امام و رسالت روحانیت

اثر حاضر به بیان و شرح وظایف و مسوولیت‌های روحانیت از منظر معمار بزرگ انقلاب، حضرت امام خمینی(ره) پرداخته است.

اسلام، دینی جامع و فراگیر است كه همه جوانب و زوایای زندگی فردی، اجتماعی، مادی و معنوی انسان و جوامع بشری را دربرمی‌گیرد و درصدد تامین سعادت دنیوی و اخروی بشر است.

بنابراین جامعیت اسلام بدان مفهوم است كه اولا پاسخ‌گوی كلیه نیازهای بشری اعم از سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، عبادی و فردی و ثانیا جهان‌شمول است و منحصر به قوم، قبیله، ملت و منطقه جغرافیایی خاصی نیست بلكه جهان بشریت و تمام جوامع انسانی را دربرمی‌گیرد.

به عقیده نویسنده، رسالت انبیا و اولیای الهی در طول تاریخ و از آن جمله پیامبر خاتم(ص) نیز رسالت و وظیفه‌ای جامع و فراگیر بوده است.

امام خمینی(ره) با بینش و نگرش عمیق خود، اسلام را در «جامعیت» آن می‌بیند و تفسیر و تبیین می‌كند. او اسلام را تنها در بعدی از ابعاد آن یا صرفا در عبادت یا فقاهت و... نمی‌بیند، بلكه اسلام را مكتب جامعی می‌داند كه سیاست و عبادت و فقه و اقتصاد آن در یك رابطه كلی در ارتباط تنگاتنگ معنابخش است و نقصان در هر یک از این ابعاد، هدف كلی و الهی آن را از بین می‌برد، بنابراین از نگاه امام خمینی(ره) رسالت و وظیفه روحانیون نیز امری جامع و فراگیر درباره كلیت اسلام و رسالت انبیا و اولیای الهی است.

در بینش و منطق قرآن و اسلام، انسان دارای مقام و منزلتی والاست كه به واسطه آن بر فرشتگان برتری می‌یابد و خداگونه می‌شود. این فضیلت و برتری انسان صرفا درباره مسوولیت و رسالتی كه از جانب خداوند به او تفویض شده قابل تبیین است.

به استناد این بینش عمیق الهی و اسلامی، امام خمینی(ره) براساس «العلماء ورثة‌الانبیاء» و «الفقهاء امناء‌الرسل»، علما و روحانیون را وارثان انبیا و در راس آنان، فقها را امانت‌داران پیامبران و رسولان خداوند می‌داند و می‌دانیم كه پیامبران غیر از پیام وحی و ابلاغ و تبلیغ و رسالت الهی چیزی از خود به ارث باقی نگذارده‌اند.

بنابراین امام خمینی(ره) برای علما و روحانیون اسلام، همان وظیفه، تكلیف، مسوولیت و رسالت پیامبران و ائمه(علیهم‌السلام) را قائل است، به همان‌سان كه رسالت و مسوولیت پیامبران و انبیا و ائمه تك بعدی و یا حتی چند بعدی نیست، بلكه كامل، فراگیر و همه‌جانبه است و همه زوایای زندگی فردی، عبادی، اجتماعی و سیاسی انسان و جوامع بشری را دربرمی‌گیرد.

امام خمینی(ره) نیز كه نگرشی همه‌جانبه نسبت به مسائل اسلامی دارد و اسلام را در همه ابعاد و كلیت آن می‌بیند، رسالت روحانیت را همه‌جانبه و گسترده و در راستای استمرار همان رسالت انبیا و اولیای الهی می‌داند. از نظر او، روحانیون موظفند هدایت و رهبری معنوی و مادی جوامع را به دست گیرند، حكومت و حاكمیت تشكیل دهند و دیانت و معنویت را در عرصه اجتماع و سیاست به منصه ظهور برسانند.

این رسالت و وظیفه روحانیت نه تنها منحصر به ملت و منطقه جغرافیایی خاصی نیست، بلكه شامل تمام جوامع و امت اسلامی می‌شود و فراتر از آن جهان بشریت را دربرمی‌گیرد.

امام خمینی(ره) به عنوان فردی زاهد، عابد، عارف، عالم، فقیه، اسلام‌شناس، سیاست‌مدار و دارای نگرش و آگاهی سیاسی و اجتماعی و تاریخی و بین‌المللی، اسلام را در جنبه‌های نظری و علمی در همه ابعاد آن می‌بیند و خود نیز علاوه بر این كه به همه این امور عالم است، به همه آنها نیز عامل است و همین وظیفه و رسالت همگانی و همه‌جانبه را برای روحانیت و عالمان دینی قائل است.

