اوقات فراغت در ایران باستان شواهد نشان می دهد در ایران باستان ایام فراغت وجود داشته و به این امر اهمیت می‌دادند اما متاسفانه تاكنون مطلبی مستقل در مورد ایام فراغت در دوره باستان خصوصا در مورد ایران نوشته نشده و حتی در كتب مختلف تاریخی به این امر به طور مستقل پرداخته نشده و فقط به طور پراكنده در برخی سطرها از ورزش جوانان و كارهایی كه انجام می‌دادند اشاراتی شده است. ایرانیان باستان در تمام دوره‌های تاریخ به جوانان و قشرهای مختلف مردم اهمیت می‌دادند و برای پر كردن ایام فراغت جوانان از هیچ كوششی دریغ نمی‌كردند و در این مورد از ملل مختلف هم چیزهایی را وام می‌گرفتند. در دوران باستان جامعه دارای طبقات مختلفی بود، در بین این طبقات، طبقه ی حاکم برای خود یک سری امتیازهای ویژه ای از جمله اوقات فراغت قائل بود و به منظور حفظ آن امتیازها برای خود و آیندگانشان، حتی به زور متوسل می شدند. نشانه های این مسأله را در بیشتر جوامع پیشرفته ی گذشته می توان مشاهده کرد. فرهنگ دوران باستان سهم بسزایی در تکامل و پیشرفت جوامع مغرب زمین داشت. فلاسفه ی یونان به اوقات فراغت توجه زیادی داشتند، زیرا آن ها بهره گیری از اوقات فراغت را یکی از راه های حفظ هم بستگی می دانستند. ارسطو یکی از معروف ترین فیلسوفان یونان در نوشته های خود از زمان اضافی، زمان برای خود یا زمان آرامش صحبت کرده است. او می گوید: ما کار می کنیم تا اوقات فراغت داشته باشیم، جنگ می کنیم تا در صلح زندگی کنیم. در یونان باستان، کار در مقابل فراغت نقش منفی تری داشته و بیشتر متوجه ی بردگان و اقشار فرودست بوده است تا وسایل و امکانات طبقه ی حاکم را فراهم نمایند. جالب است که ایرانیان عهد باستان معتقد بودند اوقات فراغت و تفریح شرط اولیه و لازمه ی زندگی سعادت مند است، این نظریه که ما کار می کنیم تا اوقات فراغت داشته باشیم، برای نسل امروز و به ویژه جوانان بسیار مدرن است. به هر حال ایرانیان باستان عقیده داشتند زندگی انسان از دو بخش تشکیل شده است: بخش اول که همراه با رنج و مشقت است، کار نام دارد و بخش دوم اوقات فراغت است که در آن انسان به فعالیت هایی مطابق با امیال و خواست های خود می پردازد. در دوران باستان جامعه دارای طبقات مختلفی بود، در بین این طبقات، طبقه ی حاکم برای خود یک سری امتیازهای ویژه ای از جمله اوقات فراغت قائل بود و به منظور حفظ آن امتیازها برای خود و آیندگانشان، حتی به زور متوسل می شدند ایرانیان باستان به ایام فراغت اهمیت می‌دادند و به خصوص در زمان هخامنشیان و به ویژه در دوره داریوش این امر به خوبی دیده می‌شود. اوقات فراغت برای كشاورزان، صنعتگران وجود داشته و حتی در این دوران برای زنان باردار مرخصی طولانی مدت وجود داشته و این در صورتی بوده كه از تمام حقوق و مزایای خود بهره‌مند می‌شدند. در دوره اشكانیان نیز كه ایرانیان تحت تاثیر فرهنگ و تمدن یونان باستان قرار گرفتند و از آن جایی كه یونانیان از اصول دموكراتیك پیروی می‌كردند مسلما این امر در ایرانیان نیز تاثیر خود را گذاشته و حتی در مورد ایام فراغت خود از یونانیان دموكراتیزه نیز تاثیر پذیرفته‌اند. برخورداری از روحیه شاد و در واقع جسم و تن سالم در تمام جوامع باستان و به خصوص ایران اهمیت داشته مسلما تمام حكومت‌های آن دوره برای به دست آوردن و در واقع ارتقا بخشیدن به این امر تلاش زیادی می‌كرده‌اند. از آن جا كه ایرانیان باستان به امر تعلیم و تربیت نوجوانان و جوانان اهمیت زیادی می‌داده‌اند سعی می‌ كردند در مدارس تمام امكانات و وسایل مورد نیاز برای این قشر حاصل شود تا جوانان بهتر بتوانند تحصیل كنند. در مدارس ایران باستان آن چه كه برای همه مشترك بود، فرا گرفتن فنون جنگ بود. زندگی دانشجویان در مدارس عالی بسیار دشوار بود. شاگردان صبح زود بیدار می‌شدند و مسافت زیادی را می‌دویدند و بر اسبان سركش سوار می‌شدند و به سرعت می‌تاختند. از دیگركارهای این مدارس شنا و شكار جانوران و دنبال كردن دزدان و كشاورزی و درختكاری و طی كردن مسافت‌های درازی در گرمای شدید تابستان یا سرمای جانفرسای زمستان بود. آنان را چنان پرورش می‌دادند كه بتوانند دگرگونی‌های هوا را به خوبی تحمل كنند و با خوراك ساده بسازند و بی‌آنكه سلاح و لباس‌شان تر شود از رودخانه‌ها بگذرند. بسیاری از كارها و تفریحاتی كه هم اكنون در ایران صورت می‌گیرد مانند شنا، اسب سواری و ورزش‌های مختلف، در آن زمان در مدارس به عنوان اصول مهم و اولیه تعلیم و تربیت صورت می‌پذیرفت و ایرانیان باستان بخشی از اوقات روزمره خود را به تفریحات و كارهای مفید اختصاص می دادند. ایرانیان باستان به ایام فراغت اهمیت می‌دادند و به خصوص در زمان هخامنشیان و به ویژه در دوره داریوش این امر به خوبی دیده می‌شود شاید بتوان گفت كه ورزش‌های مختلف در دوره‌های تاریخی ایران باستان از اهمیت خاص برخوردار بودند و حتی بعضی از آنها جزو ورزش‌هایی به حساب می‌آمدند كه در ایام فراغت بیشتر مورد توجه قرار می‌گرفت از جمله آنها بازی شطرنج (ویچرشن چترنگ) بود كه در زمان اشكانیان مورد توجه قرار گرفت و بیشتر جوانان در ایام فراغت شطرنج بازی می‌كردند. فرآوری : طاهره رشیدی بخش تاریخ ایران و جهان تبیان منابع : 1- اردشیر خدادادیان، تاریخ ایران باستان (اشكانیان)، مجموعه پنجم / 2- کتاب مدیریت اوقات فراغت از مجموعه کتاب های سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری مشهد