برای استفاده از سیاه دانه معمولا آن را با حرارت ملایمی برشته کرده و سپس بهشکل پودر در آورید. از سیاه دانه برای طعمدارکردن نانها یا سایر غذاها استفاده می شود. می توان از سیاه دانه بهشکل خام یا ترکیبشده با عسل و آب استفاده کرد یا آن را به ماست، بلغور یا برخی نوشیدنیها نیز افزود یا اینکه از روغن سیاه دانه به صورت رقیق شده بهعنوان یک درمان طبیعی برای ریزش مو استفاده نمود. همچنین روغن سیاه دانه میتواند به کاهش التهابات و بیماریهای پوستی نیز کمک کند.
سیاه دانه چیست؟
سیاه دانه دانه ای با طعم تلخ است، که از آن به عنوان ادویه در مواد غذایی به خصوص ترشیجات استفاده میشود. سیاه دانه به روشهای مختلفی استفاده میشود. استفاده بهعنوان ادویه، استفاده از روغن آن، استفاده از کپسولهای مکمل غذایی حاوی پودر سیاه دانه، کپسولهای ژلهای و عصاره روغنی سیاه دانه از روشهای مصرف آن هستند روغن سیاه دانه منبع خوبی از اسیدهای چرب ضروری و سایر مواد مغذی است.مانند بیشتر مکملهای گیاهی احتمال بروز واکنشهای آلرژیک در اثر مصرف سیاه دانه وجود دارد. برخلاف درماتیت تماسی این واکنشهای آلرژیک به پوست محدود نمیشوند و میتوانند موجب ورم لب، گلو و صورت شوند.
از این دانه به عنوان ضد انگل، ضد باکتری و مسهل استفاده می شود. مصرف سیاه دانه برای زنان شیرده مفید است، زیرا باعث افزایش ترشح شیر میشود. نامهای دیگر سیاه دانه، سیاه تخمه، سرنیچ سیاه، شونیز و کمون هندی است.
ارزش غذایی سیاه دانه
سیاه دانه از اسیدهای آمینه، پروتئین ها، کربوهیدراتها، روغنهای فرار و غیرفرار، آلکالوئیدها، ساپونین و فیبر تشکیل شده است. کربوهیدرات موجود در سیاه دانه عبارتاند از:
- مونوساکارید آرابینوز
- گلوکز
- رامنوز
- زایلوز؛ همچنین سیاه دانه دارای کلسیم، آهن، پتاسیم و سدیم است.
خواص درمانی سیاه دانه
تحقیقات در مورد خواص سیاه دانه نشان داده است مواد معدنی و ویتامینهای موجود در سیاه دانه در درمان دیابت، سل، بیماریهای قلبی و عروقی، کم خونی، درمان سرطان ها، درمان زخم معده، نابودی سموم در کبد و نیز تنظیم سیستم گوارش بدن و میگرن مفید است. اسیدهای چرب ضروری فراوان موجود در سیاه دانه آن را به نوعی مواد غذایی ضد سرطان تبدیل کرده که در حفظ سلامت پوست و مو نیز مفید است. سیاه دانه آهن و پتاسیم زیادی دارد و علاوه بر تقویت سیستم ایمنی بدن، باعث رفع مسمومیت خونی و یبوست میشود.سیاه دانه سرشار از آنتیاکسیدانها
آنتیاکسیدانها ترکیباتی هستند که میتوانند رادیکالهای آزاد مضر را خنثی کنند و از بروز آسیبهای اکسیداتیو آنها بر روی سلولها جلوگیری کنند، آنتیاکسیدانها تأثیر چشمگیری بر سلامت و جلوگیری از بروز بیماریها دارند. آنتیاکسیدانها میتوانند در برابر برخی بیماریهای مزمن مانند سرطان، دیابت، بیماریهای قلبی و چاقی از بدن محافظت کنند. ترکیباتی مانند تیموکینون، کارواکرول و تی- آنتول مسئول خواص آنتیاکسیدانی سیاه دانه هستند.
