شناخت بیشتر گازسولفید هیدروژن

این گازبخاطر سنگینتر بودن نسبت به هوا احتمال جمع شدنش در مکانهای کم ارتفاع تر بیشتر است و به سرعت در هوا پخش می شود بنابراین در مناطق کم ارتفاع نظیر چاه های فاضلاب، گودال ها، تونل ها و راه آب ها تجمع می یابد. گاز  سولفید هیدروژن از طریق حس بویایی در غلظت های 3/0-01/0 قسمت در میلیون (ppm) قابل تشخیص می باشد. ولی اطمینان به حس بویایی برای تشخیص آن روش درستی نمی باشد زیرا در غلظت بالای ppm 100 در مدت چند دقیقه حس بویایی را از کار می اندازد. سایر اسامی این گازاسید سولفیدریک، هیدروژن سولفوره، هیدرو سولفوریک اسید، گاز فاضلاب وگاز ترش می باشد.

گاز سولفید هیدروژن به طور طبیعی در نفت خام، مخازن گاز طبیعی، گازهای آتشفشانی و چشمه های آب گرم وجود دارد. این گاز همچنین می تواند در نتیجه فرآیندهای زیر تولید گردد:

**تجزیه بقایای انسانی وحیوانی در نتیجه فعالیت های باکتریایی

**فعالیت های صنعتی نظیر فرآوری مواد غذایی

**کوره های ذغال سنگی

**صنایع کاغذ سازی

**صنایع نساجی

**تأسیسات تصفیه فاضلاب

**صنایع تولید گوگرد

**طرح های تولید قیر و آسفالت

**صنایع دباغی

حضور در طبیعت

* سولفید هیدروژن به شکل گاز بوده و لذا حضور آن در هوا پس از آزاد شدن در محیط حتمی است و از هوا نیز جذب خاک و شاخ و برگ گیاهان می گردد.

* این ماده در آب و روغن حل می شود لذا در آب های سطحی، زیرزمینی و خاک های مرطوب وارد شده و به این ترتیب مسافت های طولانی را طی می نماید. 

*سولفید هیدروژن با توجه به شرایط دما و pH می تواند به راحتی از سطح آب تبخیر گردد، pH  پایین و دمای بالا تبخیر را تسریع می نماید.

*این ماده به دلیل حلالیت زیاد در آب به راحتی در خاک های مرطوب و محیط های دریایی منتقل می گردد، جذب رس و ماده آلی خاک شده و بعضی از میکرو ارگانیزم های خاک و آب قادرند سولفید هیدروژن را به گوگرد عنصری تبدیل نمایند و نیمه عمر آن در این محیط ها از یک تا چند ساعت می باشد. تجمع آن در زنجیره غذایی غیر محتمل است.

*این ماده به کمک پر اکسید هیدروژن اکسید می گردد، بنابراین در فاضلاب ها با افزودن مواد شیمیایی اکسید کننده حضور این ماده کنترل می گردد. در محیط گرم و مرطوب توسط باکتری های اتوتروف به سولفوریک اسید اکسید می گردد.

اثر بر سلامت

گاز سولفید هیدروژن بسیار سمی می باشد. کارکنان از طریق استنشاق این گاز در معرض آن قرار گرفته و این گاز سمی سریعاً در ریه جذب می گردد. ثابت شده که این گاز از طریق ممانعت در عملکرد آنزیم سیتوکروم اکسیداز مانع جذب اکسیژن می گردد.

آثار تماس کوتاه مدت:

تماس کوتاه مدت (حاد) با سولفید هیدروژن باعث ایجاد سوزش و حساسیت در حلق، بینی، چشم و ریه ها می گردد. تماس با غلظت های بالاتر آثار جدی بر سلامت به جا گذاشته و حتی منجر به مرگ می گردد. جدول زیر این آثار را به طور خلاصه نشان می دهد.

آثارغلظت (ppm)

حد تشخیص بو  3/0- 01/0

بوی آزار دهنده، تهوع، ریزش اشک و در صورت تداوم همراه با سردرد 20- 1

سوزش بینی، گلو و ریه، اشکال در عمل بلع وهضم و از دست دادن اشتها، حس بویایی خوب کار نمی کند، ورم ملتحمه حاد (درد، اشک و حساسیت به نور) 50- 20

سوزش شدید گلو، بینی و رِیه، از بین رفتن کامل حس بویایی 250-50

تورم رِیه (تجمع مایع در ریه) 500- 250

سوزش شدید ریه ها، سردرد، تهوع و سرگیجه، سقوط، بیهوشی و مرگ در مدت چند ساعت، از دست دادن حافظه در مدت تماس 500

توقف تنفس، ضربان نامنظم قلب، افتادن و مرگ  1000- 500

مرگ فوری  1000<

تماس دراز مدت

سولفید هیدروژن در بدن تجمع نمی یابد. گزارشات حاکی از این است که تماس تکراری و یا طولانی باعث کاهش فشار خون، سردرد، تهوع، از دست دادن اشتها، التهاب چشم و سرفه های مزمن می گردد. این ماده سرطان زا گزارش نشده است.

راه های تماس

تماس چشمی: التهاب و سوزش چشم ها در غلظت های کم (کمتر از ppm 10) اتفاق می افتد. در بیش از ppm 50 اشک شدید، تاری دید و درد چشم در نور اتفاق می افتد. بسیاری از علائم با قطع تماس از بین می رود ولی در موارد تماس زیاد و شدید، چشم دچار آسیب دائمی می گردد. تماس چشم با سولفید هیدروژن مایع منجر به ایجاد یخ زدگی می شود.

استنشاق: استنشاق این ماده باعث ایجاد سرگیجه، سردرد و تهوع می گردد. تماس در غلظت زیاد منجر به توقف تنفس، کما یا بیهوشی می گردد. تماس با غلظت  ppm 600 به مدت 30 دقیقه مرگ آور است. استنشاق مداوم غلظت کم حس بوِیایی را از کار می اندازد لذا بو نمی تواند برای مدت طولانی علامت هشدار دهنده مناسبی باشد. از دیگر عوارض تماس می توان به از دست دادن حافظه، از کار افتادگی ماهیچه های صورت و تخریب بافت عصبی می توان اشاره نمود.

پوست: گاز سولفید هیدروژن باعث سوزش پوست می شود. تماس مستقیم با مایع سبب یخ زدگی می شود که علائم آن عبارتند از تغییر رنگ پوست به سفید یا زرد -خاکستری. درد بعد از تماس به سرعت برطرف می شود.

وقتی رایحه مرگبار حیات‌آور می‌شود!

دانشمندان قرن‌هاست که درخصوص تاثیر زهرآلود سولفید هیدروژن بر انسان آگاه هستند. امروز و براساس همین آگاهی است که در سر چاه‌های نفت و گاز اقدامات ایمنی و پیشگیرانه‌ای برای حفظ سلامت کارگران نفتی صورت می‌گیرد. گذشته از آن در تاسیسات پردازش نفت و گاز و پالایشگاه‌ها این گاز از طریق لوله‌های مخصوص به محلی مناسب هدایت می‌شود.

بینی انسان می‌تواند این گاز را با غلظت 47 ده هزارم واحد در میلیون تشخیص دهد، اما زمانی که این رقم به 500 برسد سیستم تنفسی با مشکل مواجه می‌شود و اگر برای 5 دقیقه در معرض غلظت 800 واحدی این گاز قرار بگیریم، مرگ حتمی خواهد بود، اما نکته جالب توجه این است که انسان برای ادامه حیات به این گاز نیاز دارد!

طی یک دهه گذشته، دانشمندان متوجه این نکته شده‌اند که سولفید هیدروژن در شکل‌گیری و تداوم بسیاری از فرآیندهای حیاتی درون بدن انسان نقش کلیدی و غیرقابل انکاری ایفا می‌کند.

کنترل فشار خون و تنظیم سوخت و ساز بدن ازجمله اموری است که این گاز نقش حیاتی را در آنها به عهده دارد. حتی فعالیت مغزی نیز صرفا در گروی وجود این گاز در سیستم عصبی است. یافته‌های اخیر دانشمندان نشان می‌دهد اگر بتوان این گاز را به درستی در اختیار گرفت بیماران و آسیب‌دیدگان حوادث از مرگ حتمی نجات پیدا خواهند کرد.

در حقیقت با استفاده از این گاز نه‌تنها می‌توان به بیمارانی که دچار حملات قلبی شده‌اند کمک کرد، بلکه آسیب‌دیدگان حوادث را نیز تا انجام عمل جراحی یا دریافت واحدهای خونی زنده نگاه داشت.

  ادامه دارد...