پایانی بر کالابرگ بعد از چند دهه به گفته وزیر صنعت، معدن و تجارت، با توجه به اجرای قانون هدفمندسازی یارانه‌ها و ساماندهی نظام پرداخت یارانه به اقشار و گروه‌های مختلف مردم، موضوع کالابرگ به طور کلی منتفی است. کارکرد کالابرگ چیست؟ کالابرگ قطعه کاغذی کوچک و غیر قابل جعل، حاوی مشخصات یک مرکز توزیعی است که مجوزی برای دریافت کالا توسط ارائه‌دهنده آن نزد دستگاه عرضه کننده محسوب می‌شود. این مجوز که به منظور توزیع کالاهای اساسی نخستین بار از سوی شوروی سابق در دوران حکومت کمونیستی مورد استفاده قرار گرفت، از اوایل دهه 60 و همزمان با تشدید آتش جنگ تحمیلی در ایران مرسوم شد. دولت که در آن زمان به شدت گرفتار مشکلات تامین جبهه‌های جنگ بود، برای تنظیم بازار داخلی و جلوگیری از قحطی و گرانی کالاهای اساسی راهی جز سهمیه‌بندی مواد غذایی و برخی مایحتاج اصلی مردم نداشت. از این رو با استفاده از مکانیزم کالابرگ، سبد گسترده‌ای از اصلی ترین مایحتاج زندگی را با قیمت یارانه‌ای در میان تمامی اقشار جامعه توزیع می‌کرد. این سبد در ابتدا شامل اقلامی نظیر برنج، روغن نباتی، قند، شکر، پنیر، کره، گوشت، صابون، بنزین و... بود ولی به تدریج دامنه آن به سه قلم کالا محدود شد. از آن زمان تاکنون 13 مرحله کوپن کالاهای اساسی در مناطق شهری، روستایی و عشایری توزیع شده که هر مرحله بطور متوسط 28 ماه به طول انجامیده و شامل 100 قطعه کالابرگ با میزان سهمیه متفاوت بوده است. در کنار این، دولت از طریق کالابرگ‌های ویژه که سهمیه‌ای افزون بر کوپن‌های سراسری دارند از اقشار آسیب‌پذیر حمایت کرده است. پس از پیاده‌سازی نظام مربوط به قانون هدفمندسازی یارانه‌ها، تمامی یارانه‌ها از طریق این قانون به تولید و مردم تخصیص یافت سال نود در واقع بیست و یکمین سالی است که کشور جنگ تحمیلی را پشت سر گذاشته است ولی هنوز کوپن یا همان کالابرگ به عنوان یکی از شاخصه های اقتصاد جنگی در میان مردم رواج دارد اگرچه جامعه هدف آن کاهش پیدا کرده ولی هنوز توزیع کالابرگ به عنوان یکی از سیاستهای حمایتی دولت هرچند به شکل محدود ادامه داشته و به نظر می رسد دولت حتی با اجرای سیاست هدفمند سازی یارانه ها که انرا به عنوان جراحی اقتصاد ایران می داند حاضر به کنار گذاشتن این روشن قدیمی نشده است. ستاد بسیج اقتصادی با مصوبه هیات وزیران در زمان نخست وزیری شهید رجایی تشکیل شد در متن مصوبه فوق که به تاریخ نهم مهر ماه سال 59 به تصویب هیات وزیران رسید مده است: هیأت وزیران دولت جمهوری اسلامی ایران در جلسه مورخ 59.7.5 تصویب نمود ستادی به نام "‌ستاد بسیج اقتصادی کشور" مرکب از وزرای‌وزارتخانه‌های نفت، صنایع و معادن، کار و امور اجتماعی، کشاورزی، کشور، نیرو، امور اقتصادی و دارایی، بازرگانی، دفاع، سازمان برنامه و بودجه و‌رییس کل بانک مرکزی ایران یا نمایندگان تام‌الاختیار نان به ریاست نخست‌وزیر تشکیل و با توجه به شرایط خاص اقتصادی کشور تصمیمات لازم را ‌اتخاذ و از طریق سازمانهای مسئول به مورد اجرا گذارد. بهعبارتی توزیع کوپن در دوران جنگ تحمیلی از محورهایی بود که دولت جنگ و مدافعان سیاستهای اقتصادی ان دوران معتقدند باعث شد کمترین فشار ممکن مردم وارد شود. فرهاد دژپسند مولف کتاب اقتصادایران در زمان جنگ در جایی عنوان می کند: در دوران جنگ منابع ارزی و کالایی کشور به حداقل رسیده بود و دولت