کاهش کلسترول با سیاه دانه
کلسترول به دستهٔ چربیها تعلق دارد و در بدن یافت میشود. بدن به مقادیری از کلسترول نیاز دارد. اما تجمع مقادیر بالای آن در خون خطر بروز بیماریهای قلبی را افزایش میدهد. سیاه دانه در کاهش کلسترول بسیار مؤثر است. مصرف مکملهای سیاه دانه میتواند کلسترول کل، کلسترول بد و تری گلیسیرید خون را بهطور چشمگیری کاهش دهد. روغن سیاه دانه در کاهش کلسترول موفقتر از پودر سیاه دانه عمل کرد.
خواص ضدسرطانی سیاه دانه
سیاه دانه سرشار از آنتیاکسیدانهایی است که میتوانند تأثیرات منفی رادیکالهای آزاد را خنثی کند و از بروز بیماریهایی مانند سرطان جلوگیری بکنند. سیاه دانه و ترکیبات آن میتوانند در برابر چندین نوع سرطان مانند سرطان پانکراس (لوزالمعده)، سرطان ریه، سرطان دهانهٔ رحم، سرطان پروستات، سرطان پوست و سرطان رودهٔ بزرگ مؤثر باشند.
درمان سرطان پانکراس با سیاه دانه
از خواص سیاه دانه میتوان در پیشگیری از سرطان پانکراس بهره برد. سرطان پانکراس یکی از کشندهترین انواع سرطان محسوب می شود. پیشرفت التهاب پانکراس میتواند باعث سرطان پانکراس در فرد شود. تیموکینون یکی از ترکیبات شیمیایی موجود در سیاه دانه و مسئول بخشی از خواص آنتیاکسیدانی سیاه دانه است. سیاه دانه به لطف وجود تیموکینون میتواند در پیشگیری از سرطان پانکراس مؤثر باشد.سیاه دانه نابود کننده ی باکتریهای مضر
باکتریها عامل فهرست بلندبالایی از عفونتهای خطرناک از عفونت گوش گرفته تا سینهپهلو هستند. مصرف سیاه دانه میتواند خاصیت ضدباکتری داشته و در مبارزه با انواع باکتریها مؤثر باشد. سیاه دانه در نوزادان مبتلا به عفونت استافیلوکوکی پوست، بهاندازهٔ مصرف آنتیبیوتیکهای رایج در درمان عفونت ناشی از این باکتریها مؤثر است.کاهش التهابات با سیاه دانه
در بیشتر موارد التهابات واکنش طبیعی بدن برای محافظت از خودش در برابر آسیبها و عفونتهاست. ازسوی دیگر احتمالا التهابات مزمن مسئول بروز بسیاری از بیماریها مانند سرطان، دیابت و بیماری های قلبی هستند. براساس مطالعات سیاه دانه خاصیت ضدالتهابی قوی در بدن دارد.محافظت از کبد با سیاه دانه
کبد یک عضو بسیار مهم است. کبد به دفع سموم، پردازش داروها، پردازش مواد مغذی و تولید پروتئینها و مواد شیمیایی حیاتی برای سلامت کمک میکند. سیاه دانه میتواند از کبد در برابر آسیبها محافظت بکند. خاصیت حفاظتی سیاه دانه احتمالا بهخاطر جزء آنتیاکسیدانی آن و تواناییاش در کاهش التهابات و استرس اکسیداتیو است. البته به مطالعات بیشتری بر روی انسانها نیاز است تا میزان تأثیر سیاه دانه در محافظت از کبد و سلامت آن مشخص بشود.تنظیم قند خون
قند خون بالا میتواند علائم بدی مانند افزایش تشنگی، کاهش وزن بدون کنترل، خستگی و اختلال تمرکز را بههمراه داشته باشد. کنترلنکردن قند خون میتواند در درازمدت پیامدهای جدی مانند آسیب عصبی، اختلال در بینایی و تأخیر در بهبود زخمها را بهدنبال داشته باشد. برخی شواهد نشان میدهد سیاه دانه در ثبات قند خون و پیشگیری از عوارض جانبی مخرب آن مؤثر است.
