آشنایی با شهرستان زیبای سر پل ذهاب؛ کرمانشاه شهرستان سرپل ذهاب یکی از شهرستانهای قدیمی و تاریخی استان کرمانشاه است که در سال ۱۳۶۰ از شهرستان قصر شیرین جدا شد . این شهرستان هم اکنون یکی از مهم‌ترین مناطق استان کرمانشاه محسوب می شود. شهرستان سرپل ذهاب از شمال به شهرستان جوانرود، از غرب به شهرستان قصرشیرین و کشور عراق، از شرق به شهرستان اسلام آباد غرب و از جنوب به شهرستان گیلان غرب محدود می‌شود. موقعیت جغرافیایی و اقلیم شهر سرپل ذهاب مرکز شهرستان سرپل ذهاب، در ۱۴۷ کیلومتری راه اصلی کرمانشاه – قصر شیرین قرار دارد. این شهرستان با قدمتی بالغ بر ۲۸۰۰ سال قبل از میلاد مسیح با فاصله ۶۶۵ کیلومتری از تهران واقع گردیده ‌است و از شهرستانهای مرزی و باستانی و زرخیز استان کرمانشاه است. رود دایمی الوند از میان شهر می‌گذرد. تعداد دهستانها ۵ عدد که عبارتند از ۱- پاطاق (بشیوه) ۲- بزمیر آباد ۳- دشت ذهاب ۴- قلعه شاهین ۵- قره بلاغ ارتفاع متوسط شهرستان از سطح دریا ۵۵۰ متر بوده و در یک تغییر ناگهانی ارتفاع نسبت به شرق شهرستان در فاصله بطول کمتر از ۱۰ کیلومتر پس از طی گردنه پاطاق به بیش از ۱۰۰۰ متر می‌رسد که این خود باعث ایجاد طبیعتی بسیار جذاب، دلپذیر و کاملاً متفاوت با اقلیم سرزمینهای قرار گرفته بر روی ارتفاعات مذکور می‌شود. علاوه بر آن این امر باعث ایجاد جریانهای آب سطحی و تغذیه سفره‌های زیرزمینی دشت های حاصلخیز این شهرستان گردیده که نعمتی بس عظیم و حیاتی است و در کمتر مکانی از عالم هستی شاهد آن هستیم. شهرستان سرپل ذهاب در جلگه‌ای نسبتاً وسیع که اطراف آن را ارتفاعات و تپه ماهورهای احاطه کرده که باعث دشتهای مستعد حاصلخیز دشت ذهاب، قلعه شاهین، سر قلعه… که به نوبه خود به لحاظ دارا بودن رودخانه‌ها، سرابها و چشمه سارهای متعدد و فراوانی از جمله رودخانه الوند، دله شیر، هواسان، جگیران، گلم کبود و سراب ماراب، گلو دره ، پیران، سرابگرم، قره بلاغ، قلعه شاهین، سراب مامیشان منحصر به فرد می‌باشد. تاریخچه شهر سرپل ذهاب بر اساس مطالعه آثار باستانی و کتیبه‌های آن از قبیل کتیبه و سنگ نوشته آنوبانینی پادشاه لولوبی‌ها که در ضلع شمال شرقی که بر سینه رشته کوه همیشه استوار زاگرس حک شده است، یکی از باستانی‌ترین شهرهای دنیا محسوب می‌شود. کتیبه آنوبانی‌نی یکی از قدیمی‌ترین و به عبارتی اولین هنر معماری رو سنگ آسیا به شمار می‌رود. کتیبه بیستون ۲۰۰۰ سال بعد از حک این کتیبه حکاکی شد و از خیلی جهات به نقش برجسته آنوبانینی شباهت دارد که این گونه حدس زده می‌شود که کتیبه بیستون را با تقلید از این کتیبه خلق کرده‌اند. از دیگر آثار باستانی شهرستان سرپل‌ذهاب می‌توان به نقش آنوبانینی دکان داوود، طاق گرا، قلعه گبری و ده‌ها اثر باستانی و تاریخی دیگر اشاره نمود. گستردگی بازه تاریخی این آثار باستانی، به روشنی گویای تداوم تمدن در این شهر در طول تاریخ می‌باشد. سرپل ذهاب در طول تاریخ کهن خود، با اسامی مختلفی شناخته شده است از جمله پاتیر که مربوط به دوران لولوبی‌ها و مادها می‌باشد و نیز حلوان که بیش از بقیه نامها معروف است. برخی این اسم را برگرفته از اسم رود گذرنده از این شهر (الوند) می‌دانند. آشوری‌ها از این شهر به نام کالمانو یاد کرده‌اند. در زمان ساسانیان این ناحیه استانی به نام خسرو شاد فیروز بوده است. در کتب تاریخی و جغرافیای عرب، ذهاب را به صورت (زهاو) نگاشته‌اند و آن را مرکز ناحیه حلوان