البته این رسالت و مسوولیت روحانیت از نظر آن حضرت غیر قابل اغماض، ضروری، واجب و اجتناب‌ناپذیر است و عدم ایفای آن، توجیه ناپذیر و به منزله شانه خالی كردن از تحمل امانت و مسوولیت الهی است.

امام خمینی(ره) در دوره حیات پرثمر خود، رسالت روحانیون را به دو طریق تبیین و اعلام كردند: اول در سیره عملی خود به عنوان یك روحانی وظیفه‌شناس در همه ابعاد فردی و اجتماعی از جمله تهذیب نفس، تقوی، كسب علم، فقاهت و اجتهاد، رسیدگی به امور اجتماعی و سیاسی مسلمانان، مجاهده برای تشكیل حكومت اسلامی، اهتمام به امور مسلمانان، مجاهده برای تشكیل حكومت اسلامی، اهتمام به امور مسلمانان جهان و حتی جهان بشریت با شایستگی تمام عمل كردند و از این منظر رسالت جامع یك روحانی را به معرض نمایش گذاشتند، دوم از طریق اندرزها، توصیه‌ها، گفته‌ها و نوشته‌های خود در مورد وظایف و رسالت روحانیون از نگاه اسلامی.

از نظر امام خمینی(ره)، روحانی در اسلام به معنای كسی است كه مبلغ دین و رسالت پیغمبر و ائمه معصومین(علیهم‌السلام) است و به فردی اطلاق می‌شود كه علاوه بر كسب سجایای اخلاقی، تزكیه نفس و انجام اعمال عبادی و فقهی به فراگیری و كسب علوم و دانش دینی و مذهبی نیز بپردازد و این مقدمه‌ای برای آمادگی در جهت اجرای مسوولیتی بزرگتر است و آن مسوولیت اجتماعی و سیاسی است.

به عبارت دیگر، آگاهی نسبت به علوم دینی و رسیدن به مقام روحانیت به مفهومی كه ذكر شد خود به خود مسوولیت اجتماعی و سیاسی را نیز به دنبال خواهد آورد. در این تعبیر امام خمینی(ره)، روحانی كسی است كه هم عالم باشد و هم عامل. عالم بودن و عامل بودن برای روحانی لازم و ملزوم یكدیگرند. چرا كه علم بدون عمل بهره‌ای در پی نخواهد داشت و عمل بدون علم و تقوی به بیراهه و ضلالت و گمراهی منتهی خواهد شد.

بنابراین رسالت روحانی مسوولیتی تمام عیار، از جنس و سنخ مسوولیت و رسالت اولیای خداست، لیكن با مراتبی خفیف‌تر. مسوولیت و رسالت روحانیون از منظر امام خمینی(ره) دقیقا به معنا و مفهوم ذكر شده است. روحانی از نگاه امام، فردی است كه كلیه زوایای فوق را دارا باشد.

امام خمینی(ره) علاوه بر سیره عملی همواره در بیانات، اقوال و مكتوبات و اندرزهای خود، این رسالت خطیر روحانیون را خاطرنشان كرده و به آنان آگاهی می‌بخشید كه علاوه بر مسوولیت فردی به معنای عبادی و فقهی و علمی رسالت اجتماعی و سیاسی در رابطه با امت اسلامی را نیز دارا می‌باشند.

به طور كلی می‌توان گفت رسالت و اهم وظایف روحانیون از نگاه امام خمینی(ره) شامل این مسوولیت‌هاست: تلاش در جهت كسب علوم دینی؛ ممارست در تزیكه نفس و تقوای الهی؛ ارشاد و هدایت مردم نسبت به مسائل دینی و عبادی؛ آگاه بودن نسبت به مسائل سیاسی و اجتماعی زمان و آگاه كردن مسلمانان از این مسائل؛ مبارزه با ظلم و ستم و استبداد و استثمار و استعمار به هرشكل آن؛ مقید بودن نسبت به كلیه امور مسلمین اعم از امور اجتماعی، سیاسی، دینی، فقهی و...؛ حراست از دین و كیان اسلام؛ ساده زیستی و دارا بودن زی‌ طلبگی و دوری از تشریفات.

چاپ نخست كتاب «رسالت روحانیت از نگاه امام خمینی(ره)» در شمارگان 1000 نسخه، 134 صفحه و بهای 20000 ریال راهی بازار نشر شد.

بخش کتاب‌خوانی تبیان