تحلیلی اجتماعی از صله رحم نویسنده : سید حسین شرف الدین انتشارات : دفتر تبلیغات اسلامی حوزه ی عملیه ی قم فصل اول: کلیاتی از ابعاد فقهی صله و قطع رحم - کلیاتی از ابعاد فقهی صله و قطع رحم - مفهوم صله و قطع - وجوب صله ی رحم - آیات - روایات - ویژگی های وجوب صله - حرمت قطع رحم - آیات - روایات - معیارهای کلی حاکم بر روابط اجتماعی 1- قسط و عدل 2- احسان 3- تقدم مصالح معنوی بر مادی 4- سلسله مراتبی بودن حقوق و تکالیف - تحلیل روابط خویشاوندی بر اساس اصول مذکور - صله ی واجب و مستحب - حکم صله در فرض ضرر و حرج - ذکر برخی نکات کلی - مصادیق صله و قطع 1- انفاق زبانی 2- انفاق فعلی 3- انفاق قلبی 4- انفاق مال - تحقق قطع - مصادیق رحم - سلسله مراتبی بودن ارحام - اولویت و تقدم والدین - تقدم حق مادر - کلامی از افلاطون - قطع قاطع - ارحام کافر و فاسق - آیات - روایات - ادله قطع ارحام محارب نهی از مؤدت و دوستی با کفار فصل دوم: انواع و سطوح شبکه خویشاوندی - مقدمه - مفهوم رحم - خانواده - عشیره و خویشاوند - انواع خویشاوندی 1- خویشاوندی نسبی یا زیستی 2- خویشاوندی سببی - نظام خویشاوندی رومی و عربی 3- خویشاوندی رضاعی 4- خویشاوندی تـَبـَنّی (فرزند خواندگی) 5- خویشاوندی توتمی یا همخونی آرمانی 6- خویشاوندی تعمیدی 7- روابط خویشاوندی دیگر - قبیله - دودمان - طایفه یا کلان - قوم - ملت - امت فصل سوم: ارحام روحانی - ارحام روحانی - پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و ائمه معصومین علیه السلام - علمای ربانی - مؤمنان صالح - سادات فصل چهارم: صله و قطع رحم در آیات و روایات - صله و قطع رحم در آیات - توصیف رحم در روایات 1- مشتق از نام خداوند 2- پرتوی از رحمت حق 3- اولین ناطق در روز قیامت 4- شافع روز جزا 5- انطباق کامل یا ارده حق 6- دارای حق بلا معارض - توصیف صله و رحم 1- خداوند به رعایت آن فرمان داده است 2- از جمله واجبات الهی است 3- خداوند از آن باز خواست می کند 4- پرتوی از عنایت حق تعالی 5- از سنت های کهن در ادیان الهی است 6- پیامبران الهی بدان سفارش کرده اند 7- پیامبراکرم صلی الله علیه و اله و ائمه اطهار بدان سفارش کرده اند 8- سیره حضرت علیه السلام بر آن استقرار یافته است 9- سیره ائمه اطهار علیه السلام بر آن استقرار یافته است 10- ائمه در رعایت آن بر دیگران سبقت جسته اند 11- طاعت ائمه علیه السلام است 12- از جمله غایات رسالت است 13- جزء ره آورده های اسلام است 14- از جمله عهود اسلام از مؤمنان است 15- علامت دینداری است 16- بهترین خصلت مؤمن است 17- شرط دینداری است 18- محبوب ترین عمل مؤمن است 19- افضل اعمال است 20- بهترین اخلاق در دنیا و آخرت است 21- از نشانه های تقواست 22- از نشانه های خردمندی است 23- جزء جنود عقل است 24- زکات اعضاست 25- قرض الحسنه است 26- منت گذاری در آن مذموم است 27- رعایت کنندگان آن ممدوح شمرده شده اند 28- توفیق انجام دادن آن از جمله در خواست های مؤمن است 29- بالاترین مروّت است 30- زکات توانگری است 31- زینت نعمت هاست 32- از