رشته مهندسی صنایع یکی از شاخههای مدیریت مهندسی است که بیش از هر چیز با بهتر کردن و بهینهسازی سروکار دارد. افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها، بهبود کیفیت، اطمینان از ایمنی و سلامت افراد، محافظت از محیطزیست و هزاران موضوع دیگر که با بهینهسازی در ارتباط هستند، در زمره وظایف مهندسان صنایع قرار میگیرند. بازار کار رشته ی مهندسی صنایع در دنیا رونق خوبی دارد و تحصیل در این رشته را میتوان یک گزینه عالی برای دانشآموزان رشته ریاضی فیزیک دانست.
یک مهندس صنایع تمام تلاش خود را در راستای کاهش یا حذف ضایعات، استفاده مؤثر از منابع مالی، مواد، انرژی و هر منبع دیگری، به کمک بهبود فرایندها به کار میگیرد. او برای دستیابی به این هدف از دانش و تخصص خود برای شناسایی، پیشبینی و ارزیابی نتایج حاصل از فرایندها و سیستمها استفاده میکند. نتایج بهدستآمده از این بررسیها منجر به ایجاد فرایندها و سیستمهای جدیدی میشود که به بهبود هرچه بیشتر خروجیها کمک میکند.
مهندسی صنایع از کجا آمده است؟
ریشههای شکلگیری مهندسی صنایع را باید در اوایل انقلاب صنعتی (اواخر قرن ۱۸ میلادی) جستجو کرد. یعنی زمانی که نحوه انجام فعالیتها به شیوه سنتی و دستی، در حال تغییر به شیوه مکانیکی و خودکار بود. در حافظه تاریخی این بازه زمانی، ماشین بخار، تجربه اولین پرواز با هواپیما و ماشینهای نخریسی حک شده است. تولیدکنندگان در عصر انقلاب صنعتی توانستند تولیدات خود را در مقیاسهای بزرگتری گسترش دهند و این شروع فصل جدیدی از صنعت در جهان بود.در همین دوران بود که «آدام اسمیت» فیلسوف اخلاقگرای قرن هجدهم میلادی، مفاهیمی مثل «تقسیم کار»، «تخصصی کردن کارها برای کارگران»، «کاهش ضایعات»، «کنترل هزینهها» و «افزایش بهرهوری» را برای اولین بار معرفی کرد. باوجوداینکه بعد از آدام اسمیت تلاشهای زیادی در راستای بهینهسازی فرایندهای صنعتی انجام شد، اما میتوان شکلگیری مهندسی صنایع را به طور دقیق به تئوریهای «فردریک تیلور» نسبت داد. او که برای اولین بار مفاهیم مدیریت علمی و مطالعه کار و زمان را به جهان صنعت معرفی کرده بود، در کتاب خود شیوههایی را برای بهبود کارایی، ایجاد استانداردهای کاری و کاهش زمان تولید بر اساس روش علمی معرفی کرد.
اولین دورههای آموزشی مهندسی صنایع در دانشگاه های جهان، توسط دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا در سال ۱۹۰۸ میلادی طراحی شد. در سال ۱۹۲۷ دانشگاه Technische Hochschule در برلین نیز رشته مهندسی صنایع را بهعنوان یک مقطع دانشگاهی اضافه کرد. در سال ۱۹۳۳ این رشته برای اولین بار در مقطع دکترا توسط دانشگاه Cornell ارائه شد.
همزمان با ورود مهندسی صنایع به دنیای آکادمیک، فردی به نام «هنری گانت»، گانت چارت را برای توضیح فعالیتها و روابط موجود در یک سازمان، به ادبیات کسبوکارها اضافه کرد. همچنین «هنری فورد» تلاشهایی را برای کاهش زمان تولید خودرو از ۷۰۰ ساعت به تنها 5/1 ساعت به کمک خطوط مونتاژ، انجام داد.
دهههای ۱۹۴۰ میلادی زمانی بود که جهان کسبوکار با مفهوم جدیدی به نام مدیریت کیفیت جامع (TQM) آشنا شد. مدیریت کیفیت جامع، علمی است که بر اهمیت کیفیت در محصولات و فرایندها در هر مرحله از عملیات تولید متمرکز بوده و امروزه نیز یکی از دروس تخصصی مهندسی صنایع است که کاربرد زیادی هم در صنعت دارد. شش سیگما و گواهی استاندارد ISO 9000 از دل TQMبیرون آمدهاند.
در دهههای بعد دنیای مهندسی صنایع باز هم پیشرفتهای زیادی را به خود دید. شیوههای جدید برنامهریزی نیازمندیهای مواد و تئوریهای کایزن و کانبان که در ژاپن متولد شده بودند، منجر به بهبود کیفیت، برنامهریزیهای تحویل و انعطاف در محیط کار شدند.
چرا مهندسی صنایع مهم است؟
مهندسی صنایع هم در فرایندها و هم در محصولی که در نهایت به دست کاربر نهایی میرسد، نقش مهمی را ایفا میکند. مهندسان صنایع فرایندها و طراحیها را با هدف افزایش کارایی آنها، بهبود میدهند. این موضوع برای کسبوکارها از آنجهت مهم است که در زمان و هزینه، مصرف منابع خام، انرژی و نیروی انسانی آنها صرفهجویی میکند. بااینحال مهندسی صنایع تنها به حاشیه سود کسبوکارها کمک نمیکند؛ بلکه از ایمنی و کیفیت محصولات و فرایندها نیز اطمینان حاصل میکند و این هم برای مشتریان و هم برای کارفرماها، مفید است.تحلیل، طراحی، پیشبینی و ارزیابی فرایندها کمک میکند تا موانع موجود در مسیر حذف شده و فرایندها و ابزارهای باکیفیتتر و کاراتری ایجاد شوند. یک مهندس صنایع نهتنها باید از اینکه محصولی که به دست مصرفکننده نهایی میرسد با بهصرفهترین شیوه ممکن ایجاد شده است (که باعث ارزانتر شدن قیمت تمامشده آن هم میشود)، بلکه اطمینان حاصل میکند که محصول ایمن بوده و هنگام استفاده، باعث ناخشنودی مصرفکننده نمیشود.
وظایف مهندسان صنایع
مهندسان صنایع در همه مراحل تولید و برنامهریزی فعالیت میکنند. فعالیتهای یک مهندس صنایع ممکن است شامل طراحی محصول یا فرایند از آغاز باشد یا محدود به بهبود فرایندهای موجود فعلی شود.برای اینکه یک مهندس صنایع بتواند وظایف خود را بهخوبی انجام دهد باید دانش پایهای در تمام حوزههای مهندسی، فرایندهای کاری، ابزارها، تجهیزات و مواد داشته باشد تا بتواند سیستمها و فرایندهایی را طراحی کند که با نیازمندیهای هزینهای، کیفی، ایمنی و زیستمحیطی تطابق داشته باشند.
مهندسان صنایع کجا کار میکنند؟
آینده شغلی یک مهندس صنایع ممکن است در محیطهای کاری متعددی رقم بخورد: از دفاتر کار گرفته تا کارخانههای تولیدی، از مشاهده فرایندهای کاری در یک کارخانه با هدف بهبود تا ارزیابی جریانهای کاری در یک بیمارستان. مهندس صنایع دادههایی را که از محیط کار خود به دست میآورد، به کمک رایانه تحلیل کرده و از آنها برای حل مسائل کسبوکار استفاده میکند.طیف گسترده مهارتهایی که یک مهندس صنایع در کار خود از آنها بهره میگیرد نشاندهنده این است که مهندسان صنایع میتوانند هم در موقعیتهای شغلی فنی و هم در موقعیتهای شغلی مدیریت مشغول به کار شوند. مشاغل مهندسی، مشاورهای، تحقیق و پژوهش، رشد و توسعه، صنایع خدماتی، لجستیک و زنجیره تأمین، تولید و تبادل ارز تنها بخش کوچکی از دنیای مشاغل مهندسی صنایع هستند.
آینده شغلی و بازار کار رشته ی مهندسی صنایع در دنیا
یکی از دغدغههایی که امروزه خیلی از افراد حوزه فنی و مهندسی دارند، خودکارسازی است. خودکارسازی و هوش مصنوعی در آیندهای بسیار نزدیک باعث میشوند خیلی از مشاغل امروزی از بین بروند و دیگر نیازی به نیروی انسانی برای انجام آنها نباشد. بااینحال چنین نگرانیهایی برای رشته مهندسی صنایع کمتر وجود دارد. مطالعات نشان داده است که تنها ۳ درصد از فعالیتهای مربوط به مهندسی صنایع در سالهای آینده امکان خودکارسازی دارند.بازار کار رشته مهندسی صنایع در جهان امروز بسیار داغ است و روزبهروز نیز به میزان تقاضای بازار کار برای استخدام مهندس صنایع افزوده میشود. در حال حاضر فرصتهای استخدامی زیادی در این حوزه وجود دارد و پیشبینی میشود که از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۹، این آمار بیش از ده درصد رشد داشته اشد.