معرفی کرده‌اند. در دوران خلفای عباسی، این ناحیه تابع حکومت بغداد بود ولی بعدها به استثنای دوران زندیه و قاجاریه که توسط پادشاهان عثمانی اداره می‌شد همیشه جزء قلمرو ایران بود. حلوان شهر مهم ساسانی‌ها و پایتخت ۱۵۶ساله بنوعنازیان است. "ابن خلدون" قدیمی‌ترین آثار تمدن آسیا را در این شهر مشاهده کرد و "راویلینسون" آنرا یکی از هشت شهر باستانی دنیا می‌داند. نام سرپل ذهاب به این دلیل است که در این محل پلی بر روی رودخانه حلوان [الوند] قرار داشته که در سال ۱۳۴۵ ش تخریب شده است. وجه تسمیه مورخین و سیاحان در طول تاریخ چند هزار ساله این شهر همواره به فراوانی آبها و وجود رودهای این شهر اشاره کرده‌اند تا جائیکه از رودهایی نام برده‌اند که امروز از آنها اثری نیست رود «زابات» یا زهاب معروف‌ترین آنهاست. زهاب کلمه‌ای است ترکیبی، که از دو کلمه‌ای «زه + آب» تشکیل شده است. در لغتنامه به معنی آب مقطر و خوب و همچنین چشمه و منبع اطلاق شده و در لغتنامه دهخدا به معنای جوشیدن آب چشمه است. سرپل زهاب یا پل ذهاب به معنی پلی بر روی چشمه‌ای جوشان و یا سر پلی که آبش روان است و یا پلی بر روی آبی است که پیوسته روان است. ترکیب جمعیتی مردم سرپل زهاب با زبان کردی و دو گویش کردی «جافی و کلهری» صحبت می‌کنند. در این شهرستان سه گروه عمده از ایلات پرجمعیت کردستان یعنی جاف، کلهر و گوران زندگی می‌کنند. جافها با کردی جافی (سورانی) و مردم کلهر و گوران با کردی کلهری (کرماشانی) صحبت می‌کنند. مردم ایل جاف اهل سنت شافعی مذهب و مردم کلهر پیرو مذهب تشیع و گوران دارای مذهب اهل حق (یارسان) می‌باشند. در سرپل زهاب طوایف دیگری از کردهای اهل سنت زندگی می‌کنند که به علت سنی بودن، جاف خوانده می‌شوند. کشاورزی و دامداری شغل اصلی مردم سرپل زهاب کشاورزی و دام‌داری است و فرآورده‌ها و محصولات کشاورزی شهرستان عبارتنداز: گندم، جو، بنشن، کنجد، گیاهان علوفه ای، ذرت، انواع تره بار، سیب، گلابی، انار، و انجیر. کشاورزی در شهرستان سرپل زهاب سنتی ونوع کشت آبی و دیمی است. رواج کشاورزی در این ناحیه به علت خاک مساعد و آب فراوان است. آب کشاورزی از رودخانه‌های متعدد و چاه‌های ژرف و نیمه ژرف تامین می‌شود. در این شهرستان باغ‌داری نیز رواج زیادی داشته و شامل پرورش درختان سیب، انار، گلابی و انجیر می‌شود که تمام آن‌ها در زمره اقلام صادراتی سرپل زهاب محسوب می‌شوند. دام‌داری تنها با شیوه سنتی رواج داشته است. هم چنین فرآورده‌های دامی به مقدار قابل ملاحظه‌ای صادر می‌شود. لازم به توضیح است که مراتع این شهرستان از بهترین مراتع قشلاقی استان کرمانشاه به شمار می‌رود. محصولاتی چون فرآورده‌های دامی و دام، گندم، جو، تره بار، انگور، انار، انجیر و سیب در زمره صادرات شهرستان سرپل زهاب هستند. آثار دیدنی • (نقش‌برجسته آنوبانی‌نی) کهن‌ترین کتیبه سنگی آسیا • دکان داوود • آرامگاه احمد بن اسحاق • سرابگرم • آبشار پیران • باغ‌های گلین • ارتفاعات دالاهو • منطقه پاتاق صنایع دستی صنایع دستی شهرستان سرپل‌ذهاب‌ را قالی، گلیم و جاجیم که محصولات آن‌ها با نقش‌های زیبا و مرغوب تزیین‌ داده می‌شوند تشکیل می‌دهند. بامیه و تماته (بامیه و گوجه فرنگی) خورش بامیه، خورش سبزی، خورش بادمجان، بورانی توله (گیاه محلی)، بورانی کنگر، زو و کره (زو شبیه کنگر است)، کلانه، مکیش، قلیه، خاو رون، خرما و رون، شوروا، نژی ئاو و کباب از غذاهای سنتی خوشمزه این شهرستان است.