کاترین اشتون در راه تهران
تهران امروز میزبان بلندپایهترین هیأت سیاسی اروپا است. با سفر امشب کاترین اشتون، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا فصل جدیدی در مناسبات تهران و بروکسل که 8 سال گذشته را در تنش سپری کردند گشوده میشود. اشتون که ریاست گروه مذاکرهکننده شش قدرت 1+5 را هم برعهده دارد در حالی مهمان مقامهای بلندپایه کشورمان خواهد بود که ایران و اعضای گروه 1+5 وارد مرحله نهایی مذاکرات جامع هستهای شدهاند.
منابع دیپلماتیک کشورمان هدف از سفر اشتون به تهران را بررسی مناسبات ایران و اتحادیه اروپا عنوان کردهاند اما به باور ناظران اروپا، موضوع پرونده هستهای هم قطعاً یکی از محورهای مهم گفت وگوهای اشتون و مقامهای کشورمان خواهد بود. اشتون که 3 سال پیش، مسئولیت هدایت گروه 1+5 را در گفت وگوهای هستهای با ایران عهدهدار شد، نقش نماینده تام الاختیار غرب را در توافق هستهای ژنو میان ایران و شش قدرت بزرگ 1+5 ایفا میکند.
وی برای نخستین بار در بهمنماه 89، با تیم مذاکرهکننده هستهای سابق ایران به ریاست سعید جلیلی ملاقات کرد لکن چند بار مذاکره او با تیم گذشته دستاوردی به بار نیاورد. اما با روی کار آمدن دولت روحانی و کنار رفتن ابرهای تیره بدبینی، اشتون، در نخستین ملاقات خود با مقامهای ایران در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک بلافاصله از آمادگی شش قدرت جهانی برای ازسرگیری مذاکرات جدی با ایران خبر داد. بعد از آنکه تماس اوباما و روحانی طلسم مذاکره هستهای را گشود، اشتون برای نخستین بار به تندروهای امریکایی هشدار داد که میخواهد گفتوگوهای هستهای را این بار در ژنو و در فضایی مثبت پیش ببرد. او با این پیام صریح خواست مطمئن شود که قانونگذاران امریکایی با تصویب تحریمهای جدید فضای شکل گرفته را مخدوش نمیکنند. تلاشهای اشتون که با ابتکار تیم جدید هستهای ایران همراه شد به توافق زودهنگام ژنو رسید. به باور ناظران، این سیاستمدار انگلیسی تبار که در رسانههای لندن به علت کم حرفی و رفتار محتاطانهاش به «خانم محافظه کار» شهره است، نقش جدی در متقاعد کردن طرفهای غربی به کاهش تحریمهای اقتصادی علیه ایران و نیز اجازه آزادسازی هشت میلیارد دلار از داراییهای بلوکه شده ایران داشته است.
از این رو پاسخ مثبت اشتون به دعوت مقامهای دیپلماتیک کشورمان برای سفر به ایران را میتوان نشانهای تازه و روشن از یک تحول در افق سیاست خارجی تلقی کرد. عزیمت فرد شماره یک اتحادیه اروپا به تهران را اغلب رسانههای اروپا در کانون توجه خویش نشاندهاند. از نگاه این رسانهها، آمدن اشتون بیانگر جایگاهی است که اتحادیه اروپا برای ایران و فرایند مذاکرات هستهای قائل است و ثابت میکند که ایران و گروه مذاکرهکننده 1+5 براساس توافقات حاصل شده در چند دور مذاکره سخت و پیچیده درخصوص کاهش نگرانیهای بینالمللی، تنش زدایی و رسیدن به توافق نهایی نزدیک شدهاند.
به باور ناظران، این سیاستمدار انگلیسی تبار که در رسانههای لندن به علت کم حرفی و رفتار محتاطانهاش به «خانم محافظه کار» شهره است، نقش جدی در متقاعد کردن طرفهای غربی به کاهش تحریمهای اقتصادی علیه ایران و نیز اجازه آزادسازی هشت میلیارد دلار از داراییهای بلوکه شده ایران داشته است.
مجید تخت روانچی، یکی از اعضای ارشد تیم هستهای، درخصوص اهداف این سفر میگوید: خانم اشتون به عنوان مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به تهران سفر میکند و روابط دو جانبه تهران با این اتحادیه موضوع مذاکرات وی با مقامهای جمهوری اسلامی ایران است. وی در پاسخ به این سۆال که آیا خانم اشتون که نماینده 1+5 نیز هست درباره موضوع هستهای بطور ویژه با مقامهای ایرانی گفتوگو خواهد کرد، میگوید: طبیعتاً بحث هستهای نیز در مذاکرات مطرح خواهد شد. به گفته این دستیار ظریف، خانم اشتون با دکتر حسن روحانی رئیسجمهوری و نیز دکتر علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی نیز دیدار و گفتوگو خواهد کرد.