تلاش داشت با توزیع کوپن امکان دسترسی همه مردم را به حداقل های موجود فراهم کند و البته این سیاست با توجه به آنکه مردم تامین کنندگان اصلی جنگ محسوب می شدند از این جهت ضرورت داشت که باید روحیه مردم حفظ می شد و در تخصیص های صورت گرفته همین مسئله مورد توجه بوده است. کوپنهای مرحله اول تا هشتم زیرنظر ستاد بسیج اقتصادی کشور مستقر در نخست وزیری چاپ و با همکاری بانک صادرات توزیع می شد. کوپنهای ارزاق عمومی ده نوع بود و از آن زمان توزیع شد تا در صورت لزوم کالاهایی که ممکن بود به علل مختلف کم یا گران عرضه شود، سهمیه‌بندی شود. با پایان یافتن جنگ و عادی شدن شرایط اقتصادی کشور، لزوم ادامه فعالیت ستاد بسیج اقتصادی به صورت گسترده منتفی شد و برهمین اساس، وظایف اجرایی این ستاد به وزارت بازرگانی انتقال یافت. از اوایل دهه 60 تاکنون نیز 13 مرحله کالابرگ منتشر شده است. پس از ارائه گزارش قیمت‌ها و بررسی‌های صورت گرفته دولت تصمیمی مبنی بر توزیع کالا از طریق کالابرگ نداشت چرا که وضعیت قیمتی به گونه‌ای نبود که از این ابزار استفاده شود سرنوشت کالابرگ چه می شود؟ به گفته وزیر صنعت، معدن و تجارت، با توجه به اجرای قانون هدفمندسازی یارانه‌ها و ساماندهی نظام پرداخت یارانه به اقشار و گروه‌های مختلف مردم، موضوع کالابرگ به طور کلی منتفی است. مهدی غضنفری در حاشیه نخستین جشنواره ملی قیمت تمام شده اظهار داشت: کالابرگ می‌تواند کارکرد موردی داشته باشد و دولت در مورد برخی کالاها، از طریق آن بازار را تنظیم می‌کند. پس از پیاده‌سازی نظام مربوط به قانون هدفمندسازی یارانه‌ها، تمامی یارانه‌ها از طریق این قانون به تولید و مردم تخصیص یافت. اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها به این معناست که یک سامانه و نظام یارانه‌ای جانشین سیستم‌های جزیره‌ای گذشته شده است. وی ادامه داد: در گذشته با وجودی که یارانه تنظیم بازار، شیر و سایر کالاهای اساسی از سوی دولت پرداخت می‌شد اما این اطمینان را نیز نداشت که یارانه‌ها به تمام اقشار مورد نظر می‌رسد. پس از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها دولت از وزارت بازرگانی سابق درخواست کرد که ضرورت ارائه کالابرگ را بررسی کند تا به صورت موردی یک کالا از طریق این سیستم توزیع شود، این آمادگی هم در وزارت بازرگانی سابق وجود داشت تا اگر دولت صلاح بداند یک یا دو کالا از این طریق توزیع شود. غضنفری تصریح کرد: پس از ارائه گزارش قیمت‌ها و بررسی‌های صورت گرفته مبنی بر متعادل بودن بازار، دولت تصمیمی مبنی بر توزیع کالا از طریق کالابرگ نداشت چرا که وضعیت قیمتی به گونه‌ای نبود که از این ابزار استفاده شود. وی متذکر شد: در روزهای آخر چرخه عمر کالابرگ نیز که هم‌اکنون است، نیازی به توزیع احساس نشد و دولت تشخیص داد بازار را از طریق روش‌های معمول کنترل ‌کند. امید است که این سیاست حذف کالابرگ باعث فشار مضاعف بر دهک های پایین درآمدی نشود. چرا که هر چند طبق توضیحات بالا با توزیع یارانه نقدی و گذر از شرایط خاص اقتصادی زمان جنگ، نگرانی های پیشین رفع شده است؛ اما به نظر می رسد که دولت در حفظ قدرت خرید مردم چندان موفق نبوده و این نگرانی وجود دارد که اقشار کم درآمد در تامین نیازهای خود با مشکل مواجه شوند. فرآوری :ریحانه حمیدی فر بخش اقتصاد تبیان منابع :خبر آنلاین/ روزنامه اطلاعات