پیشگیری از زخم معده
زخم معده، زخمهای دردناکی هستند که در اثر آسیب اسید معده به پوشش مخاطی معده بروز میکنند. سیاه دانه میتواند به حفظ پوشش معده و پیشگیری از بروز زخم معده کمک کند.درمان فشارخون بالا با سیاه دانه
مصرف سیاه دانه میتواند در درمان فشار خون بالا مؤثر باشد. مصرف ۲۰۰ میلیگرم سیاه دانه دو بار در روز و بهمدت ۸ هفته بهطور چشمگیری باعث کاهش فشار خون می شود.خواص سیاه دانه برای سرماخوردگی
افرادی که بعد از ابتلا به سرماخوردگی مدام عطسه میکنند میتوانند جوشانده مخلوط سیاه دانه بوداده و روغن زیتون را به مدت یک دقیقه روی پیشانی خود مرهم کنند. این مخلوط به آنها کمک میکند تا از شر عطسهها خلاص شوند. افراد مبتلا به سینوزیت بهتر است در فصل پاییز هفتهای یک بار از بخور سیاه دانه استفاده کنند.
خواص سیاه دانه برای درمان زگیل
برخی از درمانگران طب سنتی بر این باورند که سیاه دانه جویده شده و ترکیب شده با بزاق دهان سبب درمان زگیل میشود.سیاه دانه برای درمان عفونت با هلیکوباکتر پیلوری
خواص ضد تشنجی سیاه دانه به طور سنتی شناخته شده است. برخی بیماری ها، چون صرع که در برابر داروهای مدرن مقاوم هستند، به راحتی با مصرف عصاره سیاه دانه قابل درمان اند. چرا که این دانهها قادرند تشنج را به طور عجیبی کاهش دهند.سیاه دانه برای درمان فشار خون بالا
افراد مبتلا به این مشکل میتوانند تنها طی مدت دو ماه درمان شوند. کافی است دوبار در روز ۱۰۰ و ۲۰۰ میلی گرم عصاره سیاه دانه را مصرف کنند.سیاه دانه برای درمان آسم
اثرات سیاه دانه (همراه با آویشن) نتایج بسیار چشمگیری را نسبت به داروهای معمولی دارد. بنابر این نوشیدن آب جوش به همراه عصاره سیاه دانه اثرات بسیار مطلوبی را برای افراد مبتلا به آسم و راههای هوایی آنها دارد.سیاه دانه برای درمان سرطان روده بزرگ
این سرطان رشد یافته را میتوان با استفاده ازعصاره سیاه دانه به راحتی متوقف کرده و از مصرف داروهای شیمیایی مضر در امان ماند.
سیاه دانه برای درمان سردرد و میگرن
نصف قاشق سیاه دانه آسیاب شده را با نصف قاشق انیسون (دانههایی شبیه رازیانه دارد) و سه تکه میخک کوبیده شده، مخلوط کنید و با یک لیوان شیر بجوشانید (بهتر است کمی عسل خالص نیز اضافه کنید). یک فنجان از این معجون دارویی را میتوانید در هنگام شروع سردرد و میگرن بنوشید. با روغن سیاه دانه، گیجگاه و شقیقه خود را چرب کنید تا از سردرد خلاص شوید.سیاه دانه برای درمان ناراحتیهای کلیوی
قرنها است که از سیاه دانه برای درمان بسیاری از بیماری ها استفاده می شود، همچنین در طب سنتی از سیاه دانه به عنوان درمان گیاهی جایگزین برای بعضی از بیماری ها استفاده می شود.
سیاه دانه برای تقویت قوای جنسی
مالیدن جوهر سیاه دانه بر کمر سبب تمدد اعصاب شده و قدرت جنسی را افزایش میدهد.سیاه دانه برای درمان بی اختیاری ادرار
پوسته تخم مرغ را پس از شستن کامل، با حرارت مقداری تفت دهید و با مقداری سیاه دانه مخلوط کرده و بکوبید تا کاملا نرم شود. یک قاشق چایخوری از این مخلوط را در یک لیوان شیر ریخته و آن را به هم بزنید و صبح و شب، به مدت یک هفته میل کنید.سیاه دانه برای درمان دل پیچه و دردهای روده ای
به مقدار مساوی زیره و نعنا و انیسون را بجوشانید و هفت قطره روغن سیاه دانه به آن اضافه کنید. سپس با عسل خالص آن را شیرین کرده و در موقع دل پیچه و دل درد آن را بنوشید.سیاه دانه برای درمان دردهای رحمی
برای درمان درد رحم و زایمان، پودر سیاه دانه را با عسل و روغن مخلوط نموده، میل کنید.سیاه دانه برای درمان تب
اگر مقداری سیاه دانه را بکوبید و با کمی سکنجبین میل نمایید، تب را برطرف میکند.خواص سیاه دانه برای پوست، مو و زیبایی
جوانی و زیبایی پوست با سیاه دانهمالیدن جوهر سیاه دانه بر صورت باعث جوان شدن پوست صورت میشود. در برخی متون طب سنتی به این نکته اشاره شده که استفاده موضعی از تخم سیاه دانه و روغن کنجد برای درمان جوشهای زیرپوستی بسیار موثر است. این درمان گران برای تهیه این ترکیب به بیماران شان توصیه میکنند روغن کنجد و پودر سیاه دانه را با یکدیگر ترکیب کرده و آن را روی پوست صورت ماسک کنند.
استفاده از این ترکیب به مدت ۲ هفته به بهبود جوشهای زیرپوستی منجر میشود، اما هنگام استفاده از این ترکیب باید مراقب بود که بیش از اندازه از این روغن روی پوست استفاده نکنید چرا که استفاده بیش از اندازه از انواع روغنها موجب بسته شدن منافذ پوستی میشود. برای استفاده از این ترکیب باید سرانگشتان تان را اندکی به این روغن آغشته کنید و روی پوست تان ماساژ دهید.
سیاه دانه برای درمان برای درمان ریز ش مو
برای جلوگیری از ریزش موها و رویاندن موهای ریخته شده، پودر سیاه دانه و حنا را در روغن سوسن مخلوط کرده و بر سر ضماد کنید.
سیاه دانه برای درمان جوشهای چرکی
اگر در گروه جوانهایی قرار دارید که از دست جوشهای التهابی و ترشحات چرکی آن رنج میبرید، میتوانید با استفاده از خمیر سیاه دانه برای درمان این جوشها که غالبا بعد از بلوغ در نوجوانان به وجود میآید و در برخی موارد تا جوانی افراد ادامه پیدا میکند، اقدام کنید. برای تهیه این خمیر کافی است ۲ قاشق پودر سیاه دانه را با مقداری سرکه ترکیب کرده و آن را روی صورت خود ماسک کنید. این ترکیب کمک میکند جوشهای التهابی و چرکی به مرور خشک و برطرف شوند.
معجون سیاه دانه و عسل
معجون سیاه دانه و عسل معروف به معجون دوسین از داروهای ساده و در عین حال موثری هست که از قدیم در طب سنتی محبوب بوده و برای درمان بیماری های مختلفی از آن استفاده می شد.این معجون خواص فراوانی دارد که از اصلیترین خواص آن، این است که سیستم ایمنی بدن را تقویت میکند.- مالیدن این ترکیب به پوست برای درمان جوشهای بلغمی مفید است. توجه داشته باشید که جوشهای بلغمی بدون التهاب، زیرپوستی و سفت هستند و استفاده از این ترکیب برای جوشهای قرمز و پرالتهاب نتیجه عکس خواهد داد و وضع پوستتان بدتر خواهد شد.
- مصرف یک قاشق مرباخوری از ترکیب روغن سیاه دانه و عسل خالص به نسبت مساوی باعث درمان اضطراب و تپشهای قلب و تنظیم ضربان قلب میشود.
- سیاه دانه دارای مادهای هست که در بدن تولید آنتی هیستامین میکند به همین دلیل برای درمان حساسیت و آسم بسیار مفید است.
- ادرارآور است و برای مردان مبتلا به پروستات مفید است. همچنین عفونتهای ادراری را درمان میکند.
- در روزهای پایانی بارداری به کنترل درد و افزایش توان و مقاومت مادران هنگام زایمان کمک میکند.
- برای درمان سردردهایی که مرتبط با مزاج سرد هستند مفید است.
- با طبع گرم بسیار انرژی زا و باعث از بین رفتن افسردگی میشود.
- باعث کاهش عوارض داروهای شیمی درمانی بر کلیهها میشود.
- از ابتلا به بیماریهای مزمن و سرطان جلوگیری میکند.
