چهل حدیث حسنی قالَ الامامُ الْحَسَنُ الْمُجتبى علیه الصلوة السّلام : 1 - مَنْ عَبَدَاللّهَ، عبَّدَاللّهُ لَهُ كُلَّ شَىْءٍ. 1 فرمود: هر كسى كه خداوند را عبادت و اطاعت كند، خداى متعال همه چیزها را مطیع او گرداند. 2 - قالَ علیه السلام : وَ نَحْنُ رَیْحانَتا رَسُولِ اللّهِ، وَ سَیِّدا شَبابِ اهْلِ الْجَنّةِ، فَلَعَنَ اللّهُ مَنْ یَتَقَدَّمُ، اَوْ یُقَدِّمُ عَلَیْنا اَحَدا. 2 دنباله وصیّتش در حضور جمعى از اصحاب فرمود: و ما دو نفر - یعنى حضرت و برادرش امام حسین علیهما السلام - ریحانه رسول اللّه صلى الله علیه و آله و دو سرور جوانان اهل بهشت هستیم ، پس خدا لعنت كند كسى را كه بر ما پیشقدم شود یا دیگرى را بر ما مقدّم دارد. 3 - قالَ علیه السلام : وَ إنّ حُبَّنا لَیُساقِطُ الذُّنُوبَ مِنْ بَنى آدَم، كَما یُساقِطُ الرّیحُ الْوَرَقَ مِنَ الشَّجَرِ. 3 فرمود: همانا محبّت و دوستى با ما (اهل بیت رسول اللّه صلى الله علیه و آله ) سبب ریزش گناهان - از نامه اعمال - مى شود، همان طورى كه وزش باد، برگ درختان را مى ریزد. 4 - قالَ علیه السلام : لَقَدْ فارَقَكُمْ رَجُلٌ بِالاْ مْسِ لَمْ یَسبِقْهُ الاْوَّلُونَ، وَلا یُدْرِكُهُ اَلاَّْخِرُونَ. 4 پس از شهادت پدرش امیرالمؤمنین علىّ علیه السلام ، در جمع اصحاب فرمود: شخصى از میان شماها رفت كه در گذشته مانند او نیامده است ، و كسى در آینده نمى تواند هم تراز او قرار گیرد. 5 - قالَ علیه السلام : مَنْ قَرَءَ الْقُرْآنَ كانَتْ لَهُ دَعْوَةٌ مُجابَةٌ، إمّا مُعَجَّلةٌ و َإمّا مُؤجَلَّةٌ. 5 فرمود: كسى كه قرآن را - با دقّت - قرائت نماید، در پایان آن - اگر مصلحت باشد - دعایش سریع مستجاب خواهد شد - و اگر مصلحت نباشد - در آینده مستجاب مى گردد. 6 - قالَ علیه السلام : إنّ هذَا الْقُرْآنَ فیهِ مَصابیحُ النُّورِ و َشِفاءُ الصُّدُورِ. 6 فرمود: همانا در این قرآن چراغ هاى هدایت به سوى نور و سعادت موجود است و این قرآن شفاى دل ها و سینه ها است . 7 - قالَ علیه السلام : مَنَ صَلّى، فَجَلَسَ فى مُصَلاّه إلى طُلُوعِ الشّمسِ كانَ لَهُ سَتْرا مِنَ النّارِ. 7 فرمود: هر كه نماز - صبح - را به خواند و در جایگاه خود بنشیند تا خورشید طلوع كند، برایش پوششى از آتش خواهد بود. 8 - قالَ علیه السلام: إنَّ اللّهَ جَعَلَ شَهْرَ رَمَضانَ مِضْمارا لِخَلْقِهِ، فَیَسْتَبِقُونَ فیهِ بِطاعَتِهِ إِلى مَرْضاتِهِ، فَسَبَقَ قَوْمٌ فَفَازُوا، وَ قَصَّرَ آخَرُونَ فَخابُوا. 8 فرمود: خداوند متعال ماه رمضان را براى بندگان خود میدان مسابقه قرار داد. پس عدّه اى در آن ماه با اطاعت و عبادت به سعادت و خشنودى الهى از یكدیگر سبقت خواهند گرفت و گروهى از روى بى توجّهى و سهل انگارى خسارت و ضرر مى نمایند. 