بازار کلمات
بالاخره لغتنامه هم مثل هر چیز دیگری، بزرگ و کوچک دارد، دیر و زود دارد و هزار و یک چیز دیگر. حالا ما به آن هزار چیز کاری نداریم؛ قصدمان در این ستون فقط پرداختن به آن فقره آخری است که عبارت است از :
انواع لغتنامه
1-لغتنامه عمومی
: یک چیزی تو مایه لغتنامه معین یا دهخدا ؛ لغتنامه ای که برای پیدا کردن معانی لغات یک زبان به همان زبان نوشته شده. در انگلیسی به این نوع فرهنگ لغت dictionary یاlexicon می گویند.2-لغتنامه دو (یا چند) زبانه: لغتنامه ای که مغانی لغات یک زبان را برای کسانی از یک فرهنگ و زبان دیگر توضیح می دهد، نمونه اش در فارسی، فرهنگ های آریانپور و آن قدیم هاحییم است. در انگلیسی با این لغت نامه dictionary می گویند.
3-لغتنامه تخصصی: لغتنامه هایی که شامل اصطلاحات تخصصی یک دانش (مثل هوانوردی، الکترونیک یا پزشکی) باشند یا درباره یک منبع (مثلا فرهنگ لغات دیوان حافظ) یا حتی یک شخص (مثلا فرهنگ اصطاحات فلسفی نیچه). در انگلیسی چیز خاصی به آن نمی گویند.
4-لغتنامه تصویری: لغتنامه ای که به جای آوردن معنی برای لغات، آنها را روی تصویر نشان می دهد. این لغتنامه ها بیشتر برای کودکان تهیه می شوند و این سال ها در ایران هم زیاد شده اند.
5-واژه نامه انتهای کتاب: یک چیزی شبیه «لغات و ترکیبات تازه» کتاب های درسی خودان است که کتاب های کار درست، یکجا در انتهای کتاب می آورند. انگلیسی اش می شود glossary.
6-فرهنگ مترادف ها: لغتنامه ای که به جای شرح معنی یک لغت، فقط لغات هم معنی و مترادف آن را ردیف می کند (گاهی این لغتنامه ها بخش «متضادها» هم دارند). این هان لغتنامه ای است که در انگلیسی به آنthesaurus می گویند.
7-فرهنگ اختصارات: در زبان ما استفاده از ترکیبات اختصاراتی (چیزهایی مثل «ناجا» به جای نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران) چندان متداول نیست اما در زبان های اروپایی و به خصوص در علوم، زیاد هستند. برای این اختصارات یا abbreviations هم کتابچه لغت هست.
8-لغتنامه املایی: این لغتنامه ها رای اشتباه ننوشتن لغات متداول و پر کاربرد هستند؛ اینکه مثلا «توفان» درست است یا «طوفان»؛ «غریب» چه معنایی دارد و «قریب» چه معنایی. تنها نمونه هایش در فارسی هم «غلط ننویسیم» ابوالحسن نجفی و«فرهنگ درست نویسی سخن» است.
9-لغتنامه آوایی: این آوایی را ما اینجا از خودمان و به جای«لغتنامه تلفظ صحیح» یاvocabulary ساختیم چون به نظرمان خوش آوا آمد! منظور هم که معلوم است: لغتنامه هایی که کارشان صرفا یاد دادن نحوه تلفظ صحیح لغات است.
10-لغتنامه طنز: لغتنامه هایی که به جای آوردن معنی قراردادی کلمات، با قصد و غرض قبلی ( که ان شاءالله خیر است) تعارف جدید و طنازانه ای برای کلمات ارائه می دهند و در واقع برای طنزشان از فرم لغتنامه استفاده می کنند. «رساله تعریفات »عبید زاکانی و «فرهنگ شیطان» آمبروز بپرس از نمونه های این کار هستند.همشهری جوان