- برای بهبود بیماریهای پوستی پیسی و لک مفید هست.
- تاثیر خوبی بر دستگاه گوارش و انگلهای روده دارد.
- نفخ معده و دل دردهای ناشی از آن را درمان میکند.
- برای درمان سرماخوردگیهای پی در پی مفید است.
- در درمان تبهای بلغمی و سوداوی موثر است.
- برای پیشگیری و درمان زخم معده موثر است.
- سنگ کلیه و مثانه را از بین می برد.
- سبب افزایش شیر مادران شیرده میشود.
چه کسانی نباید از سیاه دانه استفاده کنند؟
بااینکه سیاه دانه فواید بسیاری برای سلامتی دارد و مصرف آن بهعنوان ادویه معمولا مشکلی ندارد، برخی افراد باید مکمل یا روغن سیاه دانه را با احتیاط مصرف کنند. ترکیبات موجود در سیاه دانه میتوانند موجب لختگی خون بشوند. بنابراین اگر از داروهای انعقاد خون استفاده میکنید، باید در مصرف سیاه دانه دقت کنند. مصرف مقادیر بالای روغن سیاه دانه میتواند موجب کاهش انقباضات رحم بشود. اگر شما نیز باردار هستید، سیاه دانه را در حد اعتدال مصرف کنید.عوارض جانبی سیاه دانه
سیاه دانه در برخی افراد موجب بروز عوارضی می شود به همین دلیل قبل از استفاده از مکملهای سیاه دانه یا سایر مکملها برای درمان بیماریها، با پزشک مشورت کنید. ممکن است سیاه دانه در برخی افراد موجب بروز عوارض جانبی زیر بشود.- درماتیت تماسی: از عوارض جانبی بالقوهی سیاه دانه بروز درماتیت تماسی است. درماتیت تماسی نوعی واکنش آسیبزا در برابر آلرژنها یا مواد تحریککننده است. تنها لمس سیاه دانه میتواند موجب بروز جوشهای قرمز در پوست برخی افراد شود. معمولا این جوشها با خارش پوست همراه هستند. همچنین ممکن است در محل تماس علائمی مانند تاول زدن، درد و حساسیت پوستی نیز مشاهده شود.
- فشار خون پایین: سیاه دانه میتواند فشار خون را تا نقطهی کمفشاری خون کاهش دهد. این وضعیت زمانیکه از داروهای کاهندهی فشار خون یا داروهای مدر استفاده کنید، حساسیت بیشتری پیدا میکند. فشار خون پایین میتواند مانع از انتقال اکسیژن به مغز شود و موجب بروز خستگی، حالت تهوع، تاری دید، تنفس کمعمق، سرگیجه و کاهش هوشیاری شود. کاهش بسیار شدید فشار خون میتواند زندگی فرد را تهدید کند.
- بارداری: زنان بادار نباید به هر دلیلی از سیاه دانه استفاده کنند. این امر بیشتر به آن خاطر است که سیاه دانه میتواند بر انقباضات ماهیچههای صاف رحم تأثیر بگذارد. برای تعیین دقیق تأثیر سیاه دانه بر بارداری ارزیابیهای بیشتر موردنیاز است. بنابراین بهتر است در زمان بارداری از سیاه دانه استفاده نکنید.
- تداخلات دارویی: سیاه دانه میتواند در شیمیدرمانی و پرتودرمانی اختلال ایجاد کند. ازجاییکه سیاه دانه در بدن مانند یک آنتیاکسیدان عمل میکند، بنابراین میتواند از تأثیر درمانهای سرطان بکاهد.
- واکنشهای آلرژیک: مانند بیشتر مکملهای گیاهی احتمال بروز واکنشهای آلرژیک در اثر مصرف سیاه دانه وجود دارد. برخلاف درماتیت تماسی این واکنشهای آلرژیک به پوست محدود نمیشوند و میتوانند موجب ورم لب، گلو و صورت شوند. همچنین سختی در تنفس، احساس سوزنسوزنشدن در دهان، کهیر، سرگیجه، حالت تهوع، استفراغ، اسهال و گرفتگی های عضلانی شکمی میتوانند از واکنشهای آلرژیک احتمالی مصرف سیاه دانه باشند.
