لیبی و زمینه‌های جنگ داخلی
با شدت گرفتن اختلافات و درگیری‌های خونین میان گردان‌های مختلف انقلابیون لیبی و عدم ثبات سیاسی در این كشور و نبود یكپارچگی میان دیدگاه‌های انقلابیون در سایه عدم حضور رهبری قدرتمند و كاریزماتیك، عوامل نظام سابق لیبی بار دیگر چشم خود را به تحولات این كشور دوخته و آرزوهایشان را برای به قدرت رسیدن در سر می‌پرورانند.
وجود این شرایط در كشور نوپای انقلابی لیبی می‌طلبد تا گروه‌های انقلابی با اتحاد و تلاش برای ساختن كشور عرصه را برای حضور عوامل سابق دیكتاتور لیبی خالی نكنند.
زمانی كه مصطفی عبدالجلیل، رئیس شورای ملی انتقالی لیبی نسبت به وقوع جنگ داخلی در كشور به دلیل آشوب‌های موجود در سراسر لیبی و حضور شبه‌نظامیان مسلح هشدار می‌دهد، این هشدارها باید كاملا جدی تلقی شود، چراكه مصطفی عبدالجلیل یكی از بالاترین مسئولان حكومتی لیبی به شمار می‌آید و از تمام حوادث در جریان این كشور اطلاع دارد. اخبار جزیی و دقیقی درخصوص شرایط لیبی وجود ندارد، چراكه بعد از پیروزی شبه‌نظامیان و نیروهای ناتو در براندازی نظام معمر قذافی، رهبر سابق لیبی و بازپس‌گیری پایتخت این كشور و دیگر شهرها از چنگال قذافی، تمام شبكه‌های بین‌المللی كه در طرابلس یا بنغازی تجمع كرده بودند، به محض پایان یافتن عملیات ناتو این كشور را ترك كردند و دیگر اهمیتی به تحولات بعد از قذافی ندادند. آنها حوادث صورت گرفته در لیبی در مرحله بعد از قذافی را تحت پوشش خبری قرار ندادند. درگیری‌های مسلحانه و خونبار كه اخیرا در شهر طرابلس میان گروه‌های مختلف انقلابیون این كشور و گردان‌های وابسته به مصراته در گرفته، منجر به كشته شدن شش تن و زخمی شدن دهها تن دیگر شده است. این درگیری‌ها بار دیگر بیانگر وجود آشوب‌های مسلحانه است كه امروزه تبدیل به ویژگی اصلی پایتخت لیبی و برخی دیگر از شهرهای این كشور شده است.
در لیبی چهار گروه شبه‌نظامی اصلی وجود دارد كه عبارتند از گردان‌های الزنتان كه كنترل فرودگاه طرابلس و برخی مناطق آن را در دست دارد، گردان‌های شورای نظامی طرابلس به رهبری عبدالحكیم بلحاج و گردان‌های مصراته و نیروهای ارتش ملی لیبی
در لیبی چهار گروه شبه‌نظامی اصلی وجود دارد كه عبارتند از گردان‌های الزنتان كه كنترل فرودگاه طرابلس و برخی مناطق آن را در دست دارد، گردان‌های شورای نظامی طرابلس به رهبری عبدالحكیم بلحاج و گردان‌های مصراته و نیروهای ارتش ملی لیبی. ساكنان طرابلس از حضور نیروهای شبه‌نظامی و ایست‌های بازرسی كه خودروها را تفتیش می‌كنند، خسته شدند و چندین بار برای ابراز ناراحتی خود نسبت به این بی‌نظمی در طرابلس تظاهرات كرده‌اند، اما وعده‌های شورای ملی انتقالی لیبی و عبدالرحیم الكیب، نخست‌وزیر این كشور درخصوص جمع‌آوری سلاح و افراد مسلح تاكنون اجرا نشده و هیچ نشانه‌ای مبنی بر اینكه این اقدامات در آینده نزدیك اجرا می‌شود، وجود ندارد، چراكه حاكمیت مركزی در لیبی زیاد قدرتمند نیست و شبه‌نظامیان در این كشور تمایلی به تحویل دادن سلاح‌های خود ندارند.
بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند كه شرایط در لیبی با اقدامات برخی عناصر وابسته به نظام سابق برای ایجاد ناامنی و بی‌ثباتی وخیم‌تر خواهد شد، چراكه نشانه‌هایی در این زمینه وجود دارد. یكی از شاخص‌ترین نشانه، ازسرگیری پخش برنامه‌های شبكه "الجماهیریه" وابسته به نظام معمر قذافی از طریق ماهواره مصر به شمار می‌آید. عبدالله ناكر، فرمانده گردان‌های الزنتان نیز دولت مصر را به بستن مرزهای مشترك با لیبی و اقدامات انتقام‌جویانه تهدید كرد. در سایه نبود آشتی ملی و بی‌توجهی به دیدگاه برخی گروه‌ها در لیبی به نظر می‌رسد كه عوامل نظام سابق لیبی قصد دارند به صورت متحدتر وارد عمل شوند، به ویژه آنكه تعداد زیادی از آنها به قبایل سرشناس و بزرگ لیبی منتصب هستند. آنها با دیدن درگیری‌های مسلحانه و اختلافات میان انقلابیون لیبی احساس كردند كه شرایط برای بازگشت به روند سیاسی در لیبی مانند آنچه كه در عراق بعد از چند ماه از سرنگونی نظام صدام گذشت، فراهم شده است. شرایط در لیبی جدید همچنان بی‌ثبات است و این كشور نیاز به رهبری قدرتمند با محبوبیت بالا دارد تا بتواند همگان را زیر پرچم خود جمع كند، البته مصطفی عبدالجلیل دارای شخصیت خوب و شفافی است اما این ویژگی‌ها برای اداره كشور و ایجاد نهادها و همچنین تحقق امنیت در سراسر لیبی كفایت نمی‌كند.
سیستم قضایی لیبی تنها طرف قانونی برای محاكمه سیف‌الاسلام به شمار می‌آید و دادگاه كیفری بین‌المللی مكمل آن است. سیف‌الاسلام به اتهامات مختلف از جمله سوء استفاده از اموال عمومی، كشتار و تجاوز محاكمه خواهد شد. چنانچه اتهام كشتار وی اثبات شود ممكن است حكم اعدام برایش صادر شود
بسیاری از مردم این كشور آمال و آرزوهای بسیار زیادی در دوره جدید در خصوص بهبود شرایط معیشتی خود بعد از گذشت سال‌ها از وجود فساد در كشور دارند. البته هنوز چند ماه از عمر آغاز دوره جدید در لیبی می‌گذرد، اما شرایط در این كشور نشان می‌دهد كه حق داریم نسبت به به‌وجود آمدن آشوب فراگیر و جنگ داخلی میان شبه‌نظامیان و مخالفان نظام جدید لیبی نگران باشیم. به نظر می رسد در شرایط فعلی و با توجه به لزوم خویشتنداری از طرف گروه‌های مختلف، تنها راه رهایی از بحران توجه به منافع ملی و همبستگی میان گروه‌های مختلف است. عدم توجه به این مقوله می ظ±واند نتایج نامطلوبی برای لیبی و انقلاب نوپای آن در پی داشته باشد.
از سوی دیگر در اقدامی وحدت بخش و برخواسته از اراده و همبستگس ملی، وزیر دادگستری لیبی با تاكید بر اینكه سیف‌الاسلام قذافی حق دارد برای خود وكیل انتخاب كند، عنوان داشت كه مسئولان این كشور پیش بینی می‌كنند دادگاه كیفری بین‌المللی (ICC) با محاكمه سیف‌الاسلام در لیبی موافقت كند. علی حمیده عاشور، وزیر دادگستری لیبی در گفت‌وگو با خبرگزاری رویترز عنوان داشته است که ما پیش بینی می‌كنیم كه دادگاه كیفری بین‌المللی با محاكمه سیف‌الاسلام قذافی، پسر معمر قذافی رهبر سابق لیبی در این كشور موافقت كند. وی در ادامه افزوده است: دادگاه كیفری بین‌المللی به صورت اولیه با درخواست مسوولان لیبی برای محاكمه سیف‌الاسلام در این كشور موافقت كرده و تصمیم نهایی خود را طی چند هفته آینده اتخاذ خواهد كرد.
بر این اساس مسوولان لیبی پیش بینی می‌كنند كه دادگاه كیفری بین‌المللی با محاكمه سیف‌الاسلام در لیبی موافقت كند. سیستم قضایی لیبی تنها طرف قانونی برای محاكمه سیف‌الاسلام به شمار می‌آید و دادگاه كیفری بین‌المللی مكمل آن است. سیف‌الاسلام به اتهامات مختلف از جمله سوء استفاده از اموال عمومی، كشتار و تجاوز محاكمه خواهد شد. چنانچه اتهام كشتار وی اثبات شود ممكن است حكم اعدام برایش صادر شود.
عاشور همچنین درخصوص درخواست دیده‌بان حقوق بشر از مسئولان لیبیایی برای دیدار یك وكیل با سیف‌الاسلام عنوان داشته است که هر متهمی حق دارد در زمان انجام تحقیقات و بازپرسی یك وكیل داشته باشد. در روند محاكمه سیف‌الاسلام معیارهای بین‌المللی و قانونی مدنظر قرار خواهد گرفت و او اجازه خواهد داشت كه برای خود وكیل انتخاب كند. پیش بینی می‌شود كه دادگاه سیف‌الاسلام به صورت علنی برگزار شود.
به نظر می‌رسد این چنین اقداماتی بتواند به روند همگرایی ملی لیبی کمک کند و گامی در جهت نزدیکی گروه‌ها و نهایتا جلوگیری از جنگ قدرت باشد. اگرچه ممکن است قدرت شیرین تر از این مباحث باشد و عطش آن با این مساله فروکش نکند.
هاتف پوررشیدی
بخش سیاست تبیان
