جغرافیای طبیعی استان گیلان «بخش اول» استان همیشه سبز گیلان از شمال به دریاى مازندران، از جنوب به رشته‌کوه‌هاى البرز، از شرق به استان مازندران و از غرب و شمال غربى به استان اردبیل محدود است. گیلان در سمت جنوب با عبور از رشته‌کوه‌هاى البرز با استان زنجان و قزوین ارتباط دارد. استان گیلان، از استان‌های شمالی ایران است. دربارهٔ نام گیلان و معانی واژهٔ گیل، نظرات متفاوتی ابراز شده‌است. لغت‌نامه دهخدا، واژهٔ گیلان را برگرفته از «گیل»، به‌اضافهٔ پسوند مکان «ان»، به معنای محل سکونت گیل‌ها دانسته و افزوده‌است که صورت این واژه در زبان پهلوی، گِلان (Gelan) و نزد یونانی‌ها گِلای (Gelae) بوده‌است. موقعیت و وسعت این استان، دارای مرز بین‌المللی با جمهوری آذربایجان است که از شمال به دریای خزر و کشور آذربایجان، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می‌شود. مساحت گیلان ۱۴٬۰۴۴ کیلومترمربع و جمعیت آن طبق سرشماری ۱۳۹۱، ۲،۴۸۰٬۸۷۴ نفر است. این استان در ۳۶ درجه و ۳۶ دقیقه تا ۳۸ درجه و ۲۷ دقیقه عرض شمالى و ۴۸ درجه و ۲۵ دقیقه تا ۵۰ درجه و ۳۴ دقیقهٔ طول شرقى از نصف النهار گرینویچ قرار دارد. گیلان با مساحتى حدود ۱۴۷۱۱ کیلومتر مربع، شمالى‌ترین استان کشور و مرکز آن شهرستان رشت است. این استان حدود ۹/۰% از مساحت کل کشور را در بر گرفته و پس از کهکیلویه و بویر احمد کوچک‌ترین استان کشور است. جمعیت گیلان دهمین استان پرجمعیت و بیست و هشتمین استان وسیع ایران است. تراکم جمعیت در این استان با ۱۷۷ نفر در هر کیلومترمربع جایگاه سوم را در ایران دارد. رشت، مرکز استان گیلان دوازدهمین شهر پرجمعیت ایران و بزرگترین و پرجمعیت‌ترین شهر سه استان ایران در ساحل دریای خزر است. دومین شهر پرجمعیت گیلان، بندر انزلی بزرگترین بندر شمالی ایران است. سومین شهر پرجمعیت و پرجمعیت‌ترین شهر شرق گیلان، لاهیجان است. طبیعت گیلان، پوشیده از جنگل و دارای آب و هوای معتدل و مرطوب است. این استان شامل مناطق سرسبز شمال غربی رشته‌کوه البرز و بخش غربی کرانه‌های جنوبی دریای خزر است. بر اساس تقسیمات کشور سال 1375 این استان به مرکزیت رشت، 12شهرستان، 35شهر، 30 بخش، 99 دهستان و 2763 آبادی دارد. شهرستان های استان عبارتند از: آستارا،‌ آستانه اشرفیه، بندر انزلی، رشت، رودبار، رودسر، شفت،‌ صومعه‌سرا، طوالش،‌ فومن، لاهیجان و لنگرود. ناهموارى ها استان گیلان را از نظر پستى و بلندى مى‌توان به سه ناحیه تقسیم کرد: - ساحلى. - کوهپایه‌اى. - کوهستانى ساحلى سواحل دریاى مازندران در شمال استان قرار دارد. این دریا روزگارى با دریاى سیاه در غرب و دریاى آرال در شرق مرتبط بود، امادر دوره‌هاى مختلف زمین‌شناسى و با گسترش خشکى‌ها، بخش قابل توجهى از مساحت اولیه خود را از دست داده است. با این وجود این دریا‌چه به علت گستردگى هنوز بزرگترین دریاچهٔ جهان محسوب و از آن به عنوان دریا یاد