شهرستان قصرشیرین را بشناسید! (بخش اول) شهرستان قصرشیرین یکی از قدیمی‌ترین و همچنین تاریخی‌ترین شهرستان های استان کرمانشاه می باشد. شهرستان قصرشیرین در غربی ترین نقطه استان کرمانشاه و در 21 کیلومتری مرز جغرافیای سیاسی ایران و عراق قرار دارد. شهرستان قصرشیرین از شهرستان‌های استان کرمانشاه ایران است. مرکز این شهرستان شهر قصرشیرین است. قصرشیرین به دلیل نخل‌های بلند و همچنین محصولات متنوع کشاورزی و منابع نفتی مورد توجه بوده ‌است. در بخش اول مقاله با ویژگی های جغرافیایی، پیشینه و اقتصاد این شهرستان آشنا خواهید شد. ● مردم جمعیت براساس آمارهای منتشر شده، جمعیت این شهرستان نزدیک به 30 هزار نفر می‌باشد. زبان مردم قصرشیرین به زبان کُردی با گویش جنوبی تکلم می کنند. همچنین یهودیان قصرشیرین در گذشته به زبان کُردی آمیخته به واژگان عبری سخن می‌گفتند که خود آن را لیشانا نوشان به معنای «زبان خودمان» و یا هولاهوله می نامیدند. این گویش نیز امروزه با کوچ دسته جمعی یهودیان از قصرشیرین به اسرائیل به فراموشی سپرده شده است. ● جغرافیا قصرشیرین در ۱۶۶ کیلومتری غرب شهر کرماشان واقع شده‌ است. شهرستان قصرشیرین در همسایگی شهرستان گیلانغرب، سرپل ذهاب، خانقین و کلار قرار دارد. شهرستان قصرشیرین از شمال و غرب به کشور عراق از جنوب به استان ایلام از شرق به شهرستان‌های سرپل ذهاب و گیلانغرب محدود می‌شود. آب و هوا منطقه جنوب قصرشیرین آب و هوای بیابانی گرم و خفیف، مرکز آن آب و هوای خشک و نیمه معتدل و شمال و شرق آن آب و هوای نیمه خشک دارد. قسمت های مرتفع نیز دارای آب و هوای نیمه مرطوب سرد هستند. میانگین سردترین ماه سال بین ۲/۵ تا ۵ درجه سانتیگراد و میزان بارندگی بین ۳۵۰ تا ۴۵۰ میلیمتر در نوسان است. ● وجه تسمیه علت نامگذاری این ناحیه به قصر شیرین، احداث کاخی برای شیرین، همسر خسرو پرویز در این محل بوده‌ است. در مورد سوابق تاریخی و وجه تسمیه قصرشیرین مطالب فراوانی گفته شده، از جمله آنکه قصرشیرین را که اسم آن دستجرد، دستگرد بوده که یونانیها آنرا آرت میتا گفته اند ” آرت” در زبان لاتینی به معنی معماری است. در این هر دو نام یگانگی الفاظ میتان و ماد مشهود است و دستگرد یکی از قصور سلطنتی خسرو پرویز بوده است. شیرین معشوقه خسرو پرویز است. و قصرشیرین قریه ای است بزرگ که بارو و خرابه قصر ساسانی در آنجا پدیدار است. ابن رشد در قرن سوم در باره آن می گوید: ایوانی بزرگ و با شکوه از گچ و آجر دارد. به گرد ایوان حجره هایی ساخته اند و حجره ها به یکدیگر راه دارند و در حجره ها به آن ایوان باز می‌شود. جلو ایوان صفحه‌ای است از سنگ مرمر، داستان فرهاد دلداده شیرین و پهلباد نوازنده و شبدیز اسب معروف خسرو پرویز در بسیاری نقاط آن حول و حوش به صورت افسانه ای در آمده است. بر قصرشیرین جبال بزرگی مشرف است که در سر حد ایران واقع است. این شهر در طول تاریخ، فراز و نشیب های زیادی را پشت سر گذاشته است؛ ولی بعلت موقعیت خاص خود دوباره از نو ساخته شده است بطوریکه پس از حمله اعراب به ایران قصرهای خسروپرویز بکلی ویران گشت و تا سال۱۲۷۰ قمری، قصرشیرین قصبه کوچکی بیش نبوده است. ویرانه قصور وسیعی که بنام شیرین محبوبه خسروپرویز ساسانی موسوم و در جوار شهر چدید کنونی واقع گردیده است از عهد باستان تا حال مشرف بر شاهراه بزرگی است که اراضی مرتفع ایران را به دشت بین النهرین متصل می کند. قصرشیرین در دوران قاجاریه محل زمستانی حکام گوران و سنجابی بود که خالصه جات را از دولت اجاره می کردند. ● استراتژیکی قصر شیرین از نظر استراتژیکی یکی از مهمترین دروازه‌های ورود به کشور ایران محسوب می گردد و در طول تاریخ جنگ‌های ایران با حکومت‌های حاکم بر عربستان که عراق هم بخشی از آن محسوب می شده، همواره محل تاخت و تاز و معبر عبور لشکرهای طرفین بوده و در جنگ مسلمانان علیه حکومت ساسانیان و جنگ تحمیلی اخیر رژیم، یعنی عراق علیه ایران ورود سپاهیان از این مرز به داخل خاک ایران صورت گرفته و از نظر جغرافیایی بصورت نعل اسبی به داخل خاک عراق فرو رفته و بواسطه گردنه بالا طاق که در عقبه این شهرستان بوده از نقاط استراتژیک دنیا محسوب می‌گردد، همواره مورد طمع جدی دشمنان بوده است. ● پیشینه قصر شیرین پیش از اسلام قصر شیرین از شهرهای قدیمی و تاریخی استان کرماشان است و بنای آن را در آثار تاریخی و ادبی به خسرو پرویز نسبت می‌دهند وی در زمان پادشاهیش باغی وسیع با قصرهایی دلپذیر که متناسب با آب و هوای زمستان این ناحیه بود در این شهر بنا نهاد. پس از حمله عربها به امپراتوری ساسانیان، قصرهای خسرو پرویز به کلی ویران گشت. قصرشیرین پس از اسلام ابودلف مسعر بن المهلهل الخزرجی در آغاز سده چهارم هجری قصرشیرین را به صورت شهری «دارای ساختمان های بلند و عظیم» که «دید انسان از تعیین ارتفاع آن عاجز، و فکر از پی بردن به آن قاصر است» توصیف کرده است. اما یعقوبی در سال ۲۸۷ قمری از ویرانه های قصر یاد می کند و ابن اثیر از تخریب بیشتر آن در طی زلزله ای در سال ۳۴۵ قمری خبر می دهد. حمدالله مستوفی در قرن هشتم قصرشیرین را دارای هوایی بد و دارای بادهای سموم عنوان می کند و کاخ شیرین را «اندکی معمور» می نامد. قصر شیرین در دوران معاصر با آغاز جنگ ایران و عراق در سال ۱۳۵۹ قصر شیرین نخستین شهر از ایران بود که توسط ارتش بعث عراق تسخیر شد. ارتش عراق با ورود به شهر به تخریب شهر پرداخت، چنانکه تمامی ساختمان‌های شهر در مدت کوتاهی ویران گشت. آثار تاریخی شهر نیز همگی مورد تخریب قرار گرفتند. پس از پایان جنگ در سال ۱۳۶۷ اهالی شهر مجدداً به بازسازی شهر پرداختند و شهر را از نو بنا کردند. ● اقتصاد قصر شیرین صنایع صنایع دستی قصرشیرین شامل گلیم، گیوه، جاجیم، موج و حصیربافی می‌باشد. معادن قیر طبیعی و نفت از ذخایر معدنی مهم شهرستان قصرشیرین محسوب می‌شوند. مهم‌ترین منابع زیرزمینی قصر شیرین نفت است. اولین چاه های آن در ‹‹نفت شهر›› در سال 1308 با فعالیت های پی‌گیر اكیپ نفت انگلیس به سرپرستی ویلیام دارسی به نفت رسید. کشاورزی و دام داری عبور رود حلوان از میان شهر، سبب حاصل خیزی زمین ها و باغ های فراوان شهرستان قصر شیرین شده و سدی كه بر این رود زده شده مایه رونق كشاورزی منطقه شده است. در قصر شیرین درصدی از مردم به كشاورزی و بیش‌تر مردم به امور بازرگانی و دولتی اشتغال دارند. محصولات كشاورزی این شهرستان را گندم، جو، تره بار، مركبات، انگور و خرما تشكیل‌می دهند.آب مورد نیاز برای ‌كشاورزی این منطقه، از رود و چاه‌ها تأمین‌می شود. همچنین محصولات گندم، جو، تره بار، روغن حیوانی، مركبات، و خرما جزو محصولات صادراتی شهرستان محسوب می شوند. در زمینه دام‌داری قصر شیرین به علت داشتن مراتع قشلاقی از رونق خاصی برخوردار بوده و فرآورده های دامی از جمله صادرات قصر شیرین به شمار می‌رود. سوغاتی‌ها و میوه ها و غذاهای قصرشیرین میوه هائی از قبیل نارنج، پرتقال، لیمو، انار، نارنگی و ...، خرما، پسته، بادام، انگور، بادام، بادمجان، انار، توت، آلو و... در این شهر به عمل می آید. شیرینی نان خرمائی از جمله شیرینی های سنتی قصرشیرین است. صنایع دستی این شهر نیز گلیم، گیوه، جاجیم، موج و حصیر است. حصیر قصری از شاخه های جوان درخت خرما بافته می شود و این حصیر (فسیل) نامیده می شود. قاپلی، ترخینه، کلانه و بامیه از غذاهای محلی قصری هستند.