تفسیر امام رضا(ع) از قرآن - سوره بقره در سخنانی که از امام رضا علیه‌السلام بازگفته‌اند، اشارات فراوانی به آیات شریف قرآن رفته است. بسیاری از این روایات گویای جایگاه بلند این کتاب آسمانی است و در شمار فراوانی از آنها نیز با بیان شیوای امام، رازی از هزاران رمز و راز قرآنی گشوده شده است. سوره‌ی بقره آیه‌ی 7 خَتَمَ الُله عَلى قُلُوبِهِم و عَلى سَمعهم ابراهیم بن ابى محمود گوید: تفسیر این آیه را پرسیدم كه می‌فرماید: ... خداوند بر دلهاى ایشان و بر شنوایى آنان مُهر و ختم نهاده است.. فرمود: «ختم» آن است كه به كیفر كفر ورزیدن، بر دل كافران مهر زنند، همان گونه كه خداوند در جاى دیگر می‌فرماید: بلكه خدا به سبب كفرشان، بر دلهایشان مهر نهاده و در نتیجه، جز شمارى اندك از ایشان ایمان نمی‌آورند. (سوره نساء155) ابراهیم بن محمود ادامه می‌دهد كه از امام پرسیدم: آیا خداوند بندگانش را مجبور به گناه می‌كند؟ فرمود: به آنان اختیار عطا می‌كند و ایشان را مهلت می‌دهد تا توبه كنند و بازگردند. پرسیدم: آیا خدا آنان را به كارى وامی‌دارد كه توان آن را ندارند؟ فرمود: چگونه چنین چیزى ممكن است؟ در حالى كه خود می‌فرماید: و پروردگار تو بر بندگان ستم نمی‌ورزد... و ادامه داد: پدرم موسى بن جعفر(ع) از امام صادق(ع) نقل فرمود كه هر كس بپندارد خداوند بندگان را به گناه وامی‌دارد یا آنان را به كارى فراتر از توانشان تكلیف می‌كند، ذبیحه‌ی او را نخورید، گواهی‌اش را نپذیرید، در وراى او نماز مگذارید و چیزى از زكات به او نپردازید. (عیون الاخبار1:424) آیه‌ی 15 اللهُ یَستهزئُ بِهِم حسن بن على بن فضّال تفسیر این آیات را از امام رضا(ع) پرسید خداوند آنان را استهزاء می‌كند... آنان مكر می‌كنند وخدا هم مكر می‌نماید.. سوره آل عمران 54) آنها با خدا نیرنگ می‌كنند، و خدا نیز با آنان چنین می‌كند.. سوره نساء142) امام فرمود: خداوند كسى را ریشخند نمی‌كند، و اهل فریب و نیرنگ نیست، بلكه پاداش ریشخندكنندگان و فریبكاران و نیرنگ بازان را می‌دهد. پروردگار از آن چه ستمكاران می‌گویند منزّه است. (التوحید163) آیه‌ی 17 وَ تَرَكَهم فی ظُلُمات لایُبصِرون ابراهیم بن ابى محمود گوید: از امام رضا(ع) در باره‌ی تفسیر این آیه پرسیدم كه ... و آنان را در میان تاریكى‌هایى كه نمی‌بینند ترك و رهایشان كرد... امام فرمود: خداوند متعال را، برخلاف بندگان، به رها كردن و (ترك) وصف نمی‌كنند، امّا هنگامی‌ كه خداوند بداند كه آنان از كفر و گمراهى دست نمی‌شویند، یارى و لطف خود را از آنان برمی‌دارد و آنان را به اختیار خود می‌نهد. (عیون الاخبار1:424) آیه‌ی 188 وَ لاتَأكُلوا اَموالَكم بَینَكم بالباطِل وَ تُدلُوا بها اِلى الحُكّام حسن بن على گوید: ابوالاسود نامه‌اى براى امام رضا(ع) نوشت و از ایشان در باره‌ی تفسیر این آیه پرسید كه ... اموالتان را میان خود به ناروا مخورید، و آن را به حكّام مدهید... من پاسخ حضرت را دیدم كه به خط خود چنین نوشته بود: مراد از (حكّام) قاضیان هستند... و در زیر آن افزوده بود: اگر كسى بداند كه قاضى ستمكار است و به‌ناحق حكم رانده، در گرفتن حكمی‌ كه به نفع او صادر كرده است عذرى ندارد. (تفسیرعیاشى:85) آیه‌ی 229 الطّلاقُ مَرّتان فَاِمساك بِمَعروف اَو تَسریح بِاِحسان ابوالقاسم فارسى در باره‌ی این آیه از امام رضا(ع) پرسید كه خداوند می‌فرماید: طلاق دوبار است. پس از آن یا (امساك به معروف) بخوبى نگاه داشتن، یا (تسریح به احسان) بشایستگى آزاد كردن... امام فرمود: «امساك به معروف» آن است كه از آزار و اذیّت زن خوددارى ورزد و نفقه‌ی او را بپردازد و «تسریح به احسان» آن است كه بر پایه‌ی دستور قرآنى او را طلاق دهد. (تفسیرعیاشى1:117) آیه‌ی 260 وَ اِذ قالَ ابراهیمُ ربّ اَرِنی كیف تُحیی الموتى قال اَوَلَم تُؤمن قال بَلى وَ لكن لِیَطمَئنّ قَلبی صفوان بن یحیى از امام رضا(ع) پرسید: ... هنگامی‌ كه ابراهیم از خداوند خواست تا به او نشان دهد كه مردگان را چگونه زنده می‌سازد، خدا فرمود: مگر ایمان نیاورده‌اى؟ ابراهیم گفت: چرا، امّا می‌خواهم دلم اطمینان یابد... مگر در دل ابراهیم تردیدى بود؟ امام رضا(ع) فرمود: هرگز! او یقین داشت، امّا از خدا می‌خواست كه یقینش را فزونى بخشد. (المحاسن247) بخش حریم رضوی