شهيد آيت الله حسين غفاري ولادت نياکان آيت اللّه غفاري در حوزه بر کرسي تدريس در عرصه مبارزه در مسير تبليغ پرواز به سوي ابديت ولادت تابستان سال 1335 ق (برابر با 1293 ش) نوزادي در خانه محقر حاج‏عباس در آذرشهر ديده به جهان گشود. پدر نوزاد به دليل ارادت قلبي که به حضرت امام حسين(ع) داشت، نام او را حسين نهاد. حسين در فضاي کاملاً معنوي و با تربيت مادري مهربان و عشق ولايت و دوستي حضرت زهرا(س) رشد کرد و سايه پدري مؤمن و متّقي بر سرش بود. پدر و مادر حسين آينده‏هاي روشن را در پيشاني فرزندشان مشاهده مي‏کردند. مادر مهربان نهايت کوشش خود را براي تربيت اسلامي فرزند مبذول مي‏داشت و از هرآنچه در توان داشت در رشد و تعالي حسين مضايقه نمي‏کرد، و همين تربيت سالم و شيرِ پاک بود که از اين فرزند، فرزانه‏اي مجاهد پرورش داد که آن همه شجاعت و شهادت و سرافرازي را از خود نشان داد. نياکان آيت اللّه غفاري تاريخ يکصدساله اخير آذرشهر در خود رمز و رازها دارد. در ميان اين همه رمز و رازها شخصيت‏هاي بزرگواري را مي‏توان يافت که هريک به نوبه خود تاريخ‏ساز و حرکت‏آفرين بوده‏اند. نياکان شهيدِ والا مقام آيت اللّه غفاري نيز از اين تبار بودند. استعمارگران و سردمداران تجاوزگر، واهمه و هراس عجيبي از اين انسان‏هاي مقاوم داشتند و بسياري از مواقع آنان را ناجوانمردانه به شهادت مي‏رساندند. شهيد غفاري فرزند حاج عباس و از نوادگان حاج ملامحسن است. حاج ملامحسن از شخصيت‏هاي برجسته منطقه و روحاني عالي‏مقامي بود که در مبارزه با استعمارگران، سر مبارکش توسط روس‏ها از بدن جدا شد. هفت نفر از اجداد مادري شيخ حسين غفاري در مبارزه با بيگانگان به شهادت رسيدند و مسجد حسنلوي آذرشهر مدفن و مضجع آنها و زيارتگاه اهل دل است. در حوزه شهيد حسين غفاري از شش سالگي تحصيل را آغاز کرد. مقدمات دروس را در زادگاهش آذرشهر در محضر ميرزا محمدحسن منطقي فرا گرفت. آن‏گاه وارد حوزه علميه تبريز شد ودر اين حوزه از جلسه درس بزرگان، کسب دانش کرد. او در حوزه علميه تبريز برجستگي خاصّي از خود نشان داد، تا آنجا که زبانزد همدرسان و هم بحث‏هايش شده بود. استادان وي نيز از تلاش و فعاليت او اظهار رضايت مي‏کردند. شهيد غفاري آن‏گاه مصمم شد تحصيلات خود را در کنار بارگاه فاطمه معصومه(س) کريمه اهل بيت عصمت و طهارت ادامه دهد. لذا براي بهره‏گيري از جلسات درسي استادان بزرگوار قم از تبريز به قم مشرف شد و در اين حوزه، فقه و اصول و مراحل عالي را از محضر بزرگان فرزانه‏اي چون آيات عظام فيض قمي، بروجردي و خوانساري فرا گرفت. او همچنين در درس امام و مرجع عاليقدر جهان اسلام حضرت امام خميني شرکت، و از محضر پر فيض وي کسب معرفت کرد و از سرچشمه زلال او سيراب شد. بر کرسي تدريس آيت اللّه غفاري از اول طلبگي، همزمان با تحصيل