از گفتن «دلم خواست» بترسید تکراری 272082 حضرت علی علیه السلام در خطبه 42 نهج البلاغه می فرمایند: اى مردم شدیدترین خوف و هراسى كه درباره شما دارم،براى دو چیز است: پیروى از هوى و درازى آرزو.اما پیروى از هوى آدمى را از برخوردارى‏از حق جلوگیرى مى‏كند و درازى آرزو، آخرت را به فراموشى مى‏سپارد. پیروى از هوى مزاحم حق یابى هوى عبارتست از امواجى كه از جوشش غرائز حیوانى سر مى‏كشد و فضاى درون را تیره و تاریك مى‏سازد و عوامل و وسایل درك و دریافت‏ حقیقت‏ را فلج مى‏كند. این هوى با اینكه داراى جوهر و مبناى اصیلى جز خواستن‏ بى‏محاسبه چیز دیگرى نیست، مى‏تواند همه اصالت‏ها و حقایق ریشه‏دار را از جلو چشم انسان و عقل و وجدان او دور كند.این همان‏«میخواهم‏» است كه به هیچ علت و دلیلى جز خود تكیه نمیكند.و این یك سخن بى‏اساس‏است كه در موقع سۆال از كسیكه مطابق هوى عملى كرده است، بعنوان‏جواب بگوید: كه‏«دلم خواست‏»كدام دل؟ دلم خواست ویرانگر موجودیت انسان دل و هوى؟!دل جایگاه دریافت عالى‏ترین حقایق است،دل همان‏جنبه ملكوتى انسان است كه خدا را بوسیله آن در مى‏یابد.دل جایگاه تصفیه‏ همه مفاهیم و موضوعاتى است كه حواس طبیعى آنها را به عقل نظرى تحویل‏مى‏دهد و عقل نظرى بدون اینكه بتواند آنها را از جنبه ارزشها و عظمت‏هادرك كند، به دل تحویل مى‏دهد. «دلم خواست كردم‏»از آن جملات ویرانگرموجودیت آدمى است كه با صورت حق بجانبش،آتش به ریشه همه اصول‏و قوانین مبتنى بر حق و حقیقت مى‏زند.هوى همان امواج بى‏محاسبه‏ایست كه‏از جوشش غرایز انسانى سر بر مى‏كشند و بدون اعتناء به‏ «باید» ها و«شاید»ها و «نباید» ها و «نشاید» ها همه اصالت‏ها را ببازى گرفته و سرمایه‏هاى حیات‏گرانبهاى آدمى را مستهلك مى‏سازند. گاهى‏«هوى محورى‏»بقدرى شدت ‏پیدا مى‏كند كه تا سرحد معبودیت پیش مى‏رود. این خطر تباه كننده را خداوندسبحان در قرآن مجید گوشزد فرموده است: افرایت من اتخذ الهه هواه (جاثیه 23) آیا كسیكه هواى خود را براى خویشتن‏معبود اتخاذ كرده است؟!) مهار هوی نفس، مهار کوه آتشفشان است مهار كردن‏هوى براى وصول به حق و حقیقت، درست‏شبیه مهار كردن كوه آتشفشان‏است كه مى‏تواند مقدمه‏اى براى استخراج مواد معدنى با ارزش آن كوه بوده‏ باشد. درون آدمى داراى نیروها و استعدادهاى بسیار گرانبهائى است مانندمعادن با ارزش در شكم كوه آتش فشان،هنگامیكه هوى‏ها به تموج در مى‏آیند، نه تنها آن نیروها و استعدادها خفه مى‏شوند، بلكه انسان در آن موقع بصورت ‏آتشفشانى در مى‏آید كه تبدیل به موجود خطرناك نیز مى‏گردد. بطور قطع باید گفت:دردهاى بی درمان بشرى كه سرتاسر تاریخ ما رافرا گرفته است،میكربى جز هواهاى نفسانى ما ندارد.هر كجا ستمى و تجاوزى‏دیدید،فورا به سراغ كشف ریشه اصلى آن بپردازید،خواهید دید كه ریشه‏اصلى آن ستم و تجاوز هواى نفسانى یك یا چند نفر بوده است. دلیل اینكه‏در این مسئله ادعاى قطع و یقین كردیم اینست كه هر چه مقابل هوى است، اصیل ‏و حقیقت است و جاى تردید نیست كه از واقعیات اصیل و حقیقت هرگز ظلم‏و تجاوزى بوجود نمى‏آید.