9 - قالَ علیه السلام : مَنْ ادامَ الاخْتِلافَ إلَى الْمَسْجِدِ اصابَ إحْدى ثَمانٍ: آیَةً مُحْكَمَةً، اخاً مُسْتَفادا، و َعِلْما مُسْتَطْرَفا، و َرَحْمَةً مُنْتَظِرَةً، و َكَلِمَةً تَدُلُّهُ عَلَى الْهُدى، اَوْ تَرُدُّهُ عَنْ الرَّدى، و َتَرْكَ الذُّنُوبِ حَیاءً اَوْ خَشْیَةً. 9 خود را در مسجد قرار دهد یكى از هشت فایده شاملش مى گردد: برهان و نشانه اى - براى معرفت -، دوست و برادرى سودمند، دانش و اطلاعاتى جامع ، رحمت و محبّت عمومى ، سخن و مطلبى كه او را هدایت گر باشد، - توفیق اجبارى - در ترك گناه به جهت شرم از مردم و یا به جهت ترس از عقاب . فرمود: همانا در این قرآن چراغ هاى هدایت به سوى نور و سعادت موجود است و این قرآن شفاى دل ها و سینه ها است 10 - قالَ علیه السلام : مَنْ أ كْثَرَ مُجالِسَة الْعُلَماءِ اطْلَقَ عِقالَ لِسانِهِ، وَ فَتَقَ مَراتِقَ ذِهْنِهِ، وَ سَرَّ ما وَجَدَ مِنَ الزِّیادَةِ فى نَفْسِهِ، وَكانَتْ لَهُ وَلایَةٌ لِما یَعْلَمُ، وَ إفادَةٌ لِما تَعَلَّمَ. 10 فرمود: هر كه با علماء بسیار مجالست نماید، سخنش و بیانش در بیان حقایق آزاد و روشن خواهد شد، و ذهن و اندیشه اش باز و توسعه مى یابد و بر معلوماتش افزوده مى گردد و به سادگى مى تواند دیگران را هدایت نماید. 11 - قالَ علیه السلام : تَعَلَّمُوا الْعِلْمَ، فَإنْ لَمْ تَسْتَطیعُوا حِفْظَهُ فَاكْتُبُوهُ وَ ضَعُوهُ فى بُیُوتِكُمْ. 11 فرمود: علم و دانش را - از هر طریقى - فرا گیرید، و چنانچه نتوانستید آن را در حافظه خود نگه دارید، ثبت كنید و بنویسید و در منازل خود - در جاى مطمئن - قرار دهید. 12 - قالَ علیه السلام : مَنْ عَرَفَ اللّهَ احَبَّهُ، وَ مَنْ عَرَفَ الدُّنْیا زَهِدَ فیها. 12 فرمود: هر كس خدا را بشناسد، (در عمل و گفتار) او را دوست دارد و كسى كه دنیا را بشناسد آن را رها خواهد كرد. 13 - قالَ علیه السلام : هَلاكُ الْمَرْءِ فى ثَلاثٍ: اَلْكِبْرُ، وَالْحِرْصُ، وَالْحَسَدُ؛ فَالْكِبْرُ هَلاكُ الدّینِ،، وَ بِهِ لُعِنَ إ بْلیسُ. وَالْحِرْصُ عَدُوّ النَّفْسِ، وَ بِهِ خَرَجَ آدَمُ مِنَ الْجَنَّةِ. وَالْحَسَدُ رائِدُ السُّوءِ، وَ مِنْهُ قَتَلَ قابیلُ هابیلَ. 13 هلاكت و نابودى دین و ایمان هر شخص در سه چیز است : تكبّر، حرص ، حسد. تكبّر سبب نابودى دین و ایمان شخص مى باشد و به وسیله تكبّر شیطان - با آن همه عبادت ملعون گردید. حرص و طمع دشمن شخصیّت انسان است ، همان طورى كه حضرت آدم علیه السلام به وسیله آن از بهشت خارج شد. حسد سبب همه خلاف ها و زشتى ها است و به همان جهت قابیل برادر خود هابیل را به قتل رساند. 14 - قالَ علیه السلام : بَیْنَ الْحَقِّ وَالْباطِلِ ارْبَعُ اصابِع ، ما رَاَیْتَ بَعَیْنِكَ فَهُوَ الْحَقُّ وَ قَدْ تَسْمَعُ بِاُذُنَیْكَ باطِلاً كَثیرا. 14 فرمود: بین حقّ و باطل چهار انگشت فاصله است، آنچه كه را با چشم خود ببینى حق است ؛ و آنچه را شنیدى یا آن كه برایت نقل كنند چه بسا باطل باشد. 15 - قالَ علیه السلام : الْعارُ اهْوَنُ مِنَ النّارِ. 