کتاب‌ها از روانشناسی تا اخلاق، برای مدیریت خشم، توصیه‌ها و تکنیک‌هایی دارند مثل: تمرینات تنفس عمیق، تجسم تصویر آرامش‌بخش و... در نوشتار حاضر، اما به سراغ آموزه‌های دینی رفتیم و راهکارهای کنترل و مدیریت خشم را در قرآن و روایات بررسی کردیم که با هم مرور می‌کنیم. یک. تغییر وضعیّت دهید هنگام بروز خشم، اگر می‌توانید صحنه را ترک کنید. در غیر این صورت، بهتر است تغییر حالت دهید. یعنی اگر ایستاده‌اید برخیزید یا اگر نشسته‌اید، به پهلو دراز بکشید. در حالات پیامبر صلی الله علیه و آله آمده: کانَ النَّبِىّ اِذا غَضِبَ وَ هُوَ قائِمٌ جَلَسَ وَ اِذا غَضِبَ وَ هُوَ جالِسٌ اِضْطَجَعَ، فَیَذْهَبُ غَیْضُهُ هنگامى که پیامبر صلی الله علیه و آله خشم می‌گرفت در حالى که ایستاده بود مى نشست و اگر نشسته بود، به پهلو مى‌خوابید و خشم او برطرف مى‌شد (المحجة البیضاء، جلد 5، ص 308) دو. خویشتنداری کنید امیرالمؤمنین در فرازی از وصیت‌نامه خود به امام حسن علیهماالسلام می‌فرماید: «وَ تَجَرَّعِ الْغَیظَ فَإِنِّی لَمْ أَرَ جُرْعَةً أَحْلَی مِنْهَا عَاقِبَةً وَ لَا أَلَذَّ مَغَبَّة (نهج البلاغه، 53) در کنترل اعصاب و فرو بردن خشم خویش کوشا باش، تا از شدت عصبانیت و آثار زیانبارش در امان باشی، چون من هیچ نوشیدنی را شیرین تر از سرانجام خوردن خشم و غضب و عصبانیت ندیدم و هیچ لذتی را در مقابل لذت عافیتی که از کنترل عصبانیت بدست می آید نمی‌بینم. به قول بعضی از بزرگان نیرو و انرژی عصبانیت، به اندازه چند ثانیه می‌تواند دوام بیاورد اگر کسی در هنگام عصبانیت تحمل این چند ثانیه را بکند و هیچ خشونتی از خود نشان ندهد به یک شیرینی و لذتی نائل می شود که با هیچ قیمتی قابل مقایسه معامله نمی‌باشد. (با جوانان در ساحل خوشبختى، ص 300) سه. سکوت کنید خشم علاوه بر آثار مخرب دنیوی، آثار تلخ و عواقب وخیم اخروی نیز دارد. درهنگام بروز خشم، عقل انسان تحت تاثیر هیجان ناشی از عصبانیت قرار می‌گیرد. در نتیجه، قدرت تصمیم‌گیری صحیح را از دست می‌دهد. در چنین شرایطی، سکوت کردن می‌تواند از شعله‌ورتر شدن آتش خشم جلوگیری کند. در فرمایشی از امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌خوانیم: «خشمگینی را با سکوت معالجه کنید» (غررالحکم، ج 2، ص 303). چهار. تکنیک مجرب و تضمینی لمس یکی از کم‌هزینه‌ترین روش‌های فرونشاندن آتش خشم، عبارت است از تکنیک «لمس»! ... به همین سادگی. این را علامه طباطبایی در تفسیر شریف المیزان گفته است. علامه (ذیل کریمه نخست سوره نساء)، روایتی آورده از صادق آل محمد (ع) که می‌فرماید: «هر گاه فردى دچار غضب شد، اگر در حال قيام است سعى كند بنشيند كه همين خود باعث مى‏ شود پليدى شيطان از او برود و اگر در حال نشسته است برخيزد و هر مردى كه بر يكى از ارحام خود خشم گرفت به او نزديک شود و سعى كند دستش به بدن او تماس پيدا كند، چون رحم هر گاه رحم خود را لمس كند آرامش مى‏ يابد.» مرحوم علامه، بلافاصله بعد از نقل روایت می‌گوید: «تاثير لمس رحم در فرونشاندن خشم محسوس و تجربه شده است.» (ترجمه الميزان، ج 4، ص 235) پنج. به عواقب اخروی خشمتان بیندیشید در بسیاری از مواقع، عاقبت‌اندیشی می‌تواند رفتار انسان را کنترل کند. خشم علاوه بر آثار مخرب دنیوی، آثار تلخ و عواقب وخیم اخروی نیز دارد. کسی که برخوردار از فضیلت ایمان است، در هنگام بروز خشم باید از این سرمایه خود استفاده کند و تلاش کند با یادآوری معاد و روز واپسین، خشم خود را فرو بنشاند. مولا در نهج البلاغه خطاب به مالک اشتر می‌فرماید: «ای مالک! تو نمی‌توانی خشم را مهار سازی، مگر اینکه به معاد و زندگی اُخروی بسیار بیندیشی» (نهج‌البلاغه، نامه 53). شش. گفتن ذکر استعاذه در روایتی آمده که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نیز هنگام مشاهده فردی که نسبت به دیگری خشم گرفته بود و از شدت عصبانیت، برافروخته شده بود، فرمود: «من جمله‌ای می‌دانم که اگر آن را بگوید، خشمش از بین می‌رود! اگر بگوید «اَعوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ» » (صحیح بخاری، ج 3، ص 99).