اثبات رجعت بر اساس قرآن کریم و احادیث معصومین(علیهم السلام)
رجعت یکی از عقاید شیعی است که بر آیات قرآن کریم و احادیث معصومین(علیهم السلام) استوار است. شیعه با ادله مختلف که برگرفته از قرآن، حدیث، دلیل اجماع و عقل است، رجعت را پذیرفته و به عبارتی رجعت را «قیامت صغری» می داند، ولی رجعت را شیعه جزء اصول دین نمی داند و اگر کسی منکر آن باشد، او را نیز کافر نمی داند. اما این مسأله به قدری اهمیت دارد که امام صادق(علیه السلام) می فرمایند: کسی که به رجعت ایمان نداشته باشد از ما نیست.(1)
استدلال به آیات قرآن کریم
با توجه به آیات قرآن کریم ما می توانیم بحث رجعت را اثبات نماییم چرا که این بحث هم در آیات قرآن کریم آمده است و هم در روایات معصومین(علیهم السلام) مطرح گردیده است. در این مقال ما آیه ای منتخب از آیات نازله در باب رجعت را بررسی می نماییم و به دلیل جلوگیری از اطاله کلام، از بررسی دیگر آیات چشم پوشی می نماییم. هرچند آیات در این زمینه بسیار و فراوان نازل گردیده است.
«و إذا وقع القول علیهم أخرجنا لهم دابَّةً من الأرض تکلِّمهم أنَّ الناس کانوا بآیاتنا لا یوقنون. و یوم نحشر من کلِّ أمةٍ فوجاً ممَّن یکذِّب بآیاتنا فهم یوزعون. و چون فرمان عذاب آنها رسد، جانوری را از زمین برای آنها بیرون آوریم تا با آنها تکلم کند و بگوید که این مردم آیه های ما را باور نمی کنند. به خاطر بیاور روزی را که از هر امتی، دسته ای از آنها را که آیه های ما را دروغ شمرده اند، محشور کنیم و ردیف شوند.»(2)
این آیات به مسأله بعث و پاره ای از ملحقات آن از قبیل اموری که در قیامت و قبل از قیامت رخ می دهد اشاره می کند.
الف) مراد از اخراج از زمین، یا احیاء و بعث بعد از مرگ است و یا امری است نزدیک بدان.
ب) مراد از جنبنده، جنبنده ای که با مردم صحبت می کند، می تواند انسان باشد و می تواند حیوانی غیر انسان باشد، اگر انسان باشد که تکلم و صحبت کردنش امری است عادی، نه خارق العاده و اگر حیوانی بی زبان باشد، آنوقت حرف زدنش مانند بیرون شدنش از زمین امری است خارق العاده.
ولیکن در آیات قرآن کریم، چیزی که بتواند این آیه را تفسیر کند، و معلوم سازد که این جنبنده چیست، وجود ندارد. بلکه سیاق آیه بهترین دلیل است، بر اینکه مقصود مبهم گویی است و جمله مزبور از کلمات مرموز قرآن است.(3)
البته در روایات داریم که مراد از جنبنده مشخص و معلوم است. امام صادق(علیه السلام) فرمودند: مردی به عمار گفت: آیه ای در قرآن است که فکر مرا پریشان ساخته و مرا در شک انداخته است. عمار گفت: کدام آیه؟ گفت آیه«و إذا وقع القول علیهم آخرجنا لهم دابةً من الأرض» عمار گفت: به خدا سوگند من روی زمین نمی نشینم و غذا و آبی نمی خورم تا دابة الرض را به تو نشان دهم! سپس همراه آن مرد به خدمت امام علی(علیه السلام) آمد، در حالیکه غذا می خورد. هنگامی که چشم امام(علیه السلام) به عمار افتاد، فرمود: بیا. عمار جلو رفت و نشست و با امام(علیه السلام) غذا خورد. آن مرد سخت در تعجب فرو رفت و با ناباوری به این صحنه می نگریست، چرا که عمار به او قول داده بود و قسم خورده بود که تا به وعده اش وفا نکند، غذا نخورد. گویی قول و قسم خود را فراموش کرده است. هنگامی که عمار برخاست و با امام(علیه السلام) خداحافظی کرد، آن مرد رو به او کرد و گفت: عجیب است تو سوگند یاد کردی غذا و آب نخوری و بر زمین ننشینی مگر اینکه دابة الأرض را به من نشان دهی. عمار در جواب گفت: من او را به تو نشان دادم اگر می فهمیدی. همین داستان را عیاشی از ابوذر نقل کرده است.(4)
ج) بسیاری از بزرگان این آیه را اشاره به مسأله رجعت و بازگشت گروهی از بدکاران و نیکوکاران به همین دنیا در آستانه رستاخیز می دانند، چرا که اگر اشاره به خود رستاخیز و قیامت باشد، تعبیر به «من کلِّ أمةٍ فوجاً»«از هر جمعیتی، گروهی» صحیح نمی باشد. زیرا در قیامت همه محشور می شوند.(5)
استدلال به احادیث وارده از معصومین(علیهم السلام)
احادیث در اثبات این مسأله بسیار می باشد. مانند حدیثی از امام صادق(علیه السلام) که می فرمایند: به خدا سوگند که روزها و شبها به سر نیاید و قیامت بر پا نشود تا آنکه خداوند مردگان را زنده کند و زندگان را بمیراند و حق را به اهلش برگرداند و دین برگزیده خود را برپا دارد.(6)
ابوالصلاح کنانی نقل می کند که می خواستم مسائلی را از امام باقر(علیه السلام) بپرسم و در ضمن مایل نبودم سۆالی را مطرح کنم، امام باقر(علیه السلام) فرمودند: گویا می خواهی از رجعت ها سۆال کنی؟ گفتم: آری، فرمود: این از قدرت خداست و جز قدریه کسی آن را انکار نمی کند.(7)
نتیجه
با توجه به اسناد و روایت رسیده از معصومین(علیهم السلام) و آیات کریمه قرآن کریم، ما به این مطلب پی می بریم که بحث رجعت، یکی از مباحث غیر قابل انکار در دین اسلام می باشد. و مکتب تشیع اعتقاد راسخی به این مسأله دارند ولی اگر کسی این مسأله را منکر شود، با توجه به دین مبین اسلام، کافر محسوب نمی شود. علاوه براین، وعده الهی محقق خواهد شد و اگر این امر محقق نگردد با سنت الهی مغایرت پیدا می کند، پس چون وعده های الهی محقق می شود و سنت خدا غیر قابل تغییر است، این امر نیز محقق خواهد شد.
منابع
1. بحارالأنوار، جلد53، صفحه92.
2. آیات 82 و 83، سوره نمل.
3. تفسیر المیزان، علامه طباطبایی، جلد15، صفحه568.
4. مجمع البیان، طبرسی، جلد18، صفحه145.
5. تفسیر نمونه، مکارم شیرازی، جلد15، صفحه550.
6. بحارالأنوار، جلد53، صفحه102.
7. الإیقاظ من الهجعة الی الرجعة، شیخ حر عاملی، صفحه 276.
سمیرا باقری
بخش مهدویت تبیان