کاترین اشتون کیست؟
این در حالی است که پیش از اشتون نیز مقاماتی عالی ایتالیا، سوئد، بلژیک و اسپانیا به ایران سفر کرده بودند.سفر اشتون به تهران از آن جهت حائز اهمیت زیادی است که او هم به نمایندگی از طرف 28 کشور عضو اتحادیه اروپا و هم به عنوان هماهنگ کننده مذاکرات هسته ای به ایران می آید. هرچند دستور کار اشتون موضوعات منطقه ای و بین المللی مورد دغدغه طرفین اعلام شده، اما تاثیر این سفر بر دور بعدی مذاکرات هسته ای که قرار است چهار روز قبل از پایان سال برگزار شود، غیر قابل انکار است. همچنین برخی منابع خبری در گفت و گو با خبرگزاری فرانسه مدعی شده اند که احیای دیالوگ با ایران از جمله در زمینه حقوق بشر، در دستور کار اشتون قرار دارد. یک دیپلمات غربی دیگر نیز با اشاره به اینکه موفقیت دیپلماتیک در مذاکرات هسته ای با ایران یک پیروزی برای اشتون محسوب می شود این نکته را خاطر نشان می کند، از آنجایی که ایران متحد استراتژیک روسیه است، اشتون در سفر به تهران موضوع اوکراین را نیز مطرح خواهد کرد.
سفر اشتون به تهران از آن جهت حائز اهمیت زیادی است که او هم به نمایندگی از طرف 28 کشور عضو اتحادیه اروپا و هم به عنوان هماهنگ کننده مذاکرات هسته ای به ایران می آید.
اشتون که برای نخستین بار در بهمن ماه 89، با تیم مذاکره کننده هسته ای سابق ایران ملاقات کرد، نقش موثری در رقم زدن توافق هسته ای مقدماتی گروه 1+5 و ایران داشت که سوم آذرماه در ژنو امضاء شد. نخستین ملاقات اشتون و سعید جلیلی، مذاکره کننده ارشد سابق ایران به گونه ای بود که تا 15 ماه بعد هیچ نشستی برگزار نشد. در آن زمان نوع پوشش اشتون در مذاکرات بیش از هر موضوع دیگری مورد توجه برخی رسانه ها قرار داشت. هرچند مذاکرات پس از وقفه ای طولانی در فروردین ماه 90 از سرگرفته شد اما عملا راه به جایی نبرد.
بر خلاف دور قبلی مذاکرات دیگر پوشش اشتون به حاشیه مهم تر از متن تبدیل نشد. چرا که محتوای این مذاکرات و سطح برخورد ها به مراتب مهم تر از دیگر مسائل حاشیه ای بود.
اما با روی کار آمدن دولت حسن روحانی و احیای مذاکرات هسته ای، اشتون نخستین ملاقات خود با مقامات ایران را در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک انجام داد و از آن پس چند مکالمه تلفنی و ملاقات کافی بود تا برنامه اقدام مشترک ژنو به امضاء برسد. اشتون که پس از نخستین ملاقات خود با تیم مذاکره کننده هسته ای در دوره احمدی نژاد، به صراحت از پیشرفت مذاکرات ابراز دلسردی کرده بود، پس از نخستین ملاقات با محمد جواد ظریف، وزیر خارجه ایران تاکید کرد که از انرژی مثبت او به وجد آمده است و بر خلاف دور قبلی مذاکرات دیگر پوشش اشتون به حاشیه مهم تر از متن تبدیل نشد. چرا که محتوای این مذاکرات و سطح برخورد ها به مراتب مهم تر از دیگر مسائل حاشیه ای بود.
اشتون که تا دو هفته دیگر 58 ساله می شود، انگلیسی تبار است و از یک خانواده کارگری می آید که بیشتر در کارهای استخراج معدن فعال بوده اند. او نخستین عضو از خانواده اش بود که به دانشگاه رفت و در زمینه جامعه شناسی مدرک کارشناسی گرفت. اشتون به همراه همسر اش که رئیس یک سازمان نظرسنجی آن لاین است و دو فرزند و سه فرزند خوانده اش در لندن زندگی می کند. هرچند که بیشتر روزهای سال او در سفر است. گرایش سیاسی اشتون حزب کارگر بریتانیاست و پیش از اینکه در سال 2009 ، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا شود، انتقادهای زیادی متوجه حضور او در این سمت بود. اما نحوه عملکرد اشتون در 4 سال گذشته به گونه ای بوده که او به چهره ای موثر در مذاکرات سخت مشهور شده است. او در سال 2013 توانست صربستان و کوزوو را به سوی عادی سازی روابط پیش ببرد و به همین دلیل نامزد دریافت جایزه صلح نوبل است. از سوی دیگر نقش آفرینی او در مذاکرات هسته ای با ایران، به توافق هسته ای مقدماتی ژنو منجر شد.
دیوید بلر در مقاله ای تحت عنوان«از صفر تا افتخار» در دیلی تلگراف نوشت: اشتون توانست تبعیض جنسی در دیپلمات هایی که از بروکسل می آیند را دگرگون کند و به چهره سرشناسی تبدیل شود که قرار است بین آمریکا و ایران صلح برقرار کند. ویلیام هیگ، وزیر خارجه انگلیسی نیز بر این باور است که اشتون کار خود را بسیار خوب انجام می دهد، به ویژه در برقراری اعتماد بین ایران و گروه 1+5.
فراوری : یوسف قاضی زاده
بخش ارتباطات تبیان
منابع : روزنامه ایران /تحریریه دیپلماسی ایرانی