نشانه های سخاوتمندی است 33- مجوزی برای در اختیار داشتن برخی نعمت هاست 34- در قطع آن مقابله به مثل جایز نیست 35- پاداش فراوان دارد 36- باعث مزیت سایر عبادات می شود 37- از مصادیق بارز قرض الحسنه است 38- موجب حفظ و ابقای نعمت هاست 39- مایه سکونت و آرامش است 40- مال حلال باید در راه آن مصرف نمود - آثار و کارکردهای صله رحم 1- زیادت عمر 2- به تأخیر افتادن اجل 3- زیادت رزق 4- زیادت مال 5- زیادت نعمت 6- رفع فقر 7- آبادانی سرزمین 8- تأمین سلامت در جمیع امور 9- تکثیر جماعت 10- ایجاد تعاطف میان خویشان 11- افزایش محبت در میان خویشان 12- جلب حمایت خویشان 13- امکان بهره گیری از سرمایه های وجودی خویشان 14- اندوهناک شدن دشمنان 15- رسوا شدن دشمنان 16- سلامت بدن 17- آرامش روانی 18- مصونیت از گناه 19- تزکیه اعمال 20- رفعت اعمال 21- پالایش روح 22- نیکویی اخلاق 23- افزایش مهتری در جامعه 24- ایجاد روح سخا ( سخاوتمندی) 25- بخشش گناهان 26- مشمول رحمت حق شدن 27- برخورداری از رزق الهی 28- تأمین حوایج دنیوی 29- حفاظت نعمت ها 30- زیادت پاداش ویژه 31- تقویت دین 32- توفیق برخورداری از نور هدایت حق 33- تقرب به حق تعالی 34- رهایی از ابتلا به مرگ ناگوار 35- تقدس یافت مرگ 36- آسان شدن سکرات موت 37- تسهیل حسابرسی در قیامت 38- تخفیف عقاب 39- رهایی از عذاب جهنم 40- استحقاق راه یابی به بهشت 41- استحقاق وصول به درجات خاص بهشت - توصیف قطع رحم 1- ضایع کردن امر خدا 2- نشانه کفران نعمت 3- نقض عهد الهی 4- فساد در زمین 5- معصیت کبیره 6- نشانگر بدی آداب و آیین 7- زشت ترین خصلت 8- از گناهان رایج دوران جاهلیت 9- زمینه ای جهت تجدید رسالت ها 10- از گناهان عصر غیبت 11- بر حذر داشتن است از ارتکاب آن 12- اجابت نشدن دعا برای تحقق آن 13- منعقد نشدن سوگند بر قطع رحم 14- لازم الوفاء نبودن نذر مبنی بر قطع رحم 15- از جمله ظلم های اعراب بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله 16- شکوه از قریش به علت ارتکاب آن 17- توبیخ قاطعین 18- لزوم اجتناب از آن در هر حال 19- زایل شدن اثر اعمال 20- پذیرفته نشدن صدقات 21- دردی ناگوار - آثار و کار کردهای قطع رحم 1- کاهش عمر 2- کاهش جماعت (خویشان یا مطلق) 3- انقطاع نسل 4- مرگ مردان (احتمالاً = انقطاع نسل) 5- فنا و نابودی سریع 6- از میان رفتن رشد و توسعه 7- قرار گرفتن اموال در دست نااهلان 8- ابتلا به فقر 9- ابتلا به مال اندوزی 10- از میان رفتن نعمت ها 11- ابتلا به نقمت ها 12- ابتلا به عقوبت آن در دنیا 13- ابتلا به سیه روزی و ظلمت 14- قحطی و خشکسالی 15- ویرانی بلاد 16- از دست دادن ایمان مذهبی 17- بی اثر شدن اعمال نیک 18- اجابت نشدن دعوات 19- تنزل یافتن شأن و مرتبه 20- ابتلا به حزن و اندوه 21- محرومیت از حمایت خویشان 22- از دست دادن مقبولیت اجتماعی 23- مغلوب دشمنان شدن 24- از میان رفتن آسایش و راحتی 25- محرومیت از ورود به بهشت 26- محرومیت از نعمت های بهشتی 27- مشمول لعن حق تعالی شدن 28- مشمول لعن و نفرین جمیع رسولان و