20درصد از جمعیت جهان، یک بار یا بیشتر دچار آفت دهان می شوند. آفت دهان مشکلی است که ممکن است منشأ ارثی داشته باشد یا توسط یک عامل محیطی مشترک مثل یک نوع مادهی غذایی خاص و آلرژیزا به وجود آید. آفت دهان در زنان شایعتر از مردان است و اغلب در دوران کودکی و یا کهنسالی این مشکل بروز می کند، جالب است بدانید دود سیگاراز دهان در برابر آفت ها محافظت میکند.
آفت دهان چیست؟
به زخمی سطحی، کوچک در دهان یا لب ها، زبان و یا لثه آفت دهانی می گویند. آفت دهان به سه نوع اصلی کوچک(مینور)، بزرگ (ماژور) و هرپتی فرم تقسیم می شود.درصورتیکه آفت دهان شما با علائم بالینی مثل تب، اسهال، سردرد یا بثورات پوستی همراه بود یا حس کردید زخمهای ناشی از آفت غیرمعمولی و بزرگ هستند و بیشتر از دو هفته طول کشیده و بهطور کامل خوب نشده است یا زیاد دچار آفت دهان میشوید، حتما به پزشک مراجعه کنید.
- آفت دهانی کوچک: آفت کوچک و دایره ای شکل شایع ترین نوع آفت است که در یک تا دو هفته بدون باقی گذاشتن جای زخم برطرف می شوند، این زخم ها به اندازه نوک مداد و به صورت گروهی یا خوشه ای دیده می شود. هر باردر دهان چهار تا شش آفت به صورت همزمان ایجاد می شود. محل زدن آفت کوچک اغلب داخل گونه، روی لب، زبان و لثه است.
- آفت دهانی بزرگ: آفت بزرگ از نوع آفت کوچک، بزرگ تر و عمقی تر با لبه های نامنظم است که بهبودی آن بیش از 6 هفته طول می کشد. هر گونه آفتی که بیشتر از سه هفته در دهان باقی بماند باید توسط دندانپزشک معاینه شود. محل زدن آفت های بزرگ معمولاً نزدیک لوزه ها است که بیمار متحمل درد زیاد، به ویژه هنگام بلع می شود. معمولاً هر بار فقط یک آفت بزرگ در دهان ایجاد می شود.
- آفت دهانی هرپتی فرم: آفت هرپتی فرم به اندازه نوک سوزن و در گروه های 10 تا 100 تایی در بین بزرگسالان دیده می شود. آفت هرپتی فرم لبه های نامنظم دارد وبدون باقی گذاشتن جای زخم پس از یک تا دو هفته بهبود می یابد.
علل ایجاد آفت دهان و زبان
- هنگام استرس- هنگام ترک سیگار
- رادیوتراپی اطراف سر و گردن
- سرطان دهان (در موارد بسیار نادر)
- مشکلات گوارشی مانند بیماری سیلاک و یا کورن
- بعد از خوردن غذاهای حساسیت زا و بعضی داروها
- هنگام تغییرات هورمونی مثلا در زمان های از چرخه ی قاعدگی
- هنگام کمبود مواد مغذی مثل ویتامین B 12 و یا آهن و اسیدفولیک
- آسیب های ناشی از دندان مصنوعی و یا سایش نوک دندان ها
- هنگام آسیب دیدگی های جزئی مانند تصادفی گاز گرفتن زبان و یا ضربه مسواک به دهان
- ویروس ها شامل ویروس هرپس سیمپلکس (تب خال) و یا وارسیلا زوستر ویروس به وجود آورنده( آبله مرغان و زونا)
علائم آفت های شدید دهان
- تب- تنبلی جسمی
- متورم شدن غدد لنفاوی
- نشانه های استوماتیت آفتی عودکننده
- استوماتیت آفتی عود کننده و شایع در کودکان است که از سلامت عمومی مناسبی برخوردار هستند. دلیل این ناراحتی مشخص نیست، اما عفونی وارثی نمی باشد.
روش های پیشگیری از آفت دهان و زبان
می توانید تعداد دفعات بروز آفت دهان را با رعایت مناسب بهداشت دهان و دندان کاهش دهید:- پرهیز از تحریک دهان با جویدن آدامس.
- درمان آفت دهان و زبان با رعایت بهداشت دهان و دندان.