15 فرمود: سرزنش و ننگ شمردن مردم انسان را، آسان تر است از معصیت و گناهى كه موجب آتش جهنّم شود. 16 - قالَ علیه السلام : إذا لَقى احَدُكُمْ اخاهُ فَلْیُقَبِّلْ مَوْضِعَ النُّورِ مِنْ جَبْهَتِهِ. 16 فرمود: وقتى انسان برادر مؤ من - و دوست - خود را ملاقات نمود، باید پیشانى و سجده گاه او را ببوسد. 17 - قالَ علیه السلام : إنَّ اللّهَ لَمْ یَخْلُقْكُمْ عَبَثا، وَلَیْسَ بِتارِكِكُمْ سُدًى ، كَتَبَ آجالَكُمْ، وَ قَسَّمَ بَیْنَكُمْ مَعائِشَكُمْ، لِیَعْرِفَ كُلُّ ذى لُبٍّ مَنْزِلَتَهُ، وانَّ ماقَدَرَ لَهُ اصابَهُ، و َما صُرِفَ عَنْهُ فَلَنْ یُصیبَهُ. 17 فرمود: خداوند شما انسان ها را بیهوده و بدون غرض نیافریده و شما را آزاد، رها نكرده است . لحظات آخر عمر هر یك معیّن و ثبت مى باشد، نیازمندى ها و روزى هر كس سهمیّه بندى و تقسیم شده است تا آن كه موقعیّت و منزلت شعور و درك اشخاص شناخته گردد. 18 - قالَ علیه السلام : مَنَ لَبِسَ ثَوْبَ الشُّهْرَةِ، كَساهُ اللّهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ ثَوْبا مِنَ النّارِ. 18 فرمود: هر كس لباس شهرت - و انگشت نما، از جهت رنگ ، دوخت ، مد و ... - بپوشد، روز قیامت خداوند، او را لباس آتشین خواهد پوشاند. 19 - سُئِلَ علیه السلام : عَنِ الْبُخْلِ؟ فَقالَ: هُوَ انْ یَرىَ الرَّجُلُ ما انْفَقَهُ تَلَفا، وَ ما امْسَكَهُ شَرَفا. 19 از حضرت پیرامون بخل سؤال شد؟ در جواب فرمود: معناى آن چنین است كه انسان آنچه را به دیگرى كمك و انفاق كند فكر نماید كه از دست داده و تلف شده است و آنچه را ذخیره كرده و نگه داشته است خیال كند برایش باقى مى ماند و موجب شخصیّت و شرافت او خواهد بود. 20 - قالَ علیه السلام : تَرْكُ الزِّنا، وَ كَنْسُ الْفِناء، وَ غَسْلُ الاْ ناء مَجْلَبَةٌ لِلْغِناء: 20 فرمود: انجام ندادن زنا، جاروب و نظافت كردن راهرو و در منزل ، و شستن ظروف سبب رفاه و بى نیازى مى گردد. فرمود: هركس خدا را بشناسد، (در عمل و گفتار) او را دوست دارد و كسى كه دنیا را بشناسد آن را رها خواهد كرد 21 - قالَ علیه السلام :السِّیاسَةُ انْ تَرْعى حُقُوقَ اللّهِ، وَحُقُوقَ الاْ حْیاءِ، وَ حُقُوقَ الاْمْواتِ. 21 فرمود: - مفهوم و معناى - سیاست آن است كه حقوق خداوند و حقوق موجودات زنده و حقوق مردگان را رعایت كنى . 22 - قالَ علیه السلام : ما تَشاوَرَ قَوْمٌ إلاّ هُدُوا إلى رُشْدِهِمْ. 22 فرمود: هیچ گروهى در كارهاى - اجتماعى ، سیاسى ، اقتصادى ، فرهنگى و ... - با یكدیگر مشورت نكرده اند مگر آن كه به رشد فكرى و عملى و... رسیده اند. 23 - قالَ علیه السلام : اَلْخَیْرُ الَذّى لا شَرَّفیهِ: الشُّكْرُ مَعَ النِّعْمَةِ، وَالصّبْرُ عَلَى النّازِلَةِ. 23 فرمود: آن خوبى كه شرّ و آفتى در آن نباشد شكر در مقابل نعمت ها و صبر و شكیبائى در برابر سختى ها است . 