کتابخانهی علامه امینی
علامه امینی برای نوشتن اثر جاودانه خود (الغدیر) به شهرهای مختلف سفر کرد و پای قفسه کتابخانههایشان نشست. با توجه به گستره وسیع کارهای علمیای که در شهر نجف انجام میگرفت، علامه آرزوی بیشتر شدن این فعالیتهای بزرگ را داشت.
وی خلأ وجود کتابخانهای مجهز و تخصصی را برای انجام کارهای تحقیقاتی توسط اندیشمندان و طلاب مقیم در حوزه علمیه نجف و سایر دانشپژوهانی که برای کسب اطلاع از میراث علمیتمدن اسلامی- عربی به نجف سرازیر میشدند، احساس میکرد و بر همین اساس تصمیم به تاسیس کتابخانهای بزرگ در نجف اشرف گرفت.
علامه امینی طی سفرهایشان اقدام به شناسایی، خرید و حتی نسخهبرداری کتابها و نوشتههای مهم و پرارج اسلامی که در واقع میراث بزرگ تمدن عظیم اسلامی محسوب میشدند، کرده بود. همین کتابها که مدتی را در قفسه کتابخانه شخصی علامه گذرانده بودند، اساس کتابخانه بزرگ «مکتبه الامام الامیرالمومنین علیهالسلام العامه» را تشکیل دادند.
ساختمان کتابخانه با سه طبقه و با معماری اسلامی - عربی در سال 1373هجری قمری (1953 میلادی) در منطقه «الحویش» با 2000 متر مربع مساحت افتتاح شد. البته براساس آنچه از اظهارات علامه در زمان حیاتشان برمیآید، تاسیس کتابخانه مرحله اولیهای از پروژه عظیم علمیای بوده که ایشان بر مبنای تجربیات فراوانی که از سفرهای مختلف به دست آورده بود، قصد انجامش را داشت.
علامه امینی طی سفرهایشان اقدام به شناسایی، خرید و حتی نسخهبرداری کتابها و نوشتههای مهم و پرارج اسلامی که در واقع میراث بزرگ تمدن عظیم اسلامی محسوب میشدند، کرده بود
علامه سعی داشته که مرکز و پژوهشگاه بزرگی جهت جمعآوری منظم کتب خطی و چاپی اسلامی، نشریات و روزنامههای منتشره در جهان اسلام ایجاد کند، همینطور مرکز ترجمه آثار اسلامی و نیز هیأتهای علمیای در زمینههای مختلف اسلامی تأسیس کند؛ به طوری که هر عضو هیأت علمی دارای اتاقی با تمام امکانات رفاهی باشد تا کارهای علمی خود را بدون هرگونه دغدغهخاطر انجام دهد. اما با توجه به مشکلات اقتصادی و پایان عمر پرثمرشان این طرح ناتمام میماند.
کتابخانه عمومی امام امیرالمومنین(ع) امروز با عمری نزدیک به 60 سال و با داشتن سه شعبه فرعی در مناطق کوفه، شامیه و بلد عراق، همچنین با دارا بودن کتابهای بسیاری در زمینههای علوم قرآن، حدیث، فقه، اصول، تاریخ، تراجم و رجال، لغت و زبانشناسی، ادبیات و شعر، فلسفه، پزشکی، علوم تجربی، کلام و عقاید، اخلاق، عرفان، ریاضیات، روانشناسی، جامعهشناسی و علوم سیاسی و نیز تعداد زیادی پایاننامههای دورههای کارشناسی ارشد و دکترا همچنان در حال فعالیت است.
این کتابخانه متشکل از قسمتها و بخشهای گوناگونی است:
بخش کتابهای اهدایی و امانی: وظیفه دریافت و مدیریت این کتابها را برعهده دارد.
بخش زبانهای خارجی: کتابها، جزوات و نشریات مختلف خارجی در زبانهای گوناگون را شامل میشود و بالغ بر 50 هزار جلد کتاب چاپ شده دارد.
بخش تألیفات خطی که خود شامل قسمتهای مختلف است:
اداری: وظیفه تنظیم شناسنامهها، فهرستنگاری و تنظیم نسخ را برعهده دارد.
مخزن کتب خطی: که خود شامل دو قسمت است: 1- کتب خطی عربی 2- کتب خطی غیرعربی.
قسمت تصویربرداری: این قسمت وظیفه تصویربرداری از کتب بهوسیله میکروفیلم، اسکنر و دوربینهای کامپیوتری را برعهده دارد تا بدینوسیله پژوهشگران بتوانند به آسانی از نسخ خطی و اصلی کتابها بهرهبرداری کنند.قسمت اسناد و مدارک: این قسمت شامل بسیاری از اسناد و مدارک مهم تاریخی میشود که به برهههای مختلف از تاریخ خاورمیانه مربوط میشود. این اسناد در مخازن مخصوص نگهداری میشود. محققان در صورت درخواست، امکان دسترسی به آنها را دارند.
قسمت موزه باستانی: شامل آثار و سنگهای قدیمیای است که اختصاص به تاریخ منطقه خاورمیانه دارد.
قسمت هنرهای تجسمی: مجموعهای از تابلوهای خوشنویسی، طراحی و نقاشی هنرمندان عراقی و دیگر کشورهاست.
قسمت فیلم: مجموعهای است از فیلمهای ضبطشده بر ویدئوکاست که شامل فیلمهای ضبطشده از لحظات تاریخی عراق و نجف و نیز فیلمهای ضبطشده از برنامههای مهم علمی - فرهنگی شبکههای مختلف تلویزیونی است.