- پرهیز از مواد غذایی تحریک کننده دهان از جمله غذاهای ادویه دار یا اسیدی.
- مسواک زدن بعد از وعده های غذایی و نخ دندان کشیدن بطور روزانه تا دهان از وجود ذرات غذایی که ممکن است باعث تحریک زخم شوند، خالی گردد.
درمان پزشکی و دارویی آفت دهان و زبان
زخم ها معمولاً بدون درمان طی حدود یک یا دو هفته بهبود پیدا می کنند و درد ناشی از آفت دهان ظرف چند روز بهتر می شود. اکر زخم ها بزرگ، دردناک یا ماندگار باشند،احتیاج به کمک یک پزشک داریم.اگر آفت دهان به علت عفونت باشد، می توان داروهایی را تجویز کرداگر زخم بیش از حد بزرگ شود و مشکل آفرین باشد، می توان برای بستن زخم از سوزاندن استفاده کرد. بیشتر اوقات درمان به معنی آرام نگه داشتن زخم است بطوری که خود به خود بهبود پیدا کند. در ادامه به برخی از درمان ها برای خلاص شدن از آفت زبان و دهان می پردازیم.
- درمان آفت دهان با شست و شو: آفت نوعی زخم باز است، بنابراین باید تمیز نگه داری شود تا از بروز عوارض جلوگیری کرد. میتوان برای این منظوراز آب نمک و دهان شویه های حاوی بی کربنات سدیم برای شستن دهان استفاده کرد.
- درمان آفت دهان با تهیه خمیر: برای تهیه ی نوعی خمیرمی توان از هیدروکسید منیزیم، دهان شویه حاوی بی کربنات سدیم یا نمک استفاده کرد. این کار باعث تسکین زخم می شود، این خمیربا یک گوش پاک کن بر روی آفت قرار دهید و از بلعیدن آن پرهیز کنید.
- درمان آفت دهان با دهان شویه ضد میکروبی: دهان شویه ضد میکروبی هر گونه باکتری، ویروس یا قارچ هایی که ممکن است در صورت عدم مسواک زدن صحیح دندان ها باعث عفونت دهان شوند، از بین می برد.
- درمان آفت دهان با لیزر: انرژی لیزر ویروسی که موجب آفت شده را از بین می برد. از پیشروی ضایعه پس از درمان جلوگیری می کند.
- درمان آفت دهان با مسکن ها: در صورتی که زخم دهان دردناک باشد، پزشک داروی مسکن تجویز می کند که باید بطور مستقیم بر روی زخم استفاده کرد. داروی بنزیدامین یکی از این داروهاست که باید بصورت دهان شویه یا اسپری مورد استفاده قرارگیرد. نوع دهان شویه ی بنزیدامین برای اولین بار موجب سوزش می شود، اما استفاده ی مکرر از آن این سوزش برطرف خواهد شد، اگر این سوزش ادامه یافت، با مسئول داروخانه یا پزشک خود مشورت کنید.
- درمان آفت دهان با کورتیکواستروئید: کورتیکواستروئید باعث کاهش التهاب (تورم) می شود و این ماده در داروهای زخم دهان برای کاهش التهاب وجود دارد، کاهش التهاب زخم ها باعث درد کمتر آن ها می شود. به محض تشکیل زخم های دهان بهتر است از داروی کورتیکواستروئید استفاده کنید. این درمان احتمال بروز آفت های جدید در دهان را در هر زمانی پس از درمان کاهش نخواهند داد.
- درمان آفت دهان با دهان شویه های کلرهگزیدین: دهان شویه ها حاوی عناصری هستند که به درمان آفت زبان و دهان و کمک می کنند. این دهان شویه ها دارای داروی بی حسی موضعی، آنتی بیوتیک و آنتی هیستامین هستند.
- درمان آفت دهان با بی حسی موضعی: قبل از خوردن و آشامیدن داروی بی حسی به محل آفت تزریق می شود تا از درد بیشتر جلوگیری کند. از نمونه های این دارو لیدوکائین می باشد.
- درمان آفت دهان با ویتامینهای مکمل و داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی: کمبود ویتامین های ضروری مانند ویتامین ب 12، آهن و فولیک اسید در افراد باعث ایجاد آفت می شود و برای درمان این داروها برای وی تزریق می شود. در صورت بروز آفت های دهانی شدید و دردناک داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی تجویز می شوند.
