صنایع دستی بافتنی کهن؛ منطقه کرمانشاه «بخش پنجم» صنایع دستی بافتنی کرمانشاه تنوع بسیار بالایی دارد که در بخش‌های قبلی با نمونه‌هایی از آن‌ها آشنا شدیم. در این بخش از سری مقالات صنایع دستی کهن کرمانشاه، با چند مورد دیگر از این هنر - صنعت کهن آشنا خواهیم شد. در سری مقالات صنایع دستی کهن منطقه کرمانشاه، به معرفی برخی از آثار هنری و دستی کهن این خطه می‌پردازیم. در این مقالات تلاش می‌شود گوشه و چکیده‌ای از این هنرها که تا حدودی نیز در حال منسوخ شدن است، با پایبندی به لفظ به‌کار گرفته شده محلی معرفی شود. در ادامه با انواع دیگری از صنایع دستی بافتنی کرمانشاه آشنا خواهید شد. چیت (حصار سیاه چادر) چیت یا چیخ وسیله‌ای برای حصار سیاه‌چادرهای عشایری است. این نوع دست‌بافت سنتی، شبیه حصیر است؛ با این تفاوت که در چیت از نقوش سنتی و متنوع استفاده می‌شود، اما در حصیر بافی علاوه بر اینکه بدون طرح و نقش است، مواد اولیه آن به صورت خام است و روی آن کاری انجام نمی‌گیرد. در بافت چیت، از پشم‌های رنگی و نقوش مختلف و متنوع استفاده می‌شود و برای انجام کار نیاز به تجربه کافی و مهارت است. علاوه بر این، نی‌های به کار گرفته برای بافت چیت ضخامت بیشتری دارد و لازم است قبل از کار، نی‌ها با مهارت خاصی تراش داده شوند. چیت در زندگی عشایر از اهمیت بالایی برخوردار است. شهرستان‌های اسلام آباد غرب و گیلان غرب از عمده‌ترین مراکز بافت چیت هستند. روستای لته چقا «عسکرآباد» در گیلان غرب، دارای بهترین نوع چیت در طرح‌ها و رنگ‌های منحصربه‌فرد است. مواد و مصالح اولیه چیت، نی تراش داده شده است که از مصالح بومی محلی است. این نی در کنار سراب‌ها و برکه‌ها می‌روید. چیت را با استفاده از موی بز و پشم‌های رنگی می‌بافند. انواع چیت چیت یا چیخ انواع مختلف دارد و در اندازه‌های مختلف، بنا به کاربرد آن بافته می‌شود. معمولاً در چهار اندازه کوچک، متوسط، بزرگ و بزرگ‌تر بافته می‌شود. هر اندازه آن برای کار خاصی نظیر دور سیاه‌چادر، دور اغلب بره‌ها، حصار کلین (انبار) سیاه‌چادر یا دور کلانان (آبدارخانه) استفاده می‌شود. مهم‌ترین، بهترین و هنری‌ترین نوع چیت، چیت «تپک» است. برای بافت سایر چیت‌ها، معمولاً از نی‌های ریزتر و به صورت سالم استفاده می‌شود. اما در بافت چیت «تپک» از نی‌های بزرگ استفاده می‌کنند. ابتدا نی را به دو لته شکاف داده و آن را می‌تراشند تا صاف شوند. سپس زنان با ذوق و اشتیاق، با استفاده از پشم‌های رنگی، با الهام از نقش‌های سایر بافتنی‌های گذشته و تجربه‌های به دست آمده، چیت را می‌بافند. آن‌ها با پیچاندن نخ‌های پشمی رنگی دور نی‌های تراش داده شده، چیت را آماده نموده و نقش‌های خود را اجرا می‌کنند. سپس آن را به طول هشت، ده یا دوازده متر و عرض حدود ۱۸۰ سانتی‌متر تا ۲ متر می‌بافند. در پایان اضافی‌های طول آن را با ابزار تیزی مرتب و یکنواخت می‌کنند. در مرحله آخر کار، دواری را که حدود ده تا پانزده سانتی‌متر عرض داشته و قبلا به اندازه طول چیت بافته و آماده شده است را با دست به دور چیت می‌دوزند. قدمت و سابقه چیت طبق بررسی‌های انجام شده، اولین زیراندازهای بشر نی‌های بافته شده است که دقیقاً چیت همین ویژگی را دارد. بنابراین می‌توان گفت که چیت اولین زیرانداز بشری است. بعدها در تار آن را به جای نی، از نخ پشمی استفاده کردند که به این ترتیب گلیم به وجود آمد. تکامل یافته‌تر آن، فرش است. بنابراین چیت در ابتدا به عنوان زیرانداز مورد استفاده بوده است. تداوم آن تا به امروز به این علت است که این صنعت دستی کاملا کاربردی است. هما‌طور که اشاره کردیم، این صنعت دستی از نی، موی بز و پشم بافته می‌شود. وجود موی بز در بافت آن باعث شده تا علاوه بر اینکه مقاومت آن در مقابل باد، باران و حمل و نقل بیشتر شود، تا حدودی از نفوذ حشرات موذی نظیر مار و عقرب نیز به نزدیکی سیاه‌چادر جلوگیری کند. ببنابراین امنیت افراد داخل آن تا حدودی تامین می‌شود. نقش‌های چیت نقش‌های چیت معمولاً ذهنی است و با استفاده از تجربیات سایر بافتنی‌های گذشته و آموزش‌های استاد - شاگردی یاد داده شده و بافته می‌شود. بسیاری از نقوش روی چیت، همانند نقوش دیگر هنرهای دستی، بی‌تاثیر از نقش‌های محیطی و سایر بافتنی‌ها نیست. به علاوه این نقوش نمادین، الهام گرفته از طبیعت، محیط اطراف و آداب و رسوم و اعتقادات مردم منطقه است. از طرف دیگر، بعضی نقوش روی چیت، برگرفته از مسائل روحی و روانی بافنده آن است. از نقوش مورد استفاده روی چیت تپک می‌توان به نقش‌هایی طاقه‌ای طاووس، خروسی، شکار عقاب، ستاره، غاز، طاووس، آهو، گوزن و کبک با ترکیب نقوش هندسی را نام برد. رنگ چیت رنگ چیت‌ها معمولاً طبیعی است. به همین دلیل سال‌ها پس از بافت در جلو آفتاب، باد و باران، رنگ طبیعی آن‌ها حفظ می‌شود. در چیت‌هایی که حصار سیاه‌چادر است یا برای محل نشستن مردان بافته می‌شود، معمولاً رنگ‌های قرمز، قهوه‌ای، مشکی، سبز و نارنجی بیشتر به کار می‌رود. این امر در ایجاد فضای سنگین در قسمت نشیمن مردان اهمیت بسزایی دارد. به این جهت برای چیت قسمت نشیمن مردان و مهمانان، معمولا رنگ‌های سنگین استفاده می‌کنند تا وقار و متانت آن حفظ شود. چیت حصار معمولاً از نی تراش داده نشده و از پشم طبیعی و موی مشکی بز است. برای حصار جاهای دیگر معمولاً از چیت ساده یا ترکیبی از چیت تپک و چیت معمولی استفاده می‌شود.