ملائکه مقرّب شدن 29- مبغوض شدن در درگاه حق 30- محروم شدن از رحمت حق تعالی 31- خسران در دنیا و آخرت 32- نزول بلایا 33- ابتلای سریع به عقوبت در دنیا و آخرت 34- منع از نزول ملائکه رحمت - توصیف برّ به والدین 1- حق آنها مشتق از حق خداست 2- طاعت خدا و نشانه معرفت به اوست 3- خداوند بدان فرمان داده است 4- افضل اعمال است 5- اهمیت آن از همه عبادات بالاتر است 6- مهمترین وظیفه است 7- اهمیت آن از جهاد بالاتر است 8- بالاترین حقوق است 9- نظر به آنها عبادت است 10- شکر گذاری از آنها، شکرگذاری خداست 11- موجب نیکی به فرزندان می شود 12- برّ به آنها بعد از مرگ نیز الزامی است 13- پاداش آن سریع الوصول است 14- برّ به والدین گناهکار نیز واجب است 15- برّ به والدین مشرک نیز واجب است - آثار برّ به والدین 1- طول عمر 2- آسان شدن مرگ 3- زیادت رزق 4- دریافت پاداش زیاد 5- جلب مغفرت حق 6- بخشش گناهان 7- وصول به بهشت 8- جلب رضای حق 9- ورود به اعلی علیین 10- جلب دعای والدین 11- همنشینی با ابرار - توصیف عاق والدین 1- خدا از آن نهی کرده است 2- از گناهان کبیره است 3- عقوبت آن سریع الوصول است 4- اختصاص به زمان حیات والدین ندارد - آثار عاق والدین 1- محرومیت از رحمت حق 2- کاهش جمعیت 3- گرفتار شدن به ذلت 4- سلب توفیقات 5- ناگوار شدن زندگی 6- قبول نشدن طاعات 7- تیره شدن هوا 8- مشکل شدن مرگ - موقعیت والدین در کام امام سجاد علیه السلام فصل پنجم: صله و قطع رحم در برخی ادیان و آیین های مذهبی پیشین - صله و قطع رحم در تورات و انجیل - صله و قطع رحم در تلمود - تعالیم کنفوسیوس حکیم - خویشاوندی در آیین زردشت فصل ششم: تحلیل آثار و کارکردهای صله رحم - تحلیل آثار و کارکردهای صله رحم 1- زیادت عمر 2- زیادت مال 3- فع فقر 4- آبادی سرزمین 5- تأمین سلامت در جمیع امور 6- تکثیر جماعت 7- افزایش محبت میان خویشان 8- جلب حمایت خویشان 9- اندوهناک شدن دشمنان 10- سلامت بدن و آرامش روان 11- زدودن از خود بیگانگی 12- مصونیت از گناه 13- تزکیه اعمال 14- افزایش مهتری در جامعه 15- ایجاد روح سخا 16- بخشش گناهان 17- مشمول رحمت حق شدن 18- رفع مشکلات و گرفتاری ها 19- تقویت دین 20- آسان شدن حساب در قیامت 21- استحقاق راهیابی به بهشت فصل هفتم: اهمیت و جایگاه شبکه خویشاوندی از دیدگاه جامعه شناسان - اهمیت و جایگاه شبکه خویشاوندی از دیدگاه جامعه شناسان فصل هشتم: نقش دین در ایجاد و تحکیم روابط اجتماعی - نقش دین در ایجاد و تحکیم روابط اجتماعی فصل نهم: علل ضعف و قطع ارتباطات خویشاوندی 1- ضعف اعتقادات مذهبی 2- آگاه نبودن به حقوق و تکالیف متقابل 3- تحصیلات و تقسیم کار تخصصی 4- تحرک اجتماعی 5- تحرک جغرافیایی 6- حاکمیت عقاید و باورهای متعارض 7- خوف از بروز حوادث ناخوشآیند 8- کثرت گروه های ثانوی 9- ازدواج های برون فامیلی 10- تکاپوی زیاد و کثرت ارتباطات برونی 11- غلبه عقلانیت ابزاری 12- از دست دادن بسیاری از کارکردها 13- کوچک شدن فضای مسکونی 14- پر هزینه بودن برخی ارتباطات 15- تجارب اجتماعی 16- انحراف و کجروی