- درمان هورمونی آفت دهان: درمان هورمونی برای زنانی که در زمان های مشخصی در چرخه ی قاعدگی خود دچار آفت دهانی می شوند تجویز می شود. از داروهای خوراکی جلوگیری از بارداری بدین منظور استفاده می شود .
روشهای خانگی درمان آفت دهان
اغلب آفتهای دهانی بسیار کوچک هستند و معمولا خودبهخود در عرض یک یا دو هفته برطرف میشوند، اما حتی آفتهای دهانی بسیار کوچک هم معمولا هفت تا ده روز طول میکشد تا از بین بروند و دردشان در تمام این مدت فرد مبتلا را آزار خواهد داد. خوشبختانه روشهای طبیعی زیادی برای کاهش درد آفت دهان و بهبود سریعتر آن وجود دارد.- جوششیرین: از آنجا که جوش شیرین مادهای قلیایی است، اسیدهایی را که باعث ایجاد درد و سوزش در هنگام آفت دهان میشوند، خنثی میکند. از طرفی،جوششیرین با از بینبردن باکتریها، موجب بهبود سریعتر آفت دهان میشود. یک قاشق چایخوری جوششیرین را در نصف لیوان آب گرم حل کنید و دهانتان را با این محلول بشویید.
- آبنمک: این محلول ساده و دردسترس که بسیار پرکاربرد است، برای بهبود آفت دهان هم میتواند بسیار مؤثر باشد. ۳۰ ثانیه شستشوی دهان با محلول آب نمک با بالابردن غلظت کلرید سدیم و جمعکردن آب غشاء اطراف آفت دهان به بهبود آبسهها و زخمهای بازی مثل آفت دهان کمک میکند.
- بابونه: خواص بابونه فقط شامل رفع مشکلات گوارشی نمی شود، چای بابونه بهترین درمان برای کاهش التهاب در زودترین زمان ممکن است. یک کیسه چای بابونه را درون یک فنجان آب داغ قرار دهید و صبر کنید تا کیسه ی چای دم بکشد. وقتی چای کمی سرد شد، آن را درون دهان بگردانید تا بتواند با آفت ها تماس پیدا کند و درد ناشی از آن را تسکین دهد.
- شیرینبیان: افرادی که دچار آفت دهان بوده و روزی ۴بار از دهانشویهی شیرینبیان استفاده کردهاند، درد کمتری را تجربه میکنند. برای تهیهی این دهانشویه، نصف قاشق چایخوری عصارهی شیرینبیان را با ۱/۴ فنجان آب گرم مخلوط کرده و ۴ مرتبه در روز دهانتان را با این دهانشویه بشویید.
خوردن یک تا دو عدد قرص شیرینبیان ۲۰۰ میلیگرمی در روز، به کاهش درد کمک میکند. از چای کیسهای شیرینبیان که در بازار موجود است، استفاده کنید. یک چای کیسهای شیرینبیان را ۱۰ دقیقه روی آفت دهان قرار دهید، حتما نتیجهی مثبتی خواهید گرفت.
- چای: یکی از بهترین گیاهانی که میتوانید برای تسکین درد آفت دهان از آن استفاده کنید، چای سیاه است. پس اگر دچار آفت دهان شدید، چای کیسهای را مستقیم روی آفت دهان قرار دهید تا دردتان آرام شود. میتوانید چای سردشده را نیز بهعنوان دهانشویه غرغره کنید. تانن موجود در چای تأثیر مثبتی برای التیام آفت دهان دارد.
- روغن نارگیل: روغن نارگیل، خواص ضد میکروبی و ضد التهابی دارد و مورد علاقهی بسیاری از مردم است. روغن نارگیل را در یک ظرف کوچک آماده کنید. با یک گوش پاک کن روغن نارگیل را مستقیماً روی آفت ها قرار دهید. این کار را چندین مرتبه انجام دهید و سپس نتایج آن را خواهید دید.
- فلفل قرمز: فلفل قرمز حاوی کپسایسین است که می تواند در تسکین دردهای آفتی کمک کننده باشد. آب گرم را با فلفل قرمز آسیاب شده مخلوط کنید، میزانی فلفل قرمز اضافه کنید که زیاد تند نباشد. آنها را با هم مخلوط کنید تا یک خمیر تشکیل دهند .با گوش پاک کن خمیر را روی آفت بگذارید.2 تا 3 مرتبه در روز این کار را تکرار کنید.
