیت بسزایى برخوردار است. آخرین و چهارمین مجموعه در سال اول انتشار سفرنامه‏هاى خطى فارسى تنها 3 سفرنامه‏ و چهار نسخه را در برمى‏گیرد: 21. سفرنامه فریدالملک، اثر میرزا محمد على خان فریدالملک همدانى که شامل دو رساله‏سفرنامه خوزستان، هند و اروپا و نیز روزنامه (وقایع یومیه) فریدالملک است و تصحیح کتاب‏از روى 2 نسخه خطى متعلق به کتابخانه آستان قدس رضوى که در حال حاضر نسخه‏منحصر به فرد کتابخانه‏هاى موجود جهان است انجام شده است. 22. سفرنامه سودان، که مجموعه 5 نسخه خطى است و همه این 5 نسخه نیز منحصربه فرد مى‏باشند و اولین سفرنامه فارسى درباره کشور سودان به حساب مى‏آید. به دلیل آن که تمام این 5 کتاب به جهت آشنایى با محل و چگونگى قیام محمداحمد سودانى (مهدى سودانى) نگاشته شده، از اهمیت بسزایى در تاریخ آفریقا وسودان‏شناسى برخوردار است. 23. مرآت‏الارض، شاهکار تاریخى و جغرافیایى محمد خان لواسانى مجدالملک سینکى،دولتمرد ادیب عصر ناصرى، که به دلیل پرداختن به جزئیات جغرافیایى پنج قاره درعصر قاجار از اهمیتى دو چندان برخوردار است. نسخه خطى منحصر به فرد آن در کتابخانه مجلس نگهدارى مى‏شود. انتشارات اختران «سفرنامه‏هاى خطى فارسى» را به تصحیح و پژوهش «هارون وهومن» در 4 جلد به قیمت 65000 تومان رهسپار بازار کتاب کرده است. کتاب‏هایى آبى‏رنگ براى پروازى به یادماندنى بر آسمان فرهنگ و ادب فارسى. بخش کتاب و کتابخوانی تبیان منبع: نشر اختران