بهبود کارایی و کاهش هزینهها همیشه دغدغه اصلی صاحبان کسبوکار بوده است؛ همین جمله کافی است تا متوجه شوید که مهندسی صنایع، همیشه در صدر موقعیتهای شغلی پرتقاضا در جهان باقی خواهد ماند.
مهندسان صنایع میتوانند در موقعیتهای شغلی مختلفی مشغول به کار شوند. همین موضوع گواه دیگری بر این ادعا است که بازار کار این رشته، پررونق است. برخی از مهمترین موقعیتهای استخدام مهندسی صنایع عبارتاند از:
● مدیریت و مهندسی انرژی
● اقتصاد رفتاری
● مهندسی مالی
● مهندسی تجهیزات
● مهندسی ایمنی و عوامل انسانی
● مدیریت و مهندسی سیستمهای اطلاعاتی
● مهندسی برنامهریزی تولید
● مهندسی فرایندها و روشها
● مهندسی عملیاتها
● مدیریت و بهینهسازی عملیات
● برنامهریزی سیاستها
● توسعه سازمانی و مدیریت تغییر
● مهندسی تولید
● مهندسی کیفیت و قابلیت اطمینان
● مدیریت زنجیره تأمین و لجستیک
● مهندسی سیستمها
● شبیهسازی و تحلیل سیستمها
مهندسی صنایع به صورت سنتی همیشه روی برنامهریزی چیدمان کارگاه و خط تولید در راستای افزایش بهرهوری کارگران متمرکز بوده است. بااینحال این موضوع طی سالهای اخیر با ورود مفاهیم سیستمهای تولید ناب، گسترش یافته و امروزه مهندسان صنایع در جهت حذف اتلاف زمان، هزینه، مواد، انرژی و سایر منابع موجود تلاش میکنند.
امروزه مهندسان صنایع از دانش نرمافزاری خود برای شبیهسازی و طراحی سیستمهای تحلیلی و فرایندها در راستای بهینهسازی استفاده میکنند. به نظر میرسد آینده شغلی مهندسان صنایع وابستگی زیادی به ابزارهای کامپیوتری، شبیهسازی، علم داده و یادگیری ماشین برای بهبود هرچه بیشتر فرایندها خواهد داشت. با افزایش محبوبیت اینترنت اشیا در جهان، این موضوع در جهان مهندسی صنایع نیز اهمیت دوچندانی یافته است و به نظر میرسد که این ترند در آینده نیز برای یکپارچهسازی کارمندان، ماشینها، مواد، اطلاعات و ... ادامه خواهد یافت.
حقوق مهندس صنایع در ایران و خارج از کشور
باتوجهبه اهمیتی که موقعیتهای شغلی مرتبط با مهندسی صنایع در بازار کار دارند، حقوق پرداختی به مهندسان صنایع نسبت به سایر رشتههای فنی و مهندسی خیلی بالاتر است. یک مهندس صنایع میتواند وارد مشاغلی مثل مدیریت پروژه، مدیریت محصول، مدیر عملیات، مدیر تولید، کارشناس طراحی و برنامه، کارشناس سیستمها و روشها، کارشناس کنترل پروژه، کارشناس تحلیل کسبوکار، تحلیلگر سیستم، کارشناس برنامهریزی، مدیر توسعه بازار، مدیر لجستیک، کارشناس حملونقل و سایر رشتههای مرتبط شود.حقوق مهندس صنایع در ایران
باتوجهبه تنوع مشاغل موجود برای این رشته، حقوق دریافتی نیز متفاوت است. البته بسته به تواناییهای یک مهندس صنایع مثل تسلط به زبان انگلیسی، آشنایی با برنامهنویسی و تسلط به نرمافزارهای تخصصی، حقوق نیز ممکن است با اعداد داده شده در زیر، کمی تفاوت داشته باشد.بهصورت کلی حقوق دریافتی یک مهندس صنایع در شرکتهای ایرانی (مستقر در تهران) بهصورت زیر است:
● حقوق مهندس صنایع در شاخههای مدیریت تولید، مدیریت عملیات و مدیریت پروژه: میانگین ۵ میلیون تا ۱۱ میلیون تومان
● حقوق مهندس صنایع در شاخههای مدیریت محصول و مالک محصول: میانگین ۱۰ میلیون تومان
● حقوق مهندس صنایع در شاخه تحلیل کسبوکار: میانگین ۶ میلیون تا ۱۲ میلیون تومان
● حقوق مهندس صنایع در شاخههای لجستیک و زنجیره تأمین: میانگین 5/4 میلیون تا 8/9 میلیون تومان
