راديواکتيويته و محيط زيست(1)

چكيده

در اين مقاله اشعه راديو اكتيو با قدرت نفوذ متفاوت و منابع ايجاد راديواكتيويته شامل منابع طبيعي و منابع مصنوعي مورد بررسي قرار مي‌گيرند. در مورد منابع مصنوعي از سلاح‌هاي هسته‌اي و صنايع هسته‌اي و اثراتي كه صنايع هسته‌اي و به طور كلي مواد راديو‌اكتيو رها شده از اين صنايع در آلودگي آبها، اكوسيستم آبي و زنجيره غذايي انسان دارند، بحث مي‌شود و به عنوان نمونه از چندين حادثه در جهان فقط به حادثه چرنوبيل كه منجر به آلودگي گسترده و طولاني مدت محيط شد، اشاره مي‌شود.

منابع راديو اكتيويته

محيط به طور طبيعي به دليل اشعه‌اي كه از آسمانها، زمين، اتمهاي درون جسم و از فعاليتهاي عادي نظير سوخت فسيلي و فلاحت دريافت مي‌دارد، راديواكتيو مي‌باشد . اشخاص به طور متوسط در بريتانيا ساليانه مقدار 2500 ميكروسيورت اشعه دريافت مي‌كنند به طور كلي حدود 88 درصد از اشعه دريافتي كه از كنترل خارج است، منشأ طبيعي دارد.

منابع طبيعي پرتوزايي شامل اشعه كيهاني (10 درصد كل تشعشعات) اشعه گاما از صخره‌ها و خاك (چهارده درصد كه با وضعيت زمين شناسي منطقه بسيار متغير است)، گاز رادون و تورن داخل ساختمانها (52 درصد كه بسته به منابع موجود در منطقه متغير است) و اشعه تجمع يافته در بافتها از طريق غذا و شرب (12 درصد) مي‌شود. عليرغم تماس دائم ما با تشعشعات ناشي از منابع طبيعي حد آستانه‌اي براي خسارت وارده وجود ندارد و مقداري كه باعث آسيب مي‌شود تقريباً متناسب با كل مقدار اشعه جذب شده است، به طوري كه ضروري است اشعه‌هاي خروجي منابع ساخت بشر كه به محيط وارد مي‌شود، محدود گردند . منابع مهم قابل كنترل اشعه در محيط آنهايي هستند كه از آزمايش سلاح هاي هسته‌اي و صنايع هسته‌اي ناشي مي‌شوند. آزمايش سلاح‌هاي هسته‌اي در دهه 1940 شروع شد و ادامه پيدا كردتا اينكه در دهه 1950 به حداكثر خود رسيد. با امضاي پيمان تحريم آزمايشات هسته‌اي در سال 1963 بين شوروي، آمريكا و انگليس، خروجي ناشي از اين منابع به ميزان بسيار زيادي كاهش پيدا كرد ولي متأسفانه به طور كلي محو نشد. البته در حالي كه سلاح‌هاي هسته‌اي زيادي براي مقاصد دفاعي نگهداشته مي‌شوند، امكان وقوع جنگ هسته‌اي به قوت خود باقي است؛ كه در صورت چنين حادثه‌اي با آزاد شدن تشعشع راديواكتيويته تنها يكي از تعداد بلاهاي ناگهاني مشتمل بر امكان ايجاد زمستان هسته‌اي و تغييرات آب و هواي جهاني خواهد بود كه جهان با آن مواجه خواهد شد. (دوتو- 1989).

صنايع هسته‌اي شديداً كنترل مي‌شود و معمولاً مد نظر است كه مقدار راديواكتيويته‌اي كه به طور معمول آزاد مي‌شود، براي محيط و بشر مضر نباشد. به هر حال اين موضوع مشكلات بالقوه‌اي است كه با صنايع هسته‌اي همراه و بسيار نگران‌كننده است. استفاده از مواد راديواكتيويته ضايعاتي ايجاد مي‌كند كه بايستي نسبت به دفع آن اقدام شود. ضايعات با اكتيويته بالا فقط توسط صنايع هسته‌اي توليد مي‌شوند؛ ولي ضايعات با اكتيويته بالا فقط توسط صنايع هسته‌اي توليد مي‌شوند ولي ضايعات با اكتيويته متوسط و پايين زيادي كه در نيروگاه‌هاي هسته‌اي، تأسيسات دفاعي، صنايع راديوايزوتوپ، آزمايشگاه‌ها و بيمارستان‌ها توليد مي‌شوند، نيز وجود دارد. در بريتانيا ساليانه چيزي در حدود 2500 متر مكعب از ضايعات با راديواكتيويته متوسط و 25000 متر مكعب از ضايعات با اكتيويته پايين در مقايسه با فقط 1100 متر مكعب از ضايعات هسته اي با اكتيويته بالا در مدت متجاوز از سي سال توليد مي‌شود.

بعضي از ضايعات مايع و گازي شكل با اكتيويته پايين ناشي از آزمايشگاه‌ها و بيمارستان‌ها مستقيماً در محيط تخليه مي‌شوند؛ ولي ضايعات جامد نظير شيشه‌آلات، البسه، لجن‌ها، كه اجزاء رآكتور را تشكيل مي‌دهند و غيره و ضايعات زياد مايع راديواكتيويته، مديريت بسيار دقيقي را مي‌طلبند. دفع اين مواد اگر مشكل علمي نداشته باشد، يك مشكل سياسي است. بيشتر ضايعات با راديواكتيويته پايين پس از بسته‌بندي در بشكه‌هاي فولادي و اندود كردن با سيمان سابقاً در دريا انباشته مي‌شد ولي به نظر مي‌رسد كه دفع در خشكي از لحاظ سياسي انتخاب برتري باشد. نگراني چنين محلهاي دفع اين است كه خواه محلهاي دفع عميق يا كم عمق باشند، در نهايت ممكن است در اثر نشت، آبهاي سطحي يا زيرزميني را آلوده سازند.

پتانسيل آلودگي از طريق به كار انداختن نيروگاه‌هاي هسته‌اي، در حال افزايش است و دفع ضايعاتشان يك مشكل براي آينده محسوب مي شود. ساير نگرانيهاي مهم، خرابكاري يا سوانحي است كه در تأسيسات هسته‌اي روي مي‌دهد. صنايع نيروگاه هسته‌اي ضرورتاً از يك پيشينـــــه سلامت خوبي برخوردار است. از چندين حادثه در جهان فقط، حادثه چرنوبيل (در ذيل شرح داده مي‌شود) منجر به آلودگي گسترده و طولاني‌مدت محيط شد. هر حادثه‌اي كه اتفاق مي‌افتد ناراحتي و اضطراب مردم از صنايع هسته‌اي را نشان مي‌دهد و با اين وجود هر چقدر صنايع هسته‌اي ايمن باشند و به خوبي تنظيم شده باشند، حوادث اتفاق مي‌افتد و در نهايت هم عواقب شومي براي اكوسيستم و جمعيت انسانها در سطح وسيع خواهد داشت. بنابراين صنايع هسته‌اي از نقطه نظر سلامت عمومي ناايمن خواهند بود.

 

ادامه دارد...

مژده اصولي