مذاکرات مسکو و چالشهای پیش رو
زمان مذاکرات آتی ایران و 1+5 در مسکو هر روز نزدیکتر میشود اما رویکرد نامناسب غرب و نیز به نتیجه نرسیدن مذاکرات ایران و آژانس، هالهای از ابهام را دور آن تنیده است و به نظر می رسد شاید نتوان به نتایج ملموسی در این مذاکرات دست یافت.
مذاکرات بغداد در سوم و چهارم خرداد میان ایران و 1+5 درحالی خاتمه یافت که همگان راضی از این مذاکرات به درآمدند و بر تداوم مذاکرات صحه گذاشتند. اما از فردای مذاکرات بغداد، مقامات آمریکایی بر طبل مخالفت کوفتند و سعی در منفی جلوه دادن این مذاکرات کردند. اگرچه کسی در مورد دور آتی مذاکرات در مسکو ابراز تردید نکرد. یکی از توافقات صورت گرفته میان طرفین ناظر بر هاهنگی معاونان دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و مسسول سیاست خارجی اتحادیه اروپا بود تا زمینههای مذاکرات مشخص شود. اما آنچه حادث شد چیز دیگری بود. علی رغم دعوت علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران از اشمید، معاون اشتون، نتیجه ای حاصل نشد و نامه ای از سوی اشمید ارسال شد که حکایت از زیر پا گذاشتن توافقات داشت. در نامه اشمید آمده بود در طول مذاكراتمان در بغداد گروه 1+5، یك پیشنهاد صریح را ارایه كرد كه از یك طرف به نگرانیهای كلیدی ما درباره فعالیتهای غنیسازی 20 درصدی میپردازد، و در همان حال فرصتهای جالبی را برای همكاری در زمینه حوزههای هستهیی و دیگر حوزهها كه به نفع ایران خواهد بود، ارایه میكند. گروه1+5 در آن زمان تمایل خود را به گفتوگوهای عمیق، از جمله در سطح كارشناسان ابراز كرده بود تا جزییات این پیشنهاد مورد بررسی قرار گیرد. متاسفانه، ایران در بغداد آمادگی این را نداشت كه پیشنهاد ما درباره ورود به مذاكرات پیرامون مفاد این پیشنهاد را بپذیرد.
یکی از نظراتی که توسط نماینده ایران در آژانس مطرح شده این است که اجرای پروتکل الحاقی منوط به حل و فصل مساله پرونده ایران در شورای امنیت و خروج از دستور کار این شوراست. خواستهای به حق که می تواند زمینه های همکاری را بیش از پیش فراهم کند
اشمید در این نامه در حالی خواستار یک تعهد سیاسی از سوی ایران شده بود که خود به توافقات بغداد پشت کرده بود. اشمید تاکید کرده بود که 1+5 قراری بر برگزاری نشست میان معاونان نداشته و صرفا بر سر برگزاری نشست در سطح کارشناسان توافق شده است. و همچنین دستور کار این نشست، بررسی پیشنهاد 1+5 به ایران است که در بغداد ارایه شده است. این درحالی بود که همزمان اظهارات هیلاری کلینتون، وزیر خارجه آمریکا در تکرار ادعاها درباره ایران در چارچوب سیاست فشار و مذاکره و تاکید بر اعمال تحریمهای یکجانبه برهم زننده روند مذاکرات ارزیابی می شود.
باقری در جدیدترین نامه خود خطاب به اشمید تاکید کرده است که آماده نبودن طرف 1+5 موجب کندشدن روند و وقفه در مسیر پیشرفت گفتوگوها شده است. به گفته باقری بر همین مبنا در جلسه نهایی گفتوگوهای بغداد تأکید شد دور آتی گفتوگوها در مسکو درصورتی موفق خواهد بود که معاونان و کارشناسان بتوانند برای محورهای پیشنهادی ایران و نیز پیشنهاد 1+5 دستورکار مشخصی را آماده كنند. وی این سوالات را مطرح کرده است که با وجود پیگیریها و نامههای متعدد جمهوری اسلامی ایران، چرا تکنون چنین آمادگیای فراهم نشده است و چرا برخلاف توافق بغداد از برگزاری نشست معاونان و کارشناسان برای تهیه دستور کار گفتوگوهای آتی اجتناب میشود؟ آیا گفتوگوهای آتی با داشتن دستورکاری که ابعاد آن مشخص باشد، موفق خواهد بود یا بدون برنامه و گفتوگو صرفاً برای گفتوگو؟ اگر توافقهای هر دور گفتوگو نتواند بهطور شایسته در سطح معاونان و کارشناسان پیگیری شود، چه تضمینی برای موفقیت گفتوگوهای آتی خواهد بود؟
به هر روی در همین ابتدای کار به نظر می رسد طرف غربی خواستار تداوم گفت وگوها علی رغم ادعاهایش ندارد و زمینهههای همکاری را از بین می برد.
از سوی دیگر مساله عدم توافقات ایران و آژانس نیز در مورد تداوم بازرسیها و به ویژه بازرسی از سایت پارچین در هفته گذشته دورنمای مذاکرات مسکو را بیش از پیش تیره کرده است. در این زمینه رییس بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی نتایج مذاكرات وین با ایران را ناامید كننده خوانده و گفته است هیچ پیشرفتی در این زمینه حاصل نشده است.
اگرچه برخی تحلیل گران معتقدند که مذاکرات وین بر مذاکرات مسکو تاثیر گذار نخواهد بود، اما به نظر می رسد غرب از این مساله به عنوان حربهای برای تحمیل خواستههای خود بر ایران و نهایتا به شکست کشاندن مذاکرات آتی استفاده خواهد کرد. هدف غرب توقف غنی سازی 20 درصد و اجرای مفاد پروتکل الحاقی است که هر دوی این سمایل به عنوان خطوط قرمز کشورمان به شمار می رود و به راحتی نمیتوان بدون گرفتن هیچ امتیازی این امر را محقق کرد
اگرچه برخی تحلیل گران معتقدند که مذاکرات وین بر مذاکرات مسکو تاثیر گذار نخواهد بود، اما به نظر می رسد غرب از این مساله به عنوان حربهای برای تحمیل خواستههای خود بر ایران و نهایتا به شکست کشاندن مذاکرات آتی استفاده خواهد کرد. هدف غرب توقف غنی سازی 20 درصد و اجرای مفاد پروتکل الحاقی است که هر دوی این سمایل به عنوان خطوط قرمز کشورمان به شمار می رود و به راحتی نمیتوان بدون گرفتن هیچ امتیازی این امر را محقق کرد. یکی از نظراتی که توسط نماینده ایران در آژانس مطرح شده این است که اجرای پروتکل الحاقی منوط به حل و فصل مساله پرونده ایران در شورای امنیت و خروج از دستور کار این شوراست. خواستهای به حق که می تواند زمینه های همکاری را بیش از پیش فراهم کند.
با تمام این شرایط زمان برای برگزاری مذاکرات مسکو نزدیکتر میشود و باید طرف مقابل حسن نیت خود را در این زمینه به خوبی نشان دهد تا مذاکرات سودمندی حاصل گردد. وگرنه ادامه روند تحمیل خواستهها رویکردی جز مقاومت و ایستادگی را به دنبال ندارد.
هاتف پوررشیدی
بخش سیاست تبیان