● حقوق مهندس صنایع در شاخههای علوم داده: میانگین 6 میلیون تا 6/11 میلیون تومان
حقوق مهندس صنایع در خارج از کشور
رشته مهندسی صنایع توجه هزاران دانشجو را در سراسر جهان به خود جلب کرده است. شرایط شغلی مناسب برای فارغالتحصیلان این رشته، در کشورهای دیگر جهان نیز مانند ایران برقرار است. اما یک مهندس صنایع در کدام کشورهای جهان بیشتری درآمد را دارد؟ در ادامه به بررسی درآمد مهندس صنایع در بیست کشور جهان میپردازیم.سوئیس
شرکتهای سوئیسی به مهندسان صنایع به طور میانگین حدود 97 هزار فرانک سوئیسی در سال پرداخت میکنند. کمترین حقوق پرداختی حدود 39 هزار فرانک و بیشترین حقوق پرداختی حدود 149 هزار فرانک است.آمریکا
مهندسان صنایع در آمریکا بیشترین حقوق را نسبت به سایر کشورهای جهان دریافت میکنند. متوسط پرداختی سالانه به مهندسان صنایع در این کشور 72 هزار دلار است. کمترین حقوق پرداختی حدود 18 هزار دلار و بیشترین حقوق پرداختی 133 هزار دلار است.دانمارک
متوسط حقوق پرداختی به مهندسان صنایع در کشور دانمارک حدود 62 هزار دلار سالانه است. کمترین حقوق پیشنهادی 50 هزار دلار و بیشترین حقوق پرداختی 77 هزار دلار است.انگلیس
انگلیس بهصورت متوسط 33 هزار پوند سالانه به مهندسان صنایع پرداخت میکند. کمترین حقوق پرداختی 24 هزار پوند و بیشترین حقوق پرداختی 43 هزار پوند است.امارات متحده عربی
حقوق مهندس صنایع در امارات متحده عربی سالانه به طور میانگین 114 هزار درهم است. کمترین حقوق پرداختی حدود 30 هزار درهم و بیشترین حقوق پرداختی 352 هزار درهم است.استرالیا
متوسط حقوق مهندسان صنایع در استرالیا سالانه 71 هزار دلار استرالیا است. کمترین حقوق پرداختی 38 هزار دلار استرالیا و بیشترین حقوق پرداختی 100 هزار دلار استرالیا است.سوئد
یک مهندس صنایع در سوئد میتواند به طور متوسط سالانه ۵۰۱ هزار کرون سوئد درآمد داشته باشد. کمترین میزان دریافتی 205 هزار کرون و بیشترین میزان دریافتی 772 هزار کرون است.قطر
یک مهندس صنایع در قطر به طور متوسط ۱۷۴ هزار ریال قطر سالانه درآمد دارد.آلمان
متوسط پرداختی به مهندسان صنایع در آلمان سالانه حدود 45 هزار یورو است. کمترین میزان پرداختی 34 هزار یورو و بیشترین میزان پرداختی 66 هزار یورو است.نروژ
مشاغل مرتبط با مهندسی صنایع در این کشور به طور متوسط سالانه 562 هزار کرون نروژ درآمد دارند. کمترین میزان پرداختی در نروژ 230 هزار کرون و بیشترین حقوق پرداختی 866 هزار کرون است.چین
متوسط حقوق پرداختی در چین سالانه 316 هزار یوآن چین است. کمترین حقوق پرداختی 129 هزار یوآن و بیشترین حقوق پرداختی 486 هزار یوآن است.کره جنوبی
یک مهندس صنایع در کره جنوبی بهصورت میانگین سالانه ۴۸ میلیون وون درآمد دارد.برزیل
متوسط دریافتی مهندسان صنایع برزیلی به طور متوسط سالانه 114 هزار رئال برزیل است. کمترین میزان دریافتی 63 هزار رئال و بیشترین میزان دریافتی 168 هزار رئال است.تایوان
متوسط دریافتی مهندسان صنایع در تایوان بهصورت سالانه 1 میلیون دلار تایوان است. کمترین حقوق پرداختی 410 هزار دلار تایوان و بیشترین حقوق پرداختی 1 میلیون و 542 هزار دلار تایوان است.کانادا
متوسط حقوق پرداختی به مهندسان صنایع در کانادا سالانه 59 هزار دلار کانادا است. کمترین حقوق پیشنهادی 48 هزار دلار کانادا و بیشتری حقوق 80 هزار دلار است.فرانسه