24 - قالَ علیه السلام : یَابْنَ آدَمٍ، لَمْ تَزَلْ فى هَدْمِ عُمْرِكَ مُنْذُ سَقَطْتَ مِنْ بَطْنِ اُمِّكَ، فَخُذْ مِمّا فى یَدَیْكَ لِما بَیْنَ یَدَیْكَ. 24 فرمود: اى فرزند آدم از موقعى كه به دنیا آمده اى در حال گذراندن عمرت هستى ، پس از آنچه دارى براى آینده ات (قبر و قیامت ) ذخیره نما. 25 - قالَ علیه السلام : إنَّ مَنْ خَوَفَّكَ حَتّى تَبْلُغَ الاْ مْنَ، خَیْرٌ مِمَّنْ یُؤْمِنْكَ حَتّى تَلْتَقِى الْخَوْفَ. 25 فرمود: همانا كسى تو را - در برابر عیب ها و كم بودها - هشدار دهد تا آگاه و بیدار شوى ، بهتر است از آن كسى كه فقط تو را تعریف و تمجید كند تا بر عیب هایت افزوده گردد. 26 - قالَ علیه السلام : القَریبُ مَنْ قَرَّبَتْهُ الْمَوَدَّةُ وَ إنْ بَعُدَ نَسَبُهُ، وَالْبَعیدُ مَنْ باعَدَتْهُ الْمَوَدَّةُ وَ إنْ قَرُبُ نَسَبُهُ. 26 فرمود: بهترین دوست نزدیك به انسان آن كسى است كه در تمام حالات دلسوز و با محبّت باشد گرچه خویشاوندى نزدیك نداشته باشد. و بیگانه ترین افراد كسى است كه از محبّت و دلسوزى بعید باشد گرچه از نزدیك ترین خویشاوندان باشد. 27 - وَسُئِلَ عَنِ الْمُرُوَّةِ؟ فَقالَ علیه السلام : شُحُّ الرَّجُلِ عَلى دینِهِ، وَ إصْلاحُهُ مالَهُ، وَ قِیامُهُ بِالْحُقُوقِ. 27 از حضرت سلام اللّه علیه پیرامون مُروّت و جوانمردى سؤال شد، فرمود: جوانمرد كسى است كه در نگهدارى دین و عمل به آن تلاش نماید، در اصلاح اموال و ثروت خود همّت گمارد، و در رعایت حقوق طبقات مختلف پا بر جا باشد. 28 - قالَ علیه السلام : عَجِبْتُ لِمَنْ یُفَكِّرُ فى مَاكُولِهِ كَیْفَ لایُفَكِّرُ فى مَعْقُولِهِ، فَیَجْنِبُ بَطْنَهُ ما یُؤْذیهِ، وَ یُوَدِّعُ صَدْرَهُ ما یُرْدیهِ. 28 فرمود: تعجّب مى كنم از كسى كه در فكر خوراك و تغذیه جسم و بدن هست ولى درباره تغذیه معنوى روحى خود نمى اندیشد، پس از غذاهاى فاسد شده و خراب دورى مى كند. و عقل و قلب و روح خود را كارى ندارد - هر چه و هر مطلب و برنامه اى به هر شكل و نوعى باشد استفاده مى كند - . 29 - قالَ علیه السلام : غَسْلُ الْیَدَیْنِ قَبْلَ الطَّعامِ یُنْفِى الْفَقْرَ، وَبَعْدَهُ یُنْفِى الْهَمَّ. 29 فرمود: شستن دست ها قبل از طعام فقر و تنگدستى را مى زداید و بعد از آن ناراحتى ها و آفات را از بین مى برد. 30 - قالَ علیه السلام : حُسْنُ السُّؤالِ نِصْفُ الْعِلْمِ. 30 فرمود: كسى كه عادت سؤال و حالت پرس و جو دارد مثل آن است كه نصف علم ها را فرا گرفته باشد. هر آینه برآوردن حاجت و رفع مشكل برادرم ، از یك ماه اعتكاف ، در مسجد - و عبادت مستحبّى نزد من - بهتر و محبوب تر است 31 - قالَ علیه السلام : إنّ الْحِلْمَ زینَةٌ، وَالْوَفاءَ مُرُوَّةٌ، وَالْعَجَلةَ سَفَهٌ. 