قسمت پشتیبانی: این قسمت وظیفه تهیه جدیدترین برنامهها و روشها برای کتابخانه و نیز ارائه خدمات به دیگر کتابخانهها و نیز پژوهشگران و محققان را دارد.
قسمت صحافی و نگهداری: این قسمت مجهز به ابزار و لوازم مورد نیاز جهت تعمیر و ترمیم صدمات و دفع آفات کتابهای قدیمی است.
علامه امینی نوشتهای در اهمیت کتابخانهها و رسالت جوامع اسلامی در قبال آنها دارد که ترجمه آن درپی میآید:
«کتاب و کتابخانه رمز ارتقای هر ملت، نشان پیشرفت هر گروه و مقیاس رشد امتهاست. انسان به این دو وسیله خواستههایش را به دست آورده، عوامل پیروزی و رستگاری و سعادت را فراهم میکند... . کتابخانه رسالات پیامبران را بر دوش میکشد.
کتابخانه گنجینه اندوختهای است که در نتیجه افکار پیشرو در مکانها و زمانهای مختلف به وجود آمده است و شکوفههای گلستان هنر را به جوامع بشری اهدا کرده است.
کتابخانه حیات روحانی را نمو میدهد و عهدهدار اصلاح جامعه انسانی از پستی غرایز میشود و انسان را بهسوی نیکی فرا میخواند و به پیشرفت به سوی فضیلتها و خوبیها و جدا شدن از هرآنچه تباهیساز جانهاست دعوت میکند.
در شهرهای غرب کتابخانههایی با میلیونها کتاب وجود دارد. به عنوان مثال در واشنگتن 164 کتابخانه عمومی اصلی وجود دارد که کتابخانه کنگره با 27 میلیون نسخه کتاب یکی از آنهاست، آن هم براساس آمار مجله «العرب» سوریه در سال 1950؛ پس الان چگونه خواهد بود؟
کتابخانه اندیشهها را نور، دیدگان را بصیرت، روحها را تزکیه، قلبها را طهارت و خلقها را سعادت میبخشد، ملتها را به بهترین خوبیها رهنمون میشود و راههای سعادت را برایشان آشکار میسازد، انسان را به جایگاه راستی فرا برده و
آری، این است کتابخانه اما صد حیف که این جایگاه رفیع نزد مسلمین آنچنان که باید شناخته نشد و آن را به درستی درنیافتند، این ثروت را از دست دادند و آن را پاس نداشتند... در چنین وضعی مردمانی که بر قیمت این ثروت آگاه بودند و میدانستند که چگونه از عهده آن برآیند به کاوش در سرزمینهای اسلامی پرداختند و بر هر آنچه از میراث علمی بود - همچون بقیه داشتههای مشرق زمین - تاختند و آن را غنیمتی گوارا که بدون هرگونه مشقتی به دست آورده بودند برای خود یافتند. اینگونه شد که دستهامان از دستاوردهای بزرگانمان بریده شد و کتابخانههای غرب پربار شد. آیا کسی است که متاسف شود یا گوشی برای شنیدن هست؟!در شهرهای غرب کتابخانههایی با میلیونها کتاب وجود دارد. به عنوان مثال در واشنگتن 164 کتابخانه عمومی اصلی وجود دارد که کتابخانه کنگره با 27 میلیون نسخه کتاب یکی از آنهاست، آن هم براساس آمار مجله «العرب» سوریه در سال 1950؛ پس الان چگونه خواهد بود؟
بزرگترین کتابخانهای که در نجف میتوان مشاهده کرد کتابخانه شوشتری است که تعداد کتابها و نسخ خطیش به 400 هزار میرسد. کتابخانهای با یک نفر کارمند. آن کارمند، هم مدیر، هم خادم، هم بانی، هم بازرس، هم کتابدار و هم فهرستنگار است
آن واشنگتن و این هم نجف، نه نجف عراق که نجف شیعه، نجف همه مسلمانان، نجف میلیونها مسلمان که به ولایت امام علی(ع) قائلاند؛ ولایتی که در قرآن مقرون با ولایت خدا و ولایت رسول خداست؛ مرکز آن خلافت و سرچشمه نورها و معارف عالی الهی، حافظ و نگهبان اسلام که مرکزی علمی با عمر 20 قرنی دارد.
بزرگترین کتابخانهای که در آن میتوان مشاهده کرد کتابخانه شوشتری است که تعداد کتابها و نسخ خطیش به 400 هزار میرسد. کتابخانهای با یک نفر کارمند. آن کارمند، هم مدیر، هم خادم، هم بانی، هم بازرس، هم کتابدار و هم فهرستنگار است. «تنهاست و شریکی او را نیست.»
این است مظهر پیشرفت و تکامل ما در میان ملتها، این است نشانگر عظمت ما، این است دارایی ما از فرهنگ و انسانیت والا، این است توشه ما برای نسلهای آینده، این است بضاعت ما از علم و فضیلت، این است قدمهای برداشتهمان از پس پیامبرمان محمد(ص) و این همگی نشانگر شخصیت ماست.
آری، نشانگر وضعیتی است که در آن به سر میبریم؛ نشانگر انحطاط و واماندگیای است که در آنیم، کوتاهدستی و تنگ چشمیمان، گمراهی افکارمان، پراکندگی آرایمان و فراوانی هواهایمان را آشکار میکند. این است نشانه ما و نماد کارهای ما. آری، همین است... .
گروه کتاب تبیان - محمد بیگدلی
