.هنر دینی هنر و تبلیغ(قسمت دوم) کشف رابطه تبلیغ دین با هنر و تأثیر هنر و کارآیی آن در تبلیغ دینی منوط به تعریف و فهم هنر دینی یا به عبارت دیگر هنر اسلامی است. در قسمت اول تعریف تبلیغ و اهمیت تبلیغ بیان گردید و در ادامه به تعریف هنر و هنر دینی پرداخته و به جهت اهمیت بحث، ادامه آن را به قسمت های آینده موکول می نماییم؛ تعریف هنر هنر از آن دسته از واژگانی ست که آوردن تعریفی جامع و مانع یا به اصطلاح تعریفی منطقی برای آن بسیار سخت است چرا که هنر برای هرکس جلوه ای خاص دارد و هر انسانی مطابق با ذوق و سلیقه و درون خویش آن را می فهمد. هنر در لغت به معنای فن، صنعت، علم، معرفت، امری همراه با ظرافت و ریزه کاری، آن درجه از کمال که فراست و فضل را در برداشته و نمود آن صاحب هنر را برتر از دیگران بنمایاند، کیاست، زیرکی، لیاقت، کفایت و کمال آمده است.[1] بعضی در تعریف اصطلاحی هنر گفته اند: «هنر در تجربه انسانی، روش خاصی از بیان حقایق زندگی است که بر عنصر تخیل استوار است».[2] فریدریش ولهلم شلینگ که یکی از فیلسوفان بزرگ آلمانی و هم عصر هگل است، هنر را دارای دو ویژگی اساسی می‌داند: اول آنکه بر شهودی زاینده و خلاق متکی است و دوم آنکه غایت آن نمایاندن یگانگی وجود آگاه و ناآگاه یا وجود واقعی و متعالی است.[3] علامه جعفری در تعریف هنر می گوید: « هنر یکی از نمودها و جلوه های بسیار شگفت انگیز سازنده حیات بشری است و نمود هنری جایگاه تلاقی روحی بزرگ که دارای نبوغ هنری است با دیگر ارواح انسانهاست و این تلاقی باید هم برای روح بزرگ هنرمند مفید باشد و هم برای ارواح تماشاگر.»[4] آنچه که در تعاریف مختلف هنر به چشم می خورد جذاب بودن و همگانی بودن آنست. هنر دینی یا هنر اسلامی کشف رابطه تبلیغ دین با هنر و تأثیر هنر و کارآیی آن در تبلیغ دینی منوط به تعریف و فهم هنر دینی یا به عبارت دیگر هنر اسلامی ست؛ هنر اسلامی آن هنری است که تجلی معنویت و تعهد انسان باشد و در خدمت تعالی اندیشه و عمل انسان قرار گرفته و موجب سستی و انحراف در فکر و عمل او نشود. هنری که تنها در خدمت غرائز مادی و پست بوده و تنها خدمتگزار جنبه های مادی بشر و احیاناً در خدمت طاغوت ها و انسان های پست اندیشه و سست عنصر باشد، هنری مبتذل و غیر دینی محسوب می شود. با توجه به تحقیق انجام شده شاخص های هنر دینی عبارتند از : • باورهای اسلامی ( اعتقاد ، ایمان و یقین به فرامین و دستورات اسلام و قرآن و اهل بیت ) • قداست بخشیدن به آرمان ها و اهداف مکتب اسلام • ایجاد کننده روح تعهد و مسئولیت پذیری • امیدواری به خداوند • اعتقاد به ولایت و تأسی به اهل بیت علیه السلام • داشتن بینش سیاسی و اعتقاد به مبارزه و ستیزه جویی با کفار و منافقین • داشتن روحیه امر به معروف و نهی از منکر ( دعوت به خوبیها و نهی از زشتیها ) • اعتقاد به جاودانگی دین اسلام • اعتقاد به جاودانگی انسان بعد از مرگ ( نمایش بعد جاودانی انسان ) • تقویت روحیه ایثارگری در جامعه ( روح حماسی ) • ایجاد روحیه شهادت طلبی ( تصویر پردازی از شهادت و شهید ) • مبارزه با اسراف و مصرف گرایی • بالا بردن روحیه کار و تولید • مبارزه با فقر و فساد و تبعیض • زنده نگه داشتن یاد شهداء • نمایانگر وحدت و هماهنگی خدا ، انسان و طبیعت • دعوت به فطرت • نمایانگر بندگی خدا و آزاد کردن انسان از بندگی غیر خدا • داشتن زبان مردمی • دعوت و تشویق به ارزشهای انسانی و الهی • بیانگر فرهنگ تشیع • بیدار کردن عواطف و احساسات انسانی • ایجاد کننده شادابی و سر زندگی • تفکر بیدار کننده تفکر • ایجاد کننده روحیه و انگیزه • احساس موثر بودن • درهم شکستن آداب و رسوم و سنت هایی که برخلاف تعلیم اسلام و سد راه گسترش اسلام است و جانشین کردن آداب و رسوم اسلامی.[5] در قسمت بعد رابطه هنر با انسان به عنوان مخاطب پیش روی روحانی مبلغ و رکن اساسی تبلیغ، مورد بررسی قرار خواهد گرفت انشالله. ادامه دارد..... پی نوشتها : [1] علی اکبر دهخدا، لغت نامه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1377، ج 15، ص 23567. [2] نک: محمود بستانی، اسلام و هنر، ترجمه: حسین صابری ، مشهد، آستان قدس رضوی، 1371، ص 12. [3] بلخاری، حسن؛ آشنایی با فلسفه هنر؛ تهران، انتشارات سوره مهر؛1387؛ ص19. [4] جعفری، [علامه] محمدتقی؛ زیبایی و هنر از دیدگاه اسلام؛ تهران، دفتر مطالعات دینی هنر؛1369، ص 13-16. [5] جعفر رحمانی، تهیه و تولید : احمد اولیایی ، گروه حوزه علمیه تبیان