31 فرمود: صبر و شكیبائى زینت شخص ، وفاى به عهد علامت جوانمردى ، و عجله و شتابزدگى (در كارها بدون اندیشه ) دلیل بى خردى مى باشد. 32 - قالَ علیه السلام : مَنِ اسْتَخَفَّ بِإخوانِهِ فَسَدَتْ مُرُوَّتُهُ. 32 فرمود: كسى كه دوستان و برادرانش را سبك شمارد و نسبت به آنها بى اعتناء باشد، مروّت و جوانمردیش فاسد گشته است. 33 - قالَ علیه السلام : إنّما یُجْزى الْعِبادُ یَوْمَ الْقِیامَةِ عَلى قَدْرِ عُقُولِهِمْ. 33 فرمود: همانا در روز قیامت بندگان به مقدار عقل و درك و شعورشان مجازات مى شوند. 34 - قالَ علیه السلام :إنَّ النّاسَ عَبیدُ الْمالِ، وَالدّینُ لَعِبُ عَلى الْسِنَتِهِمْ، یُحیطوُنَهُ مادَرَتْ بِهِ مَعایِشُهُمْ، فَإذا مُحِّصُوا لِلاْ بْتِلاءِ قَلَّ الدَّیّانُونَ. 34 فرمود: همانا مردم اسیر و بنده دنیا و اموال آن هستند، و دین را وسیله رسیدن به اهداف خود قرار داده اند و به هر نوعى كه زندگى آنها تامین شود حركت مى كنند. بنابر این هنگامى كه در بوته آزمایش در آیند، دینداران اندك خواهند شد. 35 - قالَ علیه السلام : الْمِزاحُ یَاْكُلُ الْهَیْبَةَ، وَقَدْ اكْثَرَ مِنَ الْهَیْبَةِ الصّامِت 35 فرمود: مزاح و شوخى - هاى زیاد و بیجا - شخصیّت و وقار انسان را از بین مى برد، و چه بسا افراد ساكت داراى شخصیّت و وقار عظیمى مى باشند. 36 - قالَ علیه السلام : اللُؤْمُ انْ لا تَشْكُرَ النِّعْمَةَ. 36 فرمود: از علائم پستى شخص ، شكر نكردن از ولى نعمت است . 37 - قالَ علیه السلام : لَقَضاءُ حاجَةِ اخٍ لى فِى اللّهِ احَبُّ مِنْ إعْتِكافِ شَهْرٍ. 37 فرمود: هر آینه برآوردن حاجت و رفع مشكل برادرم ، از یك ماه اعتكاف ، در مسجد - و عبادت مستحبّى نزد من - بهتر و محبوب تر است . 38 - قالَ علیه السلام : إنَّ الدُّنْیا فى حَلالِها حِسابٌ، وَ فى حَرامِها عِقابٌ، و َفِى الشُّبَهاتِ عِتابٌ، فَاءنْزِلِ الدُّنْیا بِمَنْزَلَةِ المیتَةِ، خُذْمِنْهاما یَكْفیكَ. 38 فرمود: چیزهاى دنیا اگر حلال باشد حساب و بررسى مى شود و اگر از حرام به دست آید عذاب و عقاب دارد و اگر حلال و حرام آن معلوم نباشد سختى و ناراحتى خواهد داشت . پس باید دنیا (و موجوداتش ) را همچون میته و مردارى بشناسى كه به مقدار نیاز و اضطرار از آن استفاده كنى. 39 - قالَ علیه السلام : وَاعْمَلْ لِدُنْیاكَ كَانَّكَ تَعیشُ ابَدا، وَاعمَلْ لآخِرَتِكَ كَانّكَ تَمُوتُ غدَا. 39 فرمود: در دنیا چنان برنامه ریزى كن - از نظر اقتصاد و صرفه جویى و... - مثل آن كه مى خواهى همیشه دوام داشته باشى ، و نسبت به آخرت به نوعى حركت و كار كن مثل این كه فردا خواهى مُرد. 40 - قالَ علیه السلام : اكْیَسُ الْكَیِّسِ التُّقى ، وَ احْمَقُ الْحُمْقِ الْفُجُورَ، الْكَریمُ هُوَ التَّبَرُّعُ قَبْلَ السُّؤالِ. 40 فرمود: زیرك ترین و هوشیارترین افراد، شخص باتقوا و پرهیزكار مى باشد؛ احمق و نادان ترین افراد، كسى است كه تبهكار و اهل معصیت باشد؛ گرامى ترین و با شخصیّت ترین افراد، آن كسى است كه به نیازمندان پیش از اظهار نیازشان ، كمك نماید. شکوری_گروه دین و اندیشه تبیان 1- تنبیه الخواطر، معروف به مجموعة ورّام : ص 427، بحار: ج 68، ص 184، ضمن ح 44. 