- آلوئه ورا: آلوئه ورا، به دلیل خواص آرام بخش بودن در خلاصی از آفت های دهانی مؤثر است. ژل آلوئه ورا را تهیه نموده و در آب حل کنید وآن غرغره کنید، این کار حدوداً 3 مرتبه در روز انجام دهید.
- سرکه سیب: سرکه سیب و آب گرم را با هم مخلوط کنید و از آن بهعنوان یک دهانشویهی روزانه برای ناپدیدشدن آفت دهان بهرهمند شوید. سرکهی سیب حاوی اسید استیک است که میتواند باکتریهای خطرناک و بد را از بین ببرد و درعینحال رشد باکتریهای مفید و خوب را افزایش دهد. این دهانشویهی کاملا دردسترس، بهعنوان یک آنتیبیوتیک طبیعی میتواند برای آفت دهان بسیار پرکاربرد باشد.
- پودر زاج: پودر زاج ناحیه ی آفت را همیشه خشک نگه می دارد که این کار التیام را تسهیل و تضمین می نماید که آفت هایتان بعد از مدتی از بین خواهند رفت. پودر زاج را به اندازه ی یک نخود روی آفت قرار دهید وبه مدت یک دقیقه صبر کنید. زاج را با بزاق تان تف کنید و آن را با آب شستشو ندهید. درد ایجاد شده بعد از یک روز توسط آفت از بین خواهد رفت.
- ماست: استفاده از ماست، باکتری های موجود در دهان را متعادل می سازد و انجام این کار به درمان آفت در کوتاه ترین زمان ممکن کمک می کند. استفاده از ماستی که انبوهی از باکتری های زنده داشته باشد مؤثرتر است. مصرف ماست پروبیوتیک با کیفیت، برای آفت دهان بسیار مفید است.
پروبیوتیک مانند یک صافی عمل میکند و فقط به باکتریهای مناسب اجازهی حضور در دهان میدهد. اینکار باعث آرامترشدن زخم و بهبود آفت دهان میشود. ازطرفی، نرمی و خنکی ماست به کمترشدن درد ناشی از آفت کمک میکند. حداقل سه مرتبه در روز ماست بخورید. می توانید یک فنجان ماست را تقسیم کرده و در کل روز میل کنید. همچنین می توانید کمی عسل به آن اضافه کنید تا طعم آن را بهتر کنید اما انجام این کار اختیاری است .
- یخ: وقتی دچار آفت دهان میشوید، مکیدن مکعبهای کوچک یخ باعث تسکین و کاهش سوزش و التهاب زخم میشود. سردی یخ، جریان خونرسانی به آفت دهان را کاهش میدهد؛ در نتیجه درد و تورم آفت هم کمتر میشود.
- مکملهای ویتامین B: مصرف مکمل زیرزبانی ویتامین B۱۲، حتی در افرادی که با کمبود این ویتامین مواجه نیستند، مانع از بازگشت مجدد آفت دهانی میشود. از طرفی، مصرف مکملهای گروه ویتامین B؛ بهخصوص در افرادی که با کمبود ویتامین B مواجه هستند، میتواند کمککننده باشد؛ زیرا کمبود این ویتامین با خطر افزایش ابتلا به آفت دهان مرتبط است.
- ویتامین E: یک کپسول ویتامین E را باز کنید و مایع داخل آن را روی آفت دهان بگذارید. روغن حاوی ویتامین E مثل یک پوشش روی زخم را میپوشاند و مانع از عفونت آن میشود و این به روند بهبود و درمان سریعتر آفت دهانی کمک میکند.
- مکملهای آهن: درصورت تشخیص کمبود آهن در رژیمغذایی فرد، مصرف این مکملها با نظر پزشک، میتواند کمککننده باشد.
- مکمل زینک(روی): کمبود روی میتواند با آفت دهان مرتبط باشد. بنابراین مصرف مکمل روی میتواند مشکل را حل کند. اما باید یادتان باشد؛ مصرف طولانیمدت قرص زینک باید حتما تحت نظر پزشک باشد. مصرف روزانهی مکملهای حاوی روی، تعداد دفعات آفتزدن را از ۵۰ درصد به ۱۰۰ درصد کاهش میدهد. مصرفمکمل روی یک یا دو بار در روز یکی از آسانترین راههای کمک به بهبود آفت دهان محسوب میشود.