علوم ديني، تدريس نيز مي‏کرد. در سال‏هاي 1323 و 1324 ش مکتب زينبيه آذرشهر شاهد تجمع عاشقان علم و دين بود که در اطراف شمع وجود استاد شهيد غفاري گرد مي‏آمدند. در اين مکتب که علاقه‏مندان و دانش‏پژوهان ديني حضور مي‏يافتند، محفلي بسيار صميم و گرم بود. در جلسات درس شهيد غفاري ابواب الجنان و جامع عباسي و ديگر کتب فقهي و اخلاقي و قرآن تدريس مي‏شد. آن‏گاه به قم عزيمت نمودند. جلسات شهيد غفاري در قم و تهران در مساجد الهادي و خاتم الاوصياء ادامه داشت و اشخاص فرزانه‏اي از شمع وجود وي بهره‏ها مي‏بردند. در مسجد الهادي تهران دانش‏جويان و طلاّب بسياري به طور مرتب و منظم در جلسات بحث گرد هم مي‏آمدند و از بحث‏هاي شيوا و صحبت‏هاي صريح و انقلابي شهيد غفاري استفاده مي‏کردند. در عرصه مبارزه آيت اللّه غفاري مانند نياکان شهيدش با هر نوع استبداد مبارزه مي‏کرد. زبان حقگوي او در اوج خفقان رژيم شاهي افشاگر باطل بود. اين مجاهد فداکار و بي‏باک، بي‏اعتنا به ياوه سرايي‏هاي گروهک‏هاي چپ و راست ابوذرگونه به شاه ظالم مي‏تاخت. همزمان با قيام تاريخي حضرت امام خميني(ره) در سال 1342 ش آيت اللّه غفاري پشت سر امام، از آرمان‏هاي والاي او پشتيباني و دوران رنج و محنت و زندان را براي رسيدن به اهداف والاي امام و انقلاب، سپري کرد. او در اين مسير هيچ‏گاه احساس خستگي نکرد و تا آخرين لحظات حيات به مبارزه خويش بر ضد ستم و طاغوت ادامه داد. در زندان طاغوت تمام دوران زندگي آيت اللّه غفاري مقارن با حکومت پهلوي و همراه با رنج و محنت بود. مشاهده اوضاع نابسامان، مخالفت رژيم با روحانيت اصيل، محدود کردن مبارزان مسلمان، ترغيب و تشويق مردم به بي‏ديني و کشف حجاب، آزادي عمل فرقه ضالّه بهائيت، و ريشه‏هاي افکار انحرافي همه و همه موجب مي‏شد که او لب به اعتراض گشايد و در هر موقعيتي افشاگري کند و چه رنج‏ها و دردها که در اين راه متحمل نشد. آيت اللّه غفاري بارها دستگير و زنداني شد؛ امّا دستگيري و حبس فرزندانش، همسرش و برادرش رنج او را چندبرابر مي‏کرد. لکن همانند مولاي خودش حضرت امام موسي کاظم(ع) چون کوه استوار و با صلابت ايستادگي مي‏کرد و آنچه عوامل طاغوت و ساواک را آزار مي‏داد روحيه مقاوم و استوار ايشان بود. بدين ترتيب حبس‏هاي شهيد غفاري از سال 1340 آغاز و تا دي‏ماه 1353 ش ادامه داشت. خدمات صادقانه و تلاش‏هاي خالصانه شهيد آيت‏اللّه غفاري منشأ خيرات و خدمات بسياري در زمينه‏هاي اجتماعي بود. وي در آذرشهر و قم و تهران اقدامات فراوان و مفيدي براي جامعه از خويش به يادگار گذاشت که از آن جمله مي‏توان به احداث و تکميل مساجد خاتم‏الاوصيا و الهادي، و شيخ فضل اللّه نوري در تهران اشاره کرد. رسيدگي به محرومان و مستضعفان و برپايي مجالس بحث و گفتگو در موضوعات علمي و فقهي از ديگر اقدامات مثبت