2- كلمة الا مامُ الْحَسَن علیه السلام : 7، ص 211. 3- كلمة الا مامُ الْحَسَن علیه السلام : 7، ص 25، بحارالانوار: ج 44، ص 23، ح 7. 4- إحقاق الحقّ: ج 11، ص 183، س 2 و ص 185. 5- دعوات الرّاوندى : ص 24، ح 13، بحارالانوار: ج 89، ص 204، ح 21. 6- بحارالانوار: ج 75، ص 111، ضمن ح 6. 7- وافى : ج 4، ص 1553، ح 2، تهذیب الا حكام : ج 2، ص 321، ح 166.2 8- تحف العقول : ص 234، س 14، من لا یحضره الفقیه : ج 1، ص 511، ح 1479. 9- تحف العقول : ص 235، س 7، مستدرك : ج 3، ص 359، ح 3778. 10- إحقاق الحقّ : ج 11، ص 238، س 2. 11- إحقاق الحقّ: ج 11، ص 235، س 7. 12- كلمة الا مام الحسن علیه السلام : ص 140. 13- اعیان الشّیعة : ج 1، ص 577، بحارالا نوار: ج 75، ص 111، ح 6. 14- تحف العقول : ص 229، س 5، بحارالا نوار: ج 10، ص 130، ح 1. 15- كلمة الا مام حسن علیه السلام : ص 138، تحف العقول : ص 234، س 6، بحارالا نوار: ج 75، ص 105، ح 4. 16- تحف العقول : ص 236، س 13، بحارالا نوار: ج 75، ص 105، ح 4. 17- تحف العقول : ص 232، س 2، بحارالا نوار: ج 75، ص 110، ح 5. 18- مستدرك الوسائل : ج 3، ص 245، ح 4. 19- اعیان الشّیعة : ج 1، ص 577، بحارالا نوار: ج 75، ص 113، ح 7. 20-كلمة الا مام حسن علیه السلام : ص 212، بحارالا نوار: ج 73، ص 318، ح 6. 21- همان مدرك : ص 57. 22- تحف العقول : ص 233، اعیان الشّیعة : ج 1، ص 577، بحارالا نوار: ج 75، ص 105، ح 4. 23- تحف العقول : ص 234، س 7، بحارالا نوار: ج 75، ص 105، ح 4. 24- كلمة الا مام الحسن علیه السلام : ص 35، بحارالا نوار: ج 75، ص 111، ح 6. 25- إحقاق الحقّ: ج 11، ص 242، س 2. 26- تحف العقول : ص 234، س 3، بحارالانوار: ج 75، ص 106، ح 4. 27- تحف العقول : ص 235، س 14، بحارالانوار: ج 73، ص 312، ح 3. 28- كلمة الا مام الحسن علیه السلام ، ص 39، بحارالا نوار: ج 1، ص 218، ح 43. 29- كلمة الا مام الحسن علیه السلام : ص 46. 30- كلمة الا مام الحسن علیه السلام : ص 129. 31- كلمة الا مام الحسن علیه السلام : ص 198. 32- كلمة الا مام الحسن علیه السلام : ص 209. 33- كلمة الا مام الحسن علیه السلام : ص 209. 34- إحقاق الحقّ: ج 11، ص 234، س 8. 35- كلمة الا مام الحسن علیه السلام : ص 139، بحارالا نوار: ج 75، ص 113، ح 7. 36- كلمة الا مام الحسن علیه السلام : ص 139، بحارالا نوار: ج 75، ص 105، ح 4. 37- كلمة الا مام الحسن علیه السلام : ص 139. 38- كلمة الا مام الحسن علیه السلام : ص 36، بحارالا نوار: ج 44، ص 138، ح 6. 39- كلمة الا مام الحسن علیه السلام ص 37، بحارالا نوار: ج 44، ص 138، ح 6. 40- إحقاق الحق : ج 11، ص 20 س 1، بحارالانوار: ج 44، ص 30.