تخت جمشید زیر تیغ زلزله هفت سال قبل، درست در چنین روزی بود که زمین لرزید و ارگ تاریخی و دیدنی بم هم مثل هزاران نفر از مردم این شهر، قربانی زمین لرزه شد. ارگی که آن روزها در یک قدمی ثبت جهانی قرار داشت و با تخریب بخش های مهمی از آن، در فهرست میراث در خطر سازمان یونسکو جای گرفت. اما این روزها خبرهای جدیدی از آسیب پذیری تخت جمشید در مقابل به گوش می رسد که جامعه میراث فرهنگی کشور را نگران کرده است. مشاور معاون حفظ، احیا و ثبت آثار تاریخی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در این باره می گوید: «شرایط بخش‌هایی از دیوار ورودی پله‌های تخت جمشید چنان بحرانی است كه با كوچك‌ترین زلزله، احتمال ریزش آنها وجود دارد.» دكتر سیدعبدالعظیم امیرشاه‌كرمی در گفت‌و‌گو با ایسنا، ادامه می دهد: «در قسمت چپ پله‌های ورودی تخت جمشید، تعدادی از سنگ‌های دیوار دچار هوازدگی شدید شده و علاوه بر پوسیدگی و هوازدگی سنگ‌ها، ترك‌هایی در سه نقطه از دیوار به‌وجود آمده است. به همین دلیل، استحكام‌بخشی و مرمت این نقاط كه حالت بحرانی دارد، باید در اولویت قرار گیرد، زیرا احتمال ریزش آنها با كوچك‌ترین زلزله وجود دارد.» به گفته دکتر شاه کرمی، مهم‌ترین بخش سازه‌های تخت جمشید، دیواری است كه صفه، پشت و درون آن قرار گرفته است. این دیوار علاوه بر وزن خود و تأسیسات روی آن، نیروی رانش مصالح پركننده پشت آن را نیز تحمل می‌كند و عوامل آسیب‌رسان به این دیوار شامل زلزله، شیب دامنه و احتمال اختلاف نشست، رطوبت زمین و داخل صفه و تبخیر از سطح دیوار به‌علت خشكی هوا و وزش باد می شود. شاه‌كرمی با بیان این‌كه تخت جمشید دست كم روی دو گسل فرعی قرار دارد، می گوید: «برای حفاظت و بهره‌گیری از تخت جمشید باید آن را از منظرهای مختلف نگاه و راه برخورد با آن را انتخاب كرد. برای این كار، استعدادهای نهفته در تخت جمشید كه براساس آنها، این بنا برپا مانده، با توجه به این‌كه در شرایط سخت زمین‌شناسی و آب‌وهوایی است، باید شناسایی و بازخوانی شود تا از تخت جمشید بتوان حفاظت كرد.» او ادامه می دهد: «تخت جمشید از منظر مهندسی، سازه‌ای پیوسته، نرم و با عملكرد بسیار مناسب در مقابل بارهای زلزله و دفع رطوبت است. سازه باربر آن فقط از دو نوع مصالح، یعنی سنگ معدنی آهكی و برحسب مورد، ماسه‌سنگ (در مكان‌هایی خاص) و بست‌های فلزی ساخته شده است. هم‌چنین ابتكار اصلی، در طرح اتصالات اصطكاكی بدون ملات است. علاوه بر این، دیوارهای داخلی خشتی هستند و در شرایط زلزله درون قاب‌های سنگی محبوس شده‌اند.» این در حالی است که دیوارهای باربر و برشی تخت جمشید، خشتی و بسیار قطور ساخته شده اند و بین كلاف‌های سنگی مانند قاب‌های سردرها قفل و بست شده‌اند، اما این دیوارها براثر فرسایش و تخریب به خاك رس تبدیل شده و با گذر زمان و ایجاد مواد ارگانیك مانند ریشه گیاهان، آلاینده‌های محیطی (خاك‌های آلوده) در معرض آسیب جدی قرار دارند. شاه کرمی می گوید: «سیستم حفاظتی طراحی‌شده در بخش شمالی دیوار تخت جمشید، در سمت چپ پلكان از كار افتاده و این ناحیه در شرایط بسیار بدی است. البته فرسایش در دیوار سمت چپ به‌علت خاك‌های رس روی صفه بسیار شدیدتر و بحرانی‌تر از سمت راست است، یعنی سیستم حفاظتی سمت راست پلكان هنوز فعال است. هم‌چنین سنگ‌های دیوار، آهكی است و فرسایش شیمیایی، هیدرولوژیكی، حرارتی و مكانیكی (تنش زیاد) سبب شده است كه در سه محل از دیوار سمت چپ شرایط بحرانی به‌وجود آید.» این متخصص سازه، ژئوتكنیك و مدل‌سازی ادامه می دهد: «در این راستا، دو موضوع اورژانسی را باید در نظر گرفت و به آنها عمل كرد؛ نخست این‌كه باید به فكر راه‌اندازی و مرمت مهندسی حفاظت از صفه در سمت چپ پلكان بود، یعنی سیستم هوادهی درون صفه (گربه‌روها) دوباره باید احیا و آلاینده‌های روی صفه (خاك‌های رس با بقایای بیولوژیكی) منتقل شود. دیگر این‌كه استحكام‌بخشی و مرمت سه نقطه از دیوار سمت چپ پله‌ها كه حالت بحرانی دارد و احتمال ریزش آنها در كوچك‌ترین زلزله وجود دارد، باید در اولویت قرار گیرد.» گروه گردشگری تبیان