و ارزنده وي به شمار مي‏رود. امروز نتيجه تلاش و خدمات آيت اللّه غفاري را در شکوه و عظمت مسجد بزرگ شيخ فضل اللّه نوري در تهران و پايگاه و حوزه علميه و مسجد بزرگ خاتم الاوصيا مي‏توان ديد، اماکن مقدسي که روزگاري مرکز هجوم و حمله به رژيم ستمشاهي و مأوي و پناهگاه مظلومان و انقلابيان و مستعضفان بود. آري، همه اينها در سايه خدمات صادقانه و تلاش‏هاي خالصانه آن شهيد والا مقام است. در مسير تبليغ آيت اللّه غفاري از بزرگمرداني است که در راه تبليغ اسلام زحمت‏هاي فراوان تحمل کرد و بسيار کوشيد. او در طول تحصيل در قم نيز هرگاه فرصتي مي‏يافت به روستاهاوشهرهاي اطراف مي‏رفت و به مبارزات پيگير با استبداد و همچنين اشاعه فرهنگ غني اسلام مي‏پرداخت و بدين صورت اذهان پاک روستاييان را از غبار نيرنگ‏هاي رژيم مستبد شاه مي‏زدود. مجالس وعظ و سخنراني او حال‏وهوايي ديگر داشت و چه بسيار از طبقات مختلف جامعه، مخصوصا روشنفکران مذهبي، دانشجويان و طلاب جوان دورش حلقه مي‏زدند و از انوار دانش و تربيت وي بهره‏ها مي‏بردند. روح آن شهيدِ سرافراز شاد و يادش گرامي باد. در قلمرو قلم آيت اللّه غفاري نه تنها در جبهه مبارزه با طاغوت پيشتاز بود و زندان‏هاي مخوف شاه او را از حرکت و شتاب باز نمي‏داشت، بلکه هر روز پرشورتر از روز قبل به مبارزه بي‏امان ادامه مي‏داد؛ بلکه همواره افزون بر مبارزه پيگير با طاغوت، فعاليت‏ها و تلاش‏هاي علمي و عملي و ادبي و قلمي نيز داشت. از جمله آثار قلمي آن بزرگوار، مي‏توان حاشيه مفصلي بر عروة‏الوثقي را نام برد. نوشته‏ها و آثار خطي گوناگون ديگري نيز داشتند که در هجوم ساواک به منزلشان در چندين نوبت از بين رفته است. بعضي نوارهاي سخنراني و دست‏نوشته ها نيز از آن بزرگوار بر جاي مانده است. در آرامش خلوت شبانه نماز شب، غبار تيره گناهان روز را از صفحه دل مي‏شويد و آينه روح را جلا بخشيده، آماده دريافت توفيق و عنايت مي‏کند. گفتگوي شبانه، جان را طراوت و روشني مي‏بخشد، کرامت اشک را در خزانه روح، ذخيره مي‏کند و حالِ گريستن مي‏دهد. انسان نمازگزار در آرامش خلوت شبانه به خويشتنِ خويش باز مي‏گردد و گَرد روزمرّگي و طبيعت زدگي را از قلبش مي‏زدايد. آيت اللّه غفاري از بزرگمرداني است که به نماز شب عشق مي‏ورزيد وبا احساس عطش در نيمه‏هاي شب به رازونياز و گفتگو با معبودش مي‏پرداخت. او عشق سرشاري به حضرت سبحان داشت. به همين سبب شبانه دل را در چشمه ذکر شست‏وشو مي‏داد و درون را با آينه صداقت و بي‏رنگي مي‏آراست. حتي در شب‏هاي سخت زندان با دست و پاي مجروح و تن تب‏دار با زحمت زياد وضو مي‏گرفت و نماز شب را با حالتي خاص اقامه مي‏کرد. تقوا و خلوص مهم‏ترين ويژگي شخصيت اخلاقي شهيد آيت اللّه غفاري، خلوص و تقوايش بود. نه تنها تحليل‏هاي فکري خاصي در باب اخلاص داشت