- پرهیز از مصرف سدیم لاریل سولفات: سعی کنید خمیردندانها و دهانشویههای حاوی «سدیم لاریل سولفات» را بهطور کامل کنار بگذارید. این نوع مواد به ایجاد و تکرار آفت دهان کمک میکند. در همین زمینه مطالعهای در کشور نروژ انجام شده که نشان میدهد: «سدیم لاریل سولفات» اثراتی برلایههای اساسی غشاء داخلی دهان دارد که موجب شیوع مجدد آفت دهان در فرد مبتلا میشود.
- آب اکسیژنه: نگران نباشید هر چند نام آب اکسیژنه و بهکاربردن آن در محیط دهان ممکن است، شما را بترساند، اما اگر آباکسیژنه و آب را با هم مخلوط کنید و با یک گوشپاککن این محلول را روی آفت دهان بمالید، بسیار مفید است. اگر ۱/۴فنجان آباکسیژنه، ۱/۴فنجان آب، ۱قاشق چایخوری جوششیرین و نمک را با هم مخلوط کنید، محلولی که بهدست میآید یک دهانشویهی قویتر برای بهبود آفت دهان خواهد بود. دقت کنید که تا یک ساعت بعد از استفاده از این محلول برای آنکه جواب بهتری بگیرید و همچنین مشکلی هم نداشته باشید، چیزی نخورید و ننوشید.
- به خوراکیهایی که میخورید، دقت کنید: غذاهای سفت و خشک (مثل نان تست یا تهدیگهای سفت) که ممکن است دهانتان را زخم کند، غذاهای تند و تحریککننده و موادغذایی اسیدی (مثل آبپرتقال) که التهاب را بیشتر میکند، نخورید. مصرف هرکدام از این نوع موادغذایی میتواند باعث شود آفت دهانی دردناکی را تجربه کنید.
- موادغذایی فاقد گلوتن: با توجه به مواردی که دربارهی علل بروز آفت دهان پیشتر به آن اشاره کردیم؛ اگر جزو کسانی هستید که فکر میکنید زیاد دچار آفت دهان میشوید و دلیلش این است که بدن شما نمیتواند گلوتن را تحمل کند، بهتر از پزشکتان بخواهید برای شما تست بیماری سلیاک تجویز کند تا منشأ واقعی مشکل شما مشخص شود. اگر واقعا با گلوتن مشکل داشته باشید مصرف مواد غذایی فاقد گلوتن میتواند سیستم دفاعی بدنتان در برابر بروز آفت دهان را تقویت کند.
- شیرمنیزیم( منیزیم هیدروکسید): مقدار کمی از این مایع شیری رنگ، ملین و آنتیاسید را بردارید و دهانتان را با آن بشویید، آن وقت میبیند که چگونه خواص آنتیاکسیدانی منگنز، اسیدهایی را که دلیل سوزش آفت دهان هستند، خنثی میکند. حتی میتوانید این ماده را مستقیم توسط یک گوشپاککن ۳تا ۴ بار در روز روی آفت دهان بمالید. ترکیب دیگری که حتی میتواند تأثیر بیشتری هم داشته باشد، مخلوط یک قاشق چایخوری شیرمنیزیم و مادهی ضدآلرژی «دیفن هیدرامین» است.
- آنتیاسیدها: استفاده از قرصهایی جویدنی مثل پپتوبیسمول، چه زمانی که جویده شود و چه زمانی که روی آفت قرار میگیرد، تازمانیکه کاملا حل شود، میتواند کمککننده باشد. درد و سوزش آفت دهان ناشی از اسیدها و آنزیمهای گوارشی است که روی بافت دهان تأثیر میگذارد، پس استفاده از این قرصهای آنتی اسیدی مؤثر است، البته باید توجه داشته باشید که میزان مصرف این داروها باید تحت نظر پزشک باشد.
مواد غذایی تسکین دهنده درد آفت دهان
آفت دهان در زنان شایعتر از مردان است و اغلب در دوران کودکی و یا کهنسالی این مشکل بروز می کند، جالب است بدانید دود سیگاراز دهان در برابر آفت ها محافظت میکند.
- شیر
- ژلاتین مایع
- ماست
- بستنی
