همه افراد در زندگی حداقل یک بار حالت تهوع صبحگاهی را داشته اند و حس بد این اتفاق را تجربه کرده اند، اما از علت آن بی خبرند.

حالت تهوع وضعیتی است که در آن احساس می‌کنید مواد غذایی در حال بالا آمدن از معده به سمت گلو و دهان‌ است. معمولا علائم و نشانه های دیگری نیز مانند اسهال، تعریق، و درد شکمی یا گرفتگی ماهیچه هم به همراه حالت تهوع ایجاد می‌شوند.

تنها خانم های باردار نیستند که صبح های شان را با حالت تهوع و بدحالی شروع می کنند. بدحالی سر صبح می تواند به دلایل مختلفی سراغ فرد بیاید و تا زمانی که دلیل اصلی برطرف نشود، فرد را رها نمی کند.

هم مردان و هم زنان ممکن است زمانی که از خواب بر می‌خیزند با حالت تهوع روبرو شوند.

خستگی مفرط یا مشکلات خواب

بی‌خوابی یا کم خوابی ممکن است چرخه‌ی خواب و بیداری را با اختلال روبرو کند. این تغییرات در الگوی خواب شبانه‌روز می‌توانند پاسخ نورواندوکرین بدن را که گاهی اوقات به حالت تهوع منجر می‌شود، تغییر دهند.

اضطراب

اصولا هیجان‌هایی مانند استرس، شور و نشاط، و اضطراب را با دستگاه گوارش‌ احساس می‌کنیم. اضطراب می تواند فعالیت سیستم عصبی خودمختار، به ویژه واکنش جنگ یا گریز، را زیاد کند. زمانی که این اتفاق می افتد، جریان خون به سمت عضلات افزایش یافته و خون کمتری به اندام های تشکیل دهنده دستگاه گوارش فرستاده می شود که می تواند موجب بروز حالت تهوع شود.

هورمون های استرس مانند کورتیزول، اپی‌نفرین و موارد دیگر در جریان خون ترشح می شوند که تعداد انقباض های معده را زیاد کرده و موجب حالت تهوع می شود.

بروز حالت تهوع هنگام صبح ممکن است به خاطر یک اتفاق  استرس‌زا مانند در پیش داشتن یک جلسه‌ی بسیار مهم باشد. در سایر موارد نیز، این وضعیت می‌تواند در اثر وجود منابع مزمن یا دائمی استرس یا اضطراب برای انسان ایجاد شود.

بهترین کاری که می توانید برای پیشگیری از بروز حالت تهوع انجام دهید، یافتن راه و روشی برای مدیریت اضطراب است.برای این کار می توانید تمرینات خودآرامی، دریافت مشاوره، ورزش، یا مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک  داشته باشید.

 پایین بودن قند خون و گرسنگی

 یکی دیگر از دلایل تهوع صبحگاهی ، پایین بودن قند خون و گرسنگی می باشد. افت قند خون می‌تواند علائمی مانند سرگیجه، لرز، گیجی و حتی غش را در فرد ایجاد کند . در زمان صبح گرسنگی موجب افت قند خون می‌شود، به همین خاطر غذا خوردن به فرد کمک می کند. سطح پایین قند خون میتواند موجب سر درد ، ضعف یا تهوع شود.

 گاهی ممکن است افرادی که دیابت دارند به دلیل مصرف داروهای خود دچار افت قند خون شوند. قند خون افراد دیابتی بعد از چند ساعت غذا نخوردن، به سطح بسیار پایینی سقوط می‌کند. این افراد می‌توانند بلافاصله پس از بیدار شدن غذا بخورند تا از کاهش قند خون پیشگیری کنند.

رفلاکس اسید

یکی دیگر از دلایل تهوع صبحگاهی ، رفلاکس اسید می باشد. رفلاکس اسید زمانی اتفاق می افتد که پس از خوردن یا نوشیدن، ورودی معده به شکل مناسب بسته نمی‌شود، و اسید معده به مری و گلو راه پیدا می‌کند. طعم ترش و تند اسید به همراه همه نشانه ها مانند آروغ یا سرفه می‌توانند باعث حالت تهوع شوند.