که تار و پود وجودش با اين خصوصيت تنيده شده بود. همين حالت به او صفا و نورانيتي ويژه بخشيد و تزکيه درون از او شخصيتي محبوب خاص و عام ساخته بود؛ به گونه‏اي که مردم به او عشق مي‏ورزيدند و سخنان وي را با جان و دل پذيرا بودند. رحمت بي‏منتهاي حق ارزاني روح پاکش باد! جانفشاني در راه آرمان امام شهيد آيت اللّه غفاري، نهضت مقدس امام خميني را روزنه اميدي براي نجات امّت اسلامي مي‏دانست. او از آغاز نهضت اسلامي امام در سال 1342 همراه و همگان با امام، مبارزه خويش را عليه طا غوت تشديد بخشيد و تا آخرين لحظات حيات، از امام و حرکت تاريخي و تحوّل آفرينش حمايت کرد. سيزده سال آخر عمر شريفش سراسر مبارزه و جانفشاني در راه آرمان‏هاي مقدس امام خميني بود. به همين سبب وقتي در ماجراي بازجويي ساواک از وي سؤال شد: نظر شما نسبت به آيت اللّه خميني چست؟ جواب داد: «من فکر مي‏کنم تنها کسي که مي‏تواند ايران را نجات دهد آيت اللّه خميني است». جمله شجاعانه و قهرمانانه او که فرمود: «دشمن خميني کافر است»، کمر استبداد شاهي را شکست و لرزه بر اندام پليد آنان انداخت. روح آن عزيز شاد و نامش عزت‏آفرين باد! پرواز به سوي ابديت آيت اللّه غفاري، اين عالم مجاهد پس از سال‏ها تلاش، مجاهدت، استقامت و پايداري در برابر شکنجه و زندان، سرانجام دعايش مستجاب شد و در غروب ششم دي‏ماه 1353 در اوج مظلوميت، اما سرافراز، در محبس تنگ و تاريک و ظلماني شاهي با دست و پاي شکسته و دندان‏هاي خرد شده و محاسن زخمي و خونين به ديار جاوداني پيوست و روح بلندش پس از سيزده سال تحمل شکنجه به سمت آسمان پرواز کرد. ساواک شبانه پيکر مطهر او را به قم فرستاد تا دفن شود، ولي طلاب و مردم قم از موضوع باخبر شدند و در تشييع جنازه باشکوه ايشان در صبح هفتم دي‏ماه 1353 شرکت کردند و با فرياد «غفاري ما کشته شد، به خون خود آغشته شد»، پيکر مطهر اين اسوه مقاومت را از حرم حضرت معصومه(س) تا قبرستان وادي‏السّلام قم تشييع کردند و به خاک سپردند. اعلام انزجار از شاه و عرض تسليت به امام و امّت همزمان با شهادت شهيد غفاري در زندان ستمشاهي و دفن ايشان در قم پيام‏ها و اطلاعيه‏هاي مختلفي از طرف گروه‏هاي انقلابي در داخل و خارج از کشور منتشر شد؛ از جمله دانشجويان مسلمان خارج از کشور با پخش تصاوير، پوستر و صدور اعلاميه‏هايي شهادت اين روحاني فداکار و نستوه را به ملت ايران و امام عاليقدرشان تسليت گفتند و جنايات شاه و مزدوران وي را محکوم کردند و ننگ و نفرين هميشگي را نثار آن ديوصفتان و دوزخي‏دلان بدکُنِشت نمودند. بدين ترتيب، به شهادت رساندن آيت اللّه غفاري جز موج خشم و انزجار امت مسلمان نتيجه‏اي نداشت و اگر بدن پاکش در خاک و خون طپيد، فکرش بيشتر تجلي کرد و از برکت خونش تحرکي تازه در انديشه و باورهاي امّت اسلام به وجود آمد.