خطاها و اشتباه كاری ها ممكن است مردم یا خودانسان را براى مدتى حتى براى همیشه از برخوردارى از حقایق و اصالتهامحروم نماید،ولى این محرومیت ظلم و تجاوز نیست، دلیل روشن این مسئله‏اینست كه بشر در طول تاریخ گذشته‏اش بجهت غوطه‏ور شدن در مجهول هائى‏كه به ضرر او تمام شده است، احساس ظلم و تجاوز نمى‏كند، بلكه تاسف‏مى‏خورد از اینكه چرا آن مجهولات را دیر كشف كرده است. بعنوان مثال: هزاران شاید میلیونها نفر در قرون و اعصار گذشته از بیمارى سل رنج‏برده و رخت از این دنیا بر بسته‏اند، اما بدان جهت كه جهل به معالجه سل یك پدیده‏اختیارى و از روى هوى نبوده است،هیچ عاقلى نمیتواند گذشتگان را توبیخ‏كند به اینكه چرا بیماران مسلول شما رنج كشیدند و از دنیا رفتند و شما ظالم‏و تجاوز كارید!! ولى اگر یك یا چند انسان در امروز دواى بیمارى سل را به جهت‏سود پرستى كه آشكارترین مصداق هوى پرستى است، براى بالا بردن ‏قیمت آن احتكار كنند، بدون تردید اینان ستمكار و متعدى و مبارزه كننده با حق ‏و محارب با خدا هستند. از این رو مبارزه و جهاد با نفس امری ضروری و واجب است. ثمرات جهاد با نفس همان گونه که در جبهه نظامی، مبارزان با دشمن، به پیروزی و عزت می رسند و وادادگان و فراریان از جبهه، شکست می خورند و بدنام می شوند، در جبهه «جهاد نفس» هم هر کس ایستادگی کند و تن به «اسارت نفس» ندهد و از «فرماندهی عقل» پیروی کند، نفس اماره را از میدان به در می کند و به جای اسیر نفس شدن، «امیر نفس» می شود. همه دوست دارند به خودسازی و کمال برسند و گناه نکنند؛ راهش چیست؟ تقویت اراده و غلبه بر هوای نفس و «نه» گفتن به شهوات و آزادی از اسارت هوس ها و نتیجه آن هم رسیدن به «رضای الهی» و «بهشت برین» خواهد بود. در کلمات رسول خدا صلی الله علیه وآله آمده است: «جاهدوا اهواءکم تملکوا انفسکم؛(میزان الحکمه، حدیث 2766)با هوای نفس خود بجنگید؛ تا مالک خودتان بشوید». وقتی کسی مالک نفس خود شد، زمام اختیارش در دست هوای نفس نخواهد بود و همچون سواری است که زمام در دست اوست؛ هر گاه که بخواهد، حرکت می کند و هر گاه که بخواهد، می ایستد؛ در برخورد با گناه ها «توقف» می کند؛ از بیراهه ها، بر می گردد؛ درآمدهای حرام را نمی پذیرد؛ ارتباط های خلاف شرع را نفی می کند؛ به لبخندهای مسموم و هولناک، اخم می کند؛ به ورطه شهوت ها نمی افتد؛ به شیطان، سواری نمی دهد و عاقبت و آینده اش را در قمار هوس و لذت های زودگذر نمی بازد. قرآن کریم، به کسانی که از خدا می ترسند و نفس خود را از هوا و هوس باز می دارند، مژده بهشت می دهد و دستاورد این جهاد با نفس و مخالفت با هوا را خلود در بهشت می داند؛ «و اما مَن خافَ مَقام ربّه و نهی النّفس عَنِ الهوی فَإنّ الجنّه هی المأوی». امام علی علیه السلام می فرماید: من این نفس خود را با تقوا رام می سازم؛ تا روز قیامت، ایمن به صحرای محشر آید.(نهج البلاغه ترجمه دشتی نامه 45) با دشمن نفس، صلح کردن ننگ است/چون در همه حال، با خرد در جنگ است هر چند سخن ز آشتی می گوید/ خصمی است که آتش بس او نیرنگ است فرآوری: مریم پناهنده بخش نهج البلاغه تبیان منابع: 1) نهج البلاغه ترجمه دشتی 2) شرح علامه محمد تقی جعفری بر نهج البلاغه 3) پایگاه اطلاع رسانی حوزه مطالب مرتبط: