آموزش فصاحت در سخنراني (4) حتما شما هم بارها و بارها وصف برخي کلمات را شنيده‌ايد که از زبان برخي سخنرانان خارج شده که انسان به محض شنيدن، نوعي انزجار در وجودش حاصل مي‌شود و نسبت به سخنران، بد بين مي‌شود. گاهي هم در حد بدبيني نيست، بلکه جايگاه سخنران، در ذهن انسان بسيار پايين آمده و از اثر سخنش کاسته مي‌شود. همانطور که استفاده از لغات فصيح و زيبا، به سخنراني شما جذابيت مي دهد، به همان اندازه، يک واژه زشت، مي‌تواند جايگاه فعلي شما را تا حد بسيار زيادي تنزل دهد. متکلم فصيح بايد مراقبت کند که در کرسى خطابه، سخنانش به لغات زشت و الفاظ قبيح آلوده نگردد و کلماتى که بر خلاف ادب است، به زبان نياورد. چه، زشتگويى در شنوندگان اثر بد مى‏گذارد و گاهى آنان را از گوينده سخن منزجر مى‏نمايد. سخنران، هر قدر فصيح باشد، با گفتن کلمات رکيک و خلاف ادب، قدر و منزلت اجتماعى‏اش کاهش مى‏يابد و افراد وزين او را ترک مى‏گويند . على (عليه السلام) در اين باره فرموده است: اياک و ما يستهجن من الکلام فانه يحبس عليک اللئام و ينفر عنک الکرام.(1) از سخنان قبيح و مستهجن پرهيز نما، که زشتگويى، فرومايگان را در اطرافت نگاه مى‏دارد و عناصر شريف و بزرگوار را از گردت پراکنده مى‏سازد. سخنران، هر قدر فصيح باشد، با گفتن کلمات رکيک و خلاف ادب، قدر و منزلت اجتماعى‏اش کاهش مى‏يابد و افراد وزين او را ترک مى‏گويند آثار سوء و نتايج بدى که از سخنان زشت عايد سخنران مى‏گردد، منحصر به شنوندگان حاضر در مجلس نيست، بلکه اينان پراکنده مى‏شوند و آن چه در مجلس نيست، بلکه اينان پراکنده مى‏شوند و آن چه در مجلس گذشته است، با دگران در ميان مى‏گذارند و آنان نيز نسبت به گوينده بدبين مى‏شوند. خلاصه، به هر نسبت که سخنان زشت سخنور بخش مى‏گردد، به همان نسبت، بر ضرر وى مى‏افزايد و بيش از پيش مورد انزجار مردم واقع مى‏شود . عن على (عليه السلام) قال: عجبت لمن يتکلم فيما ان حکى عنه ضره و ان لم يحک عنه لم ينفعه.(2) على (عليه السلام) فرموده است: عجب دارم از کسى که در چيزى سخن مى‏گويد، که اگر از وى حکايت کنند، زبان مى‏برد و اگر نقل نکنند، نفعى عايدش نمى‏گردد. بنابر اين، اگر در مواردى ضرورت ايجاد کند که خطيب اسلامى، در خلال بحث خود، به منظور پاره‏اى از احکام الهى، پيرامون روابط جنسى غير مشروع يا روابط جنسى غير طبيعى سخن بگويد و به مستمعين تذکراتى بدهد، بايد از کلماتى هم مانند: عمل منافى با عفت، آميزش‏هاى غير قانونى، روابط غير مشروع، انحراف جنسى، و ديگر الفاظى نظاير اين‏ها استفاده کند و زبان را به الفاظ زشت و کلمات قبيح نيالايد. متکلم فصيحى که مردم از شر زبانش در خوف و هراس‏اند. از او، بر عرض و شرف خود ايمنى ندارند، به مراتب بدتر از سخنرانى است که زشت مى‏گويد و کلمات قبيح به زبان مى‏آورد. زيان و ضرر زشت گويى، عايد گوينده آن مى‏شود و زشتگو، خود از آن آسيب مى‏بيند و به فرموده على (عليه السلام)، فرومايگان را در اطراف خود نگه مى‏دارد و عناصر شريف و بزرگوار را از گرد خود پراکنده مى‏سازد، ولى شر کسى که مردم از زبان او خائف‏اند، دامن گير آنان مى‏شود. متکلم فصيحى که مردم از شر زبانش در خوف و هراس‏اند. از او، بر عرض و شرف خود ايمنى ندارند، به مراتب بدتر از سخنرانى است که زشت مى‏گويد و کلمات قبيح به زبان مى‏آورد. عن النبى صلى الله عليه و آله قال: يا على من خاف الناس من لسانه فهو من اهل النار.(3) از رسول اکرم صلى الله على و آله روايت شده که فرمود: اى على، کسى که مردم از زبانش بترسند، او اهل ذوزخ است. سخنرانى که بد زبان است و مردم از شر سخنان او خائف‏اند، براى آن که دچار هتک و اهانت نشوند و عرض و شرفشان در معرض خطر قرار نگيرد، از وى احترام مى‏کنند، دستورش را اجرا مى‏نمايند، و مورد تکريمش قرار مى‏دهند. چنين اطاعت و تکريمى، نه فقط ارزش انسانى و اسلامى ندارد، بلکه موجب عذاب الهى است و به هر نسبتى که بيشتر احترامش کنند، عذابش بيشتر خواهد بود . عن النبى صلى الله و آله قال: ويل لمن تزکيه الناس مخافه شره ويل لمن اطيع، مخافه جوره ويل لمن اکرم مخافه شره.(4) رسول اکرم (صلى الله عليه و آله و سلم) فرموده است: واى بر آن کسى که مردم از ترس شرش، او را به خوبى ياد مى‏کنند. واى بر آن کسى که مردم از ترس جور و ستمش، از وى اطاعت مى‏نمايند. واى بر آن کسى که مردم از خوف شر او، احترامش مى‏کنند. و عنه صلى الله عليه و آله شر الناس عند الله يوم القيامه الذين يکرمون اتقاء شرهم.(5) و نيز فرموده است: بدترين مردم نزد خداوند، در قيامت، کسانى هستند که مردم براى مصون ماندن از شر آنان، احترامشان مى‏کنند. فصاحت کلام و طلاقت زبان، از جهت آثار بد و عوارض ناروايى که مى‏تواند به بار آورد، آن قدر خطرناک است که رسول اکرم (صلى الله عليه و آله و سلم)، ضمن حديثى، چنين فرموده است: اما انه يعط احد فى دنياه شيئاً هو اضر له فى آخرته من طلاقه لسانه.(6) به هيچ کس در دنيا چيزى عطا نشده است، که براى آخرت وى زيان بار تر از طلاقت زبانش باشد. منابع: 1. غررالحکم، ص 156. 2- غررالحکم، ص 497. 3- بحار، ج 74، ص 46. 4- مجموعه ورام، ج 2، ص 115. 5- ميزان الحکمه، ج 5، ص 37. 6- بحار، ج 22، ص 86. 7. سخن و سخنوري - محمد تقي فلسفي تهيه و فرآوري: محمد حسين امين - گروه حوزه علميه تبيان