مهندسان صنایع شاغل در این کشور بهصورت سالانه متوسط 52 هزار یورو درآمد دارند. کمترین میزان پرداختی 21 هزار یورو و بیشترین میزان پرداختی 81 هزار یورو است.ژاپن
ژاپن به مهندسان صنایع حقوق سالانه متوسط ۴ میلیون ین پرداخت میکند. کمترین حقوق پرداختی سالانه 7 میلیون ین و بیشترین حقوق پرداختی 11 میلیون ین است.کلمبیا
متوسط پرداختی به مهندسان صنایع این کشور سالانه 19 میلیون پزوی کلمبیا است. کمترین حقوق پرداختی 653 هزار پزو و بیشترین حقوق پرداختی 118 میلیون پزو است.هلند
حقوق پرداختی به مهندسان صنایع در هلند متوسط 40 هزار یورو است. کمترین حقوق پرداختی 31 هزار یورو و بیشترین حقوق پرداختی 73 هزار یورو است.هند
متوسط حقوق پرداختی در هند بهصورت سالانه 393 هزار روپیه است. کمترین حقوق پرداختی 195 هزار و بیشترین حقوق پرداختی 971 هزار روپیه است.شرایط تحصیل مهندسی صنایع در خارج از کشور
اگر علاقهمند هستید برای ادامه تحصیل ارشد و دکتری در رشته مهندسی صنایع به خارج از کشور مهاجرت کنید، قبل از هر چیز بهتر است شرایط تحصیل در بهترین دانشگاه های جهان و اقدامات لازم برای مهاجرت به کشورهای مختلف را بررسی کنید. اگر علاقهمند هستید در کشورهای اروپایی تحصیلکرده و سپس در همان کشور مشغول به کار شوید، به شما تحصیل در آلمان را پیشنهاد میکنیم. چرا که این کشور بهعنوان کشوری صنعتی شناخته میشود و صنایع مشهوری مثل غولهای ماشینسازی بزرگ جهان در این کشور مستقر هستند. مزیت مهمی که تحصیل در این کشور دارد آن است که دریافت بورسیه تحصیلی از دانشگاههای آلمانی بسیار سادهتر از سایر کشورهای اروپایی است.همچنین خیلی از دانشجویان در ابتدای مسیر مهاجرت، تحصیل در ترکیه را انتخاب میکنند. اپلای تحصیلی به ترکیه از برخی جهات مثل نزدیک بودن به ایران، مشابهت فرهنگ مردم با ایرانیها و نزدیک بودن به اروپا، مزایای زیادی دارد. شما میتوانید در مقطع ارشد و دکتری در این کشور تحصیل کرده و سپس برای مهاجرت کاری به کشورهای اروپایی، آمریکا و کانادا اقدام کنید.
دورنمای بازار کار رشته ی مهندسی صنایع در دنیا
همانطور که در این مقاله گفته شد، رشته مهندسی صنایع یکی از پردرآمدترین رشتههای فنی و مهندسی است که آینده شغلی روشنی برای آن در ایران و سایر کشورهای جهان وجود دارد. مهندسان صنایع میتوانند پس از فارغالتحصیلی از دانشگاه، وارد مشاغل متنوعی مانند کنترل پروژه، مدیریت پروژه، مدیریت محصول، برنامهریزی تولید، تحلیل داده و ... شوند.همچنین شرایط مهاجرت تحصیلی و کاری به کشورهای دیگر نیز برای مهندسان صنایع فراهم است. کانادا، آمریکا و آلمان از جمله کشورهایی هستند که مقصد بسیاری از مهاجران تحصیلی و کاری در رشته مهندسی صنایع هستند و امکان تحصیل رایگان را نیز در اختیار نخبگان این حوزه قرار میدهند.
تحصیل در رشته مهندسی صنایع با گرایش برنامه ریزی و کنترل پروژه میتواند فرصت خوبی برای پیداکردن شغلی با درآمد مناسب در ایران و خارج از کشور باشد. بااینحال تنها مدیران و کارشناسهای کنترل پروژه درآمد بالایی ندارند و تقریباً میتوان گفت همه فارغالتحصیلان این رشته در تمامی گرایشهای مقطع کارشناسی ارشد، شانس پیدا کردن شغلی با درآمد مناسب و جایگاه اجتماعی خوب را دارند.