مى‌شود. طول دریاچه مازندران ۱۲۰۴ کیلومتر و عرض آن ۲۰۴ کیلومتر و مساحت آن حدود ۴۳۶،۰۰۰ کیلومتر مربع است. حجم آب این دریاچه را حدود ۷۷،۰۰۰ کیلومتر مکعب تخمین زده‌اند. عمیق‌ترین نقطهٔ این دریا را که در کرانه‌هاى جنوبى و در قسمت متعلق به کشورمان قرار دارد، حدود ۱۰۰۰ متر برآورد کرده‌اند. دریاى مازندران به دلیل ارتباط روزافزون با کشورهاى تازه استقلال یافتهٔ آسیاى میانه از اهمیت بازرگانى ویژه‌اى سود مى‌برد. وجود ذخایر عظیم نفت در بسترهاى تحتانى این دریا اهمیت اقتصادى و سوق‌الجیشى آن را دوچندان مى‌سازد. نباید فراموش کرد که از دیرباز دریاى مازندران در تأمین معاش بخش مهمى از ساکنان گیلان نقش به سزایى داشته است. وجود گونه‌هاى کمیاب جانداران دریایى هم به صنعت ماهى‌گیرى این خطه رونق خاصى بخشیده است. کوهپایه‌اى در کل سه رشته کوه استان گیلان را در برگرفته است: ۱. کوه‌هاى تالش؛ این کوه‌ها به صورت سدى ممتد به طول ۳۰۰ کیلومتر در امتداد شمال غربى البرز کشیده شده‌اند. کوه‌هاى تالش به موازات ساحل دریاى مازندران امتداد دارند و آن را از استان آذربایجان جدا مى‌سازند. از مرتفع‌ترین کوه‌هاى منطقه تالش کوه باقروداغ (بقرداغ) با ارتفاع ۳۱۹۷ متر و عجم‌داغ با ارتفاع ۳۰۰۹ متر و خشچال با ارتفاع ۳۶۰۰ متر قابل ذکر است. ۲. کوه‌هاى طارم و خلخال؛ این کوه‌ها به وسیله سفیدرود که در دره‌هاى این مناطق جارى است از رشته‌کوه‌هاى دیلمان جدا مى‌شوند. از قلل مرتفع این ناحیه مى‌توان به کوه وفى در جنوب امامزاده ابراهیم به ارتفاع ۳۰۵۰ متر و شاه‌معلم در جنوب ماسوله به ارتفاع ۳۰۹۶ متر اشاره نمود. ۳. رشته کوه دیلمان؛ این کوه از جنوب تا منجیل و از شرق تا مناطق ییلاقى تنکابن و کوه‌هاى سه‌هزار امتداد مى‌یابد. رشته‌کوه دیلمان ارتفاعات ناحیه دیلمان، لاهیجان، عمارلو و اشکورات را به وجود آورده است. از قلل مهم و مرتفع این رشته‌کوه مى توان از کوه‌هاى ”درفک“ یا ”دلفک“ با ارتفاع حدود ۳۵۰۰ متر واقع در شهرستان رودبار، کوه ”سماموس“ با ارتفاع ۳۲۵۰ متر و ”گوانه کل“ در جنوب ”اشکورات“ با ارتفاع ۳۳۵۰ متر و ”ناقش‌کوه“ در املش با ارتفاع ۳۰۰۰ متر یاد کرد. ۴۴% از خاک استان را مناطق کوهستانى تشکیل مى دهد. جلگه‌اى این مناطق به دلیل ریزش مداوم باران و جریان خروشان رودها و همچنین خاک حاصل‌خیز، از پربرکت‌ترین نقاط کشاورزى کشور محسوب مى‌شوند. مناطق جلگه‌اى از سه قسمت متمایز تشکیل شده است: ۱. جلگه تالش و آستارا، در قسمت‌هاى جنوب‌غربى دریاى مازندران قرار دارد و عرض متوسط آن حدود ۵ کیلومتر و مساحت تقریبى آن ۵۰۰ کیلومتر مربع تخمین زده مى‌شود. ۲. نواحى جلگه‌اى گیلان غربی؛ این نواحى در جوار تالاب انزلى قرار دارد و اراضى پست و هموار آن پوشیده از شالیزارها و جنگل است. ۳. مناطق جلگه‌اى گیلان شرقی؛ بیشتر جلگه‌هاى شرقى در اطراف دلتا و مصب سپیدرود واقع شده و توسط آن آبیارى مى‌شوند.