دوشنبه ۲۳ اسفند ۱۳۹۵ - ۰۰:۰۰
امامزاده آق امام آزاد شهر؛ با صفاترین زیارتگاه های گلستان
امامزاده آق امام آزاد شهر؛ با صفاترین زیارتگاه های گلستان امامزاده آق امام در بالای تپه ای گنبدی شکل به نام کوه آق امام در شمال شرقی شهر آزادشهر، این مقبره متعلق به محمد بن زید بن اسماعیل علوی است. امامزاده آق امام در بالای تپه ای گنبدی شکل به نام کوه آق امام در شمال شرقی شهر آزادشهر، این مقبره متعلق به محمد بن زید بن اسماعیل علوی است که دومین امیر مقتدر، فاضل و نیکو سیرت علویان طبرستان و گرگان قدیم می باشد. این امام زاده از شمال به جاده ی بین المللی آزادشهر – مشهد و روستای ترکمن نشین قزلجه و از جنوب به روستای نوده و از مشرق به روستای سید آباد نیلی و از غرب محدود به زمین های زراعتی است. این منطقه به صورت کوهی منفرد از سلسله جبال البرز است که در هنگام ورود اسلام دارالمرز، نامیده می شد و شاخه ای از مسیر کاروانی جاده ابریشم از این ناحیه می گذشت، و ارتباط سکنه این نواحی با جنوب ایالت قومس (کومش) شاهرود و دامغان مرتبط می شده، و به دروازه گرگان مشهور بوده است. فاصله مقبره از جاده آسفالته حدود 3 کیلومتر است. شرح جاذبه این امامزاده مقبره محمدبن زید می باشد حسن و محمد بن زید علیه االسلام دو برادر بودند که درمدینه دیده به جهان گشودند. پدرشان زید فرزند محمد بن اسماعیل بن حسن بن علی بن الحسن بن علی بن ابیطالب و مادرشان دخترعبداله بن عبیداله ال اعرج بن حسین ال اصغربن علی بن حسین بن علی ابن ابیطالب است. پس از شهادت زید بن علی بن الحسین در کوفه و یحیی فرزند او در خراسان که منجر به ظهور سایر نوادگان امام حسن و حسین (ع) در نواحی دیگر گردید، جمعی از سادات به بلاددیلم و گیلان و پاره ای نیز عازم نقاط دیگر از جمله حجاز، یمن، آذربایجان، اصفهان گردیدند. این دو نفر نیز مانند دیگر مهاجران آل ابیطالب از مدینه به ری آمدند و مدت مدیدی را در آنجا گذراندند. در سال 250 ه.ق به علت تظلم حکام طاهری طبرستان و به علت زهد و پارسایی که در رفتار سادات ولایت که به آن نواحی پناه آوردند، حسن بن زید علوی را که مردی شجاع و عالم بود به عنوان رهبر خود برگزیدند و پس از غالب شدن بر حکام طاهری، حسن بن زید به پشتیبانی سرداران دیلم و اسپهبدان جبال ساری را تخت گاه خود ساخت و حکومت علوی انباقیام حسن بن زید در طبرستان آغاز شد و امام تزیدیه بر وفق مذهب شیعه درکل طبرستان جاری گردید. حسن بن زید پسازفتحری، گرگان و طبرستان در دفع راهزنان دریایی روس که در آب سکون پیاده شده بودند جدیت تمام نمود. در هرحال او به سبب شدت و قوت و صلابت شبه حال بالحجاره وداعی کبیرملقب شد و در سال 271 ه.ق وفات یافت. بعضی از مورخین قبروی را در گرگان در قریهای به نام روشن اخره نوشته اند، و لیکن در کتب جغرافیای قدیم و جدید این اسم ملاحظه نمی شود، پس از فوت حسن بن زید، خلاف تزیدیه به حکم وصیت به برادرش محمد بن زید علوی منتقل گردید. محمد بن زید پس از نابود کردن مدعی خانگی خود- ابوالحسین به گسترش قلمرو خویش پرداخت و از گرگان به دامغان و از آن جا به سمنان و سپس به خوار (تقریباً گرمسار کنونی) رفت و در نزدیکی شهر ری با لشکر اساتکین ترک که از سوی طاهریان حاکم ری شده بود روبه رو شد، اما شکست خورد و به سوی لاریجان رفت. وی که قبلا حاکم گرگان (گنبد کاووس) بود، مقر خود را به آمل انتقال داد و به سال 273 ه.