ادبیات عاشورا6 جمال الدین محمد اصفهانی(وفات حدود588 هجری) جمال الدین پدر استاد کمال الدین اسماعیل و سرآمد قصیده‏سرایان ایران در قرن ششم هجری می‏باشد وی حنفی مذهب بوده، اما به تشیع نیز مایل بوده است. از اشعار اوست در مدح اهل بیت و واقعه کربلا: مباش غره بدین گند پیر دنیا زانک هزار شوهر کشت و هنوز بکر این زن ببین چه کرده او با اهل بیت مصطفوی حدیث رستم بگذار و قصه بهمن چه تیر غدر که رخنه نکرد شان سینه چه تیغ ظلم که خونین نکردشان گردن نه بهر ایشان بود، آفرینش عالم؟ نه بهر ایشان بود، ازدواج روح و بدن؟ خدای عز و جل، در زمین دو شاخ نشاند ز یک نهال برون آخته، حسین و حسن یکی زبیخ بکندند آب ناداده یکی به تیغ به زهر آب داده اینت‏حزن اگر زمانه کسی را به طبع گشتی رام دگر نبودی مر اهل بیت را توسن چو با سلاله پیغمبر آن رود، تو که‏ای؟ که از سلامت‏خواهی که با شدت جوشن بمیر پیشتر از مرگ، تا رسی جائی که مرگ نیز نیاردت گشت پیرامن و در جائی دیگر در غزلی به اسم آب (که اشاره به لب تشنگی یاران امام حسین‏علیه السلام دارد) می‏گوید: پیوسته در حمایت او لشگر بلا همواره در رعایت او اهل روستا مقصود جستجوی سکندر به شرق و غرب مطلوب آرزوی شهیدان کربلا گاهی دهد به تیغ زبان رونق سخن گاهی زبان تیغ بدو یا بدانجلا خاقانی شروانی(وفات 595 هجری) خاقانی را به سبب کمالی که در صناعت‏شعر داشته، حسان العجم هم لقب داده‏اند وی شاعری آزاده، بلندنظر، دارای احساسات لطیف، عالی و همت‏بلند و مردی کامل بوده است. چون در روزگار وی بلیه تقیه در طائفه علیه شیعه مرتضوی، ساری بود، لاجرم وی بعضی از عقائد خود را در قطعه‏های شعر به طریق کنایه ادا نموده است. خاقانی به علت‏بدگوئی و حسدورزی مغرضین در دو نوبت مدتی از عمر خود را در زندان حکومتی گذرانده است. مرحوم شیخ عباس قمی و شهید قاضی نورالله شوشتری و دیگران او را شیعه دانسته‏اند. خاقانی در جائی گوید: علوی دوست‏باش خاقانی کز عشیره علی است فاضل‏تر بدشان، به ز مردم نیکو نیکشان از فرشته کامل‏تر و با توجه به اشعار ذیل می‏توان گفت که او به یقین شیعه دوازده امامی بوده است (زیرا فقط شیعیان اثنی عشری هستند که حضرت امام رضاعلیه السلام و امامان پس از وی را هم قبول دارند). در شعری به مطلع: به خراسان شوم انشاءالله آن ره آسان شوم انشاءالله گوید: بر سر روضه معصوم رضا شبه رضوان شوم انشاءالله گرد آن روضه چو پروانه شمع مست جولان شوم انشاء الله و در اشعار دیگری گفته: کو آن که به پرهیز و به توفیق و سداد هم باقر بود و هم رضا و هم سجاد از بهر عیار دانش اکنون به بلاد کو صیرفی و کو محک و کو نقاد و دلیل قطاع‏تر در شیعه دوازده امامی بودن خاقانی شعر زیر است که اشاره به ظهور حضرت مهدی(عج) دارد: مفخر اول البشر، مهدی آخرالزمان وحی به جاش آمده آیت عدل گستری از اشعار اوست در وقایع کربلا و امام حسین‏علیه السلام: با که گیرم انس کز اهل وفا بی‏روزیم روزی من نیست، یا خود نیست در عالم وفا در همه شروان مرا حاصل نیامد، نیم دوست دوست‏خود ناممکن است ای کاش بودی آشنا من حسین وقت و نااهلان یزید و شمر من روزگارم جمله عاشورا و شروان کربلا ای عراق الله جارک سخت مشعوفم به تو وی خراسان عمرک الله سخت مشتاقم ترا گرچه جان از روزن چشم شما بی‏روزی است از دریچه گوش می‏بیند شعاعات شما ز صد هزار خلف یک خلف بود چو حسین که نفس احمد بختی رام او زیبد ز صد هزاران بختی یکی نجیب آید که کتف احمد جای زمام او زیبد