بیماری بازگشت اسید معده می تواند موجب حالت تهوع شود زیرا اسید معده به بخش پایینی مری، لوله ای که دهان را به معده متصل کرده است، وارد می شود.

این اسید می تواند به دیواره داخلی مری آسیب برساند که در بروز حالت تهوع نقش دارد. از دیگر نشانه های شایع بازگشت اسید معده می توان به سینه درد، سوزش سردل، دشواری در بلع غذا، یا احساس وجود یک توده در گلو اشاره کرد.

رفلاکس اسید ممکن است هنگام صبح وخیم‌تر باشد.به این دلیل که در طول شب بدن‌تان در حالت افقی قرار داشته است و هیچ ماده‌ی غذایی وارد معده‌ نشده است.

مسمومیت غذایی

 از دیگر دلایل تهوع صبحگاهی ، مسمومیت غذایی می باشد. وقتی غذا یا نوشیدنی آلوده مصرف می‌کنید، بدن‌ به سرعت تلاش می کند که آلودگی را از خود خارج کند. اگر دچار مسمومیت غذایی شده باشید، ممکن است علائمی نظیر حالت تهوع، استفراغ، یا اسهال، و هم‌چنین، ناراحتی معده یا گرفتگی شکم را داشته باشید. اگر هنگام صبح دچار حالت تهوع شده‌اید، ممکن است شب گذشته غذای آلوده‌ای مصرف کرده باشید. مسمومیت غذایی می تواند درد شکم، اسهال، تهوع، استفراغ ، تب، لرز، و ضعف را به دنبال داشته باشد.

گرفتگی سینوس

گرفتگی سینوس باعث می شود که در گوش داخلی فشار ایجاد شود؛ این وضعیت نیز می‌تواند به ناراحتی معده و حالت تهوع منجر شود. هم‌چنین، این وضعیت می‌تواند باعث سرگیجه شود و سرگیجه هم ممکن است به حالت تهوع و استفراغ منجر شود. وقتی دچار ترشحات پشت حلق می‌شوید، مخاطی که از سینوس‌ها به پشت حلق و داخل معده راه می‌یابند می‌توانند باعث حالت تهوع شوند.

کتواسیدوز دیابتی

یکی دیگر از دلایل تهوع صبحگاهی ، کتواسیدوز دیابتی است . کتواسیدوز دیابتی می تواند باعث خشکی دهان، تشنگی بیش از حد و تکرر ادرار شود. کتواسیدوز دیابتی یکی از عوارض بسیاری خطرناک بیماری دیابت است؛ در این وضعیت، کمبود انسولین بدن را مجبور می‌کند چربی‌های بدن را (به جای کربوهیدرات‌ها) تجزیه کند و آن‌ها را به عنوان سوخت به کار ببرد.

 سردرد و میگرن

اکثر افرادی که سردرد دارند متوجه تحریک کننده‌های خاص می‌شوند. برای بعضی از افراد سردرد‌ها در اول صبح شروع می‌شوند. این ممکن است به خاطر تنش عضلانی، استرس یا قرار گرفتن در معرض نور یا صدا باشد. افت قند خون به علت گرسنگی نیز سردرد میگرنی را تحریک می‌کند.

 کم آبی بدن

کم آبی در بدن زمانی اتفاق می افتد که بدن برای انجام فرآیندهای عادی خود به میزان کافی آب در اختیار ندارد، به این معنی که علائمی فراتر از احساس تشنگی شدید شکل می گیرند.

زمانی که آب و مایع کافی در بدن وجود نداشته باشد، بدن ارسال مایع و خون به اندام ها را اولویت بندی کرده و مهم‌ترین اندام ها مانند  مغز و قلب در صدر فهرست قرار می گیرند. این می تواند جریان خون به سمت اندام های تشکیل دهنده دستگاه گوارش را کم کند و موجب بروز حالت تهوع و درد شکمی شود.

با مصرف مایعات به میزان کافی می توان تا حدودی از این شرایط پیشگیری کرد . اگرچه میزان آب مورد نیاز بدن از فردی به فرد دیگر متفاوت است اما بیشتر بزرگسالان باید روزانه 11 تا 16 فنجان آب مصرف کنند. شاید زیاد به نظر برسد، اما چای، قهوه، میوه ها و سبزیجاتی مانند خیار، گوجه فرنگی، و هندوانه همگی می توانند در تامین آب مورد نیاز بدن نقش داشته باشند.

یبوست

یبوست در کودکان و بزرگسالان که کمتر از سه بار در هفته اجابت مزاج می کنند، که باعث مدفوع سفت و درد شکم است و همین ممکن است باعث تهوع صبحگاهی شود. وقتی مواد زائد در روده‌ی بزرگ باقی بمانند و باعث گرفتگی آن شوند، سرعت کارکرد کل دستگاه گوارشی کاهش می‌یابد و ممکن است باعث علائمی از جمله حالت تهوع شود.

عوارض مصرف آرام بخش

علائم و نشانه های تاثیر آرام بخش ها شامل خواب آلودگی، سرگیجه، ضعف عضلانی، دو بینی است . مصرف آرام بخش هم می تواند در تهوع صبحگاهی نقش داشته باشد.

زخم معده

زخم های گوارشی، زخم در مخاط معده یا روده فوقانی که باعث درد شکمی، نفخ و گاز در معده می شوند باعث ایجاد حالت تهوع صبحگاهی می شود. زخم معده شامل زخم‌هایی است که بر دیواره‌ی داخلی معده و روده‌ها تاثیر می‌گذارند. این وضعیت معمولا باعث بروز درد معده می‌شود، ولی ممکن است با حالت تهوع و استفراغ نیز همراه باشد.

عفونت گوش داخلی

آماس گوش درونی، عفونت و تورم در گوش داخلی است، و ممکن است به سرگیجه یا از دست دادن شنوایی منجر شود. دستگاه وستیبولار (دهلیزی) موجود در گوش داخلی به حفظ تعادل بدن کمک می‌کند. اگر دچار عفونت گوش داخلی شده باشید، دچار عدم تعادل و سرگیجه خواهید شد؛ این وضعیت می‌تواند به بروز حالت تهوع و استفراغ منجر شود.

بیماری مزمن کلیوی

یک بیماری کلیه است که می تواند منجر به فشار خون بالا ، خستگی و ضعف شود و حالت تهوع صبحگاهی را در فرد ایجاد کند.

التهاب مری

التهاب مری که باعث درد قفسه سینه، تهوع و استفراغ می شود هم باعث تهوع صبحگاهی می شود.

درد عضلانی

تنش عضلات در گردن و شانه‌ها که سردرد را تحریک می‌کند ، موجب تهوع و گیجی می‌شود. بعضی از اشکال دیگر درد عضلانی می‌تواند حس تهوع ایجاد کند. خوابیدن در وضعیتی غیر معمول درد عضلانی را به هنگام صبح بدتر می‌کند. بعضی از افراد در زمان بیدار شدن متوجه درد مزمن می‌شوند. بعضی از بیماری‌های دردناک همانند اسپوندیلیت انکلیوزان یا آرتروز ستون فقرات، درد هنگام صبح را بدتر می‌کند. درد عضلانی که موجب تهوع می‌شود معمولا موقتی است. این وضعیت همچنین نشانه بیماری زمینه‌ای جدی همانند آرتریت، فتق دیسک، فیبرومیالژی یا بیماری شدید عضله است.

ترک دارو و مواد مخدر

ترک دارو و مواد مخدر هم می تواند یکی از دلایل تهوع صبحگاهی باشد. بسیاری از دارو‌ها مانند مواد مخدر و مواد تفننی، دارو‌های تجویزی و حتی کافئین می‌توانند علائم ترک اعتیاد را ایجاد کنند.

 تهوع یکی از شایعترین علائم ترک است. وقتی شخصی بیش از حد معمول از این مواد دور بماند دچار ترک خواهد شد از جمله به هنگام صبح قبل از استفاده از آنها.

 افرادی که در حال مصرف دارو‌های تجویزی هستند که موجب علائم ترک می‌شوند باید در مورد علائم با پزشک خود صحبت کنند. تغییر دوز به صورت زمان بندی شده یا تغییر دارو ممکن است کمک کند. برای افرادی که اعتیاد دارند از جمله به دارو‌های مجازی همانند کافئین، بهترین راهکار پیش از تهوع صبحگاهی توقف استفاده از آنهاست. گروه‌های حمایت کننده، درمان، برنامه‌های ۱۲ مرحله‌ای و توانبخشی بستری یا سرپایی هم کمک می‌کند.

سفر

گاهی ممکن است فرد در سفر دچار حالت تهوع صبحگاهی می شود. بیماری سفر یا بیماری حرکت هنگامی اتفاق می‌افتد که مغز سیگنال‌های متناقضی را درباره‌ی وضعیت حرکت بدن دریافت می‌کند. مثلا وقتی سوار خودروی در حال حرکت هستید، چشم‌ها و گوش‌ها به مغز پیام می‌دهند که بدن در حال حرکت است، ولی گوش داخلی که به حفظ تعادل بدن کمک می‌کند، و هم‌چنین ماهیچه‌های‌تان پیام متناقضی را به مغز ارسال می‌کنند. این سیگنال‌های متناقض می‌توانند باعث بروز حالت تهوع، استفراغ، و سرگیجه شوند. این وضعیت غالبا در زنان باردار و کودکان اتفاق می‌افتد.

روشهای درمان حالت تهوع صبحگاهی

 زنانی که به دلیل بارداری دچار حالت تهوع صبحگاهی می شوند ، می‌توانند این وضعیت را با اصلاح رژیم غذایی، افزایش مصرف مایعات سالم، و مصرف داروهای ضد اسید کنترل کنند و اگر این حالت شدید بود به پزشک مراجعه کنند.

همچنین گوجه فرنگی برای برطرف کردن تهوع صبحگاهی در زنان باردار مفید است.

اگر حالت تهوع صبحگاهی به خاطر رژیم غذایی یا سبک زندگی نامناسب به وجود آید ، می توان با انجام کارهایی ازجمله ،مصرف نکردن الکل، مصرف کمی مواد غذایی بعد از بلند شدن از خواب، رعایت یک برنامه‌ی خواب منظم، خودداری از پرخوری زیاد قبل از خواب، خودداری از مصرف مواد غذایی پرچرب قبل از خواب و همچنین استفاده از تکنیک‌های آرامش‌بخش برای مقابله با استرس با تهوع صبحگاهی مقابله کرد.

اگر حالت تهوع صبحگاهی به خاطر وجود یک مشکل گوارشی یا عفونت گوش باشد، بهتر است به پزشک مراجعه شود .

اگر هم فرد  از داروهایی استفاده می‌کند که باعث بروز حالت تهوع می‌شوند، باید درباره‌ی این وضعیت با پزشک معالج‌ صحبت کند. پزشک برای مقابله با این وضعیت ممکن است نوع دیگری از دارو را تجویز کند یا به همراه همان دارو از یک داروی ضد تهوع نیز استفاده کند.

اگر حالت تهوع در اثر بیماری سفر در فرد ایجاد شده باشد،توصیه می شود که در راحت‌ترین قسمت خودرو نشست و به فواصل دور نگاه کرد و همین می‌تواند به فرد کمک کند. هم‌چنین، می‌توانید از قرص‌ها یا پدهای ضد تهوع نیز استفاده کنید.

همچنین زنجبیل می تواند باعث جلوگیری از تهوع ناشی از عمل جراحی و شیمی درمانی و تهوع دوران بارداری شود. مطالعات نشان می دهد مصرف یک گرم پودر زنجبیل در جلوگیری از حالت تهوع بعد از عمل جراحی، به اندازه داروهای آرام بخش موثر است.

تمبرهندی مثل یک ملین عمل می کند. این میوه، یک اشتها آور بوده و منبعی از آنتی اکسیدان ها نیز به حساب می آید. خوردنش به همراه غذا به هضم آن کمک می کند. به علاوه برای کاهش تهوع مفید است، بنابراین اضافه کردن آن به غذا به خصوص در وعده غذایی افرادی که مشکل گوارشی دارند، توصیه می شود.

باید توجه داشت که اگر حالت تهوع بدون هیچ دلیل مشخصی به وجود آمد و ادامه دار شد، حتما به پزشک مراجعه شود. اگر حالت تهوع با تب همراه باشد نیز باید سریع به پزشک مراجعه شود.

---