«روستای گلال» را بهتر بشناسیم روستای گلال یکی از روستاهای زیبای شهرستان پاوه در 3 کیلومتری پاوه قرار دارد. این روستا دارای معماری پلکانی بوده و از کهن ترین روستاهای پاوه با جمعیتی نزدیک به 1200 نفر می باشد. روستای گلال روستایی كوچك با انسانهایی بزرگ زیبا دیاری در هورامان زیبا. سرزمینی كه مثل كوه استوار است و محصور شده در میان دستان زاگرس. نقطه ای سبز از اورامان سبز پوش، دیار خاك وخون، عشق و خاطره یادآور بزرگ مردان دین آزاد مردان و شیر زنان غیور كه هر گوشه ی خاكش، جای پای آن هاست. موقعیت جغرافیای روستای گلال از شمال به شهرستان پاوه، از جنوب به روستاهای زردویی و تین، از شرق به روستاهای درمور و خانقا و از غرب به روستای دشه و از شمال غربی به روستای نوریاب و پاوه محدود می باشد. فاصله روستا تا شهرستان پاوه در قسمت جنوبی به سمت روستای نوریاب -پاوه ۴ کیلومتر می باشد. معیشت روستا زبان مردم آن هورامی است. شغل اکثر روستا باغداری- کشاورزی -دامداری می باشد. گلال به واسطه قرار گرفتن در موقعیت بین کوهها و قله های آتشکده از شمال شرقی و از شمال کوه کوله و از غرب قله بران شاخ و قله های حسن آقا و بناول قرار گرفته که دارای باغاتی می باشد. باغات روستا از درختان گردو توت انار انجیر و دیگر موارد می باشد که میوه درخت گلابی دیم مشهور و فراوان است، تا جای که به سایر شهرهای استان صادر می شود. در مورد گلال چندین معنی اشاره شده است: ۱-به معنی گل کوزه گری و سفالگری می باشد؛ یعنی جای که کوزه گری و سفالگری در آنجا رواج داشته که این معنی با توجه یافت انواع کوزه ها در زمین ها کوه ها و غارها صدق می کند. ۲-واژه دیگر به ساختن گلاب در آن محل اشاره دارد و دارای کارگاه گلاب سازی بوده که با توجه به باغات و وجود گل های عطری این معنی نیز صدق می کند. ۳-در واژه کردی (گلال) یا گلاله به جای گود و دره مانند گفته می شود که چون این روستا در دامنه کوه آتشگاه و کوله و بران شاخ قرار دارد این معنی صدق بیشتری دارد. قدمت روستا در مورد قدمت روستا با توجه به نبودن تاریخی مستند که متاسفانه در دسترس نیست نمی توان دقیقاً قدمت آن را بیان کرد، اما اثار باستانی و وجود اشیاء زیرزمینی و کوزه ها و تپه ها و غارها حاکی از قدمت صد هزار ساله را دارد. با توجه با وجود اشیاء یافته شده زیرزمینی وجود کوزه ها و اشیای گلی و سفالی قدمت آن به قبل از اسلام بر می گردد. هوزی گه لالی یا طایفه گلالی ها که از مشهورترین طایفه های گلال می باشند که براساس اسناد و مدارک مستند از جمله کتاب آقای صدیق بوره که یی که در سال ۲۶۱۱ برابر با ۱۹۹۹ میلادی تهران چاپ شده می خوانیم که گلالی نام طایفه ی از کرد است که با مهاجران و ساکنان آن 5000 خانواده می باشند که گروهی از آنها به شهر زور عراق کوچ و مابقی در همان روستا گلال امروز در پاوه ساکنند. همچنین میرشرف خان بتلیسی در کتاب خود (شرف نامه)که در سال ۱۰۰۵هجری مطابق با ۱۵۹۶ میلادی نوشته شده درباره گلالی ها می نویسد که داسترک و نهاوند شهر زور عراق جایگاه و مکان گلالی ها بوده است. چشمه ها، هه وارگه ها(ییلاق)، آثار باستانی چشمه های دائمی در روستا و کوهستان های آن، چشمه پرآب و معدنی رزله، چشمه معدنی و زلال طاویر، چشمه هانه سببدان، چشمه کیلی و چشمه بزه ریشه و زه هوره که چشمه دائمی می باشند در نزدیکی روستا چشمه کاریز و هانه کله و تفسان. هه وارگه ها که در سالهای پیش مردم روستا در فصل تابستان و گرما، دامداران در حدود ۵ ماه از سال را جهت استفاده از چراگاه از ان استفاده می کردند عبارتند: هه وارگه ی زه مگا، هه وار گی کیلی، هی وار گه ی بناول، هه وار گه ی روسمیان. آثار باستانی غار باستانی (وله ولان): این غار در روبروی روستا در قسمت شمالی آن واقع شده با ارتفاع ۵۰ متر از ارتفاع صخره ای با دو طبقه و سه دریچه می باشند و طبقه دوم آن که با پله به طبقه اول متصل است که یک کانال آبی هم در پایین غار رو به مزارستان روستا سرازیر شده و مشهور به تلان که سرچشمه از روستای خانقاه می باشد، سرچشمه گرفته و از کنار غار گذشته و آثار سنگ چین و شکاف سنگی آن هنوز باقی و وجود دارد که در چند سال اخیر توسط اداره میراث فرهنگی و گردشگری پاوه با اعزام یک تیم باستانشناسی بازدید به عمل آمده است. آثار باستانی دیگر تپه مشهور (زرنگری) می باشد که در چند سال گذشته توسط حفار های غیر مجاز حفاری و اشیاء و عتیقه جات زیادی در آن بدست امده و آثار و ویرانه ها که حاکی از یک روستای مخروبه و دفن شده می باشد هنوز مشهود و معلوم است. پدیده طبیعی دیگر در قسمت جنوبی روستا واقع شده است به نام زاخان که صخره های بزرگی در آن زیر و رو شده که ظاهراً از رانش کوه ایجاد شده است. کوه آتشگاه که در قسمت جنوبی روستا قرار دارد، این روستا را دارای ویژگی خاصی نموده است. چشم انداز معماری، دروازه های گردویی بزرگ، پله های زیبا، تراس های مزین به گل های وحشی از ویژگیهای معماری این روستا است. رودخانه پاوه رود نیز از کنار این روستا می گذرد در فصل بهار و پاییز به علت وجود درختان متنوع در این روستا شکوغه و برگ درختان چشم اندازی بی بدیل به روستا می دهد. مساجد روستا روستای گلال دارای ۲ مسجد به اسامی: ۱-مسجد جامع به مساحت ۴۰۰ متر مربع که در سال ۷۹ تا ۸۴ با همکاری مردم روستا احداث شده که یکی از مساجد نمونه استان می باشد. ۲-مسجد حضرت عبدالله بن عمر (رض) که یکی از مساجد قدیمی و باستانی روستا می باشد که بعد اسلام ساخته شده ولی تاریخ دقیق و بنای اولیه آن در دست نیست. پیرها و امام زادهای روستا که دارای چهار امام زاده می باشد که آثار و بقعه ی آنها موجود است: ۱-پیر محمد در کنار مسجد جامع روستا ۲-پیر حسین در قسمت غربی روستا ۳- پیر سعید در وسط روستا در کنار مسجد قدیم ۴- پیر حسین در جنب راه گلال به نوریاب در جنوب روستا.