ق رافع بن هرثمه – امیر خراسان – که ابتدا در دربار طاهریان و سپس به دربار یعقوب لیث صفاری پیوند خورده بود، به تحریک اسپهبد رستم بن قارن به گرگان حمله برد و محمد در نزدیکی گرگان به مقابله با وی شتافت، ولی شکست خورد و به استرآباد عقب نشست. بنای امامزاده آق امام بنا به گفته ستوده در کتاب از آستارا تا استراباد، بنای امام زاده بنایی است هشت ضلعی از آجر و گچ که پهنای هر ضلع از داخل دو متر است. بلندی دیوار تا اول گنبد از خارج 5/5 متر است. ابتدای کمربند گنبد هشت ترک است که این هشت ترک، با بالا رفتن به دایره تبدیل شده و گنبد نوک تیز مخروطی شکل امامزاده آق امام را به وجود آورده است. پایین کمربند امامزاده آق امام چهار نورگیر است. قطر داخلی گنبد یعنی فاصله هر دو ضلع مقابل 5 متر است، و اطراف گنبد از خارج ایوانی به پهنای 243 سانتی متر با آجر چیده شده است. البته بنا به نقل برخی، برای آن که بنا دارای حداکثر استحکام به خصوص در دیواره ها باشد. تا گنبدی به ارتفاع 5 متر را روی دوش خود نگهدارد، سازندگان اولیه بنا نقشه آن را چون برج قابوس در گنبد ریخته اند. لازم به ذکر است که بنای فعلی امام زاده با گنبد و ضریح جدید تعمیر شده است. همچنین در «تاریخ جرجان»، نوشته ی ابوالقاسم حمزه بن یوسف بن ابراهیم سهمی متوفی 427 ه.ق آورده است، که مامون در سال 203ه.ق به گرگان آمد و به همراه او، علی ابن موسی الرضا علیه السلام و محمد بن جعفر بن محمد نیز بودند، و مامون بعدها در گرگان در نزدیکی قبر محمد بن جعفرصادق دیباج قصری که به نام او معروف است بنا کرد، اما امروزه آثاری از آن بنا باقی نمانده است. وجه تسمیه امامزاده آق امام کلمه آق امام کلمه ای ترکی است و به عنوان یک صفت به کار می رود و معنای آن سفید است، چون آق چای – رود سفید و صفت در ترکی همیشه مقدم بر اسم است – برای روشن شدن موضوع فوق باید مقداری از وضعیت بنای امام زاده یحیی بن زید، اطلاعاتی به دست آورد. از آنجایی که بنای امام زاده یحیی بن زید در سال 125 ه.ق بر بالای قبر او ساخته شده که احتمالاً بر اثر زلزله سال 1290 ه.ق این مقبره، نیز همانند ساختمانهای دیگر در زمین نشست کرد و فرو رفت. بعدها در بنای جدید نیز، در همان سال فرورفتگی احداث شد و برای رفتن به داخل راهرو، آن که حالتی سرداب گونه و دالانی طولانی و تاریک داشته، پله هایی تعبیه می کنند. از آن جا که محل این مقبره اندکی تاریک بوده، لذا ترکمن ها و ترک های منطقه از آن، پس به آن قارنکی امام یعنی امام تاریک می گویند. لازم به یادآوری است، که پس از ساخت بنای فعلی امام زاده یحیی بن زید در زمان ناصرالدین شاه که، حاکم گرگان – علاء الدوله – آن را بر مکان بلندی از سطح زمین ساخت.

پربازدیدها

پربحث‌ها