با سرد شدن هوا و شروع فصل پاییز، آلودگی هوا در بعضی از شهرها به‌قدری شدید می‌شود که به شرایط هشدار و اضطرار می‌رسد. هوای آلوده‌ای که این روزها تنفس می‌کنیم، حاوی آلاینده‌هایی مانند؛ اکسید ازت، دی‌اکسید کربن، منواکسیدکربن و به‌طورکلی گازهای مخرب، هرکدام به‌گونه‌ای روی اعضای بدن تأثیر می‌گذارند و سبب اختلال در عملکرد دستگاه‌های مختلف در بدن می‌شوند.

برای محافظت از سلامتی در چنین شرایطی، باید قدرت دفاعی بدن را افزایش داد. نوع تغذیه و اینکه از چه غذاهایی بیشتر استفاده می‌کنیم باعث می‌شود تا حدی از عوارض خطرناک آلاینده‌های موجود در هوا بکاهد. های محافظی که در دیواره‌ی ریه ما قرار دارد، تا وقتی‌که تعدادشان از این ذرات بیشتر باشد مبارزه می‌کنند. درصورتی‌که تعداد این مواد آلاینده زیاد شد، شروع به حمله به سلول‌های ایمنی بدن کرده و رادیکال آزاد تولید می‌کنند که همین باعث التهابات ریوی می‌شود.

تأثیر آلودگی هوا روی بافت‌ها و سیستم‌ بدن

موادی که از هوای آلوده وارد محیط می‌شود و برای سلامتی  انسان‌ها زیان‌آوراست، این مواد دارای ترکیباتی هستند که باعث نابودی بافت‌های مختلف ‌بدن می‌شوند. این رادیکال‌های‌آزاد، از طریق ریه، پوست، مخاط بدن( مخاط چشم، گوش، بینی) و دستگاه گوارش، وارد بدن شده و سبب تخریب تک‌تک سلول‌ها می‌شوند.

هوای آلوده‌ای که استنشاق می‌کنید، باعث می‌شود تا روزانه مقادیر زیادی رادیکال آزاد، وارد بدن می‌شود، تجمع رادیکال‌های آزاد در بدن در هنگام آلودگی هوا، افزایش می‌یابد.

این رادیکال‌های آزاد، اکسیژن‌های ناپایداری هستند، به همین دلیل به دنبال مکانی هستند که با یک سلول واکنش نشان دهند و آن را اکسید کنند، به تعبیر دیگر، رادیکال‌های آزاد، اکسیژن‌های آزادی هستند که به بافت‌ها و سلول‌های بدن چسبیده و باعث تخریب آن‌ها می‌شوند.

بنابراین، با تجمع رادیکال‌های آزاد در بدن به دلیل آلودگی هوا، یک پروسه تخریبی اتفاق می‌افتد و انواع بیماری‌های مزمن از قبیل برونشیت، سرطان‌های خون و برخی دیگر از بیماری‌ها افزایش می‌یابد.

برای مقابله با آلودگی هوا چه بخوریم تا کمتر دچار بیماری‌های تنفسی شویم؟

به جهت پیشگیری از تأثیرات مواد مضر به بدن، هر یک از اندام‌های بدن مکانیسم خاصی دارد. برای جلوگیری از تأثیر مواد مضر راه‌های دفعی وجود دارد، به‌عنوان نمونه می‌توان تعریق از راه پوست، سرفه از راه ریه، ادرار از راه کلیه و مدفوع از طریق روده‌ها را نام برد، بنابراین در مورد نوع تغذیه در زمان آلودگی هوا، بهترین توصیه افزایش مصرف مایعات مختلف در طول روز است.

این مایعات می‌تواند، آب، انواع نوشیدنی‌ها، میوه، انواع سبزی، سوپ و آش باشد. در هنگام آلودگی هوا، مصرف شیر بیش از همیشه، توصیه می‌شود. همچنین برای از بین بردن اثرات مخرب فلزات سنگین مثل سرب که در هوای آلوده وجود دارد، باید دریافت منابع آهن مثل گوشت را افزایش داد. همچنین برای کم شدن مضرات آلودگی هوا، مصرف منابع غذایی ویتامین E و ویتامین D بسیار مناسب است. این قبیل ویتامین‌ها می‌توانند اثرات مسموم‌کننده گازهای آلاینده را تا حدودی خنثی نمایند.

مصرف ویتامین C برای مقابله با آلودگی هوا

ویتامین C قدرتمندترین آنتی‌اکسیدان موجود در بدن است. این ویتامین محلول در آب در همه جای بدن بخش شده و رادیکال‌های آزاد را از بین می‌برد.  ویتامین سی همچنین به بازتولید ویتامین E کمک می‌کند. وجود ویتامین C به دفع سربی که با هوای آلوده وارد بدن می‌شود، کمک می‌کند. وجود ویتامین C کافی در رژیم غذایی روزانه ضروری است.

- برگ گشنیز، برگ درخت گز روغن، جعفری، برگ کلم و شلغم سبزیجاتی هستند که باید برای تأمین ویتامین C موردنیاز بدن خود از آن‌ها استفاده کنید.

-  راحت‌ترین راه برای دریافت ویتامین C، مصرف روزانه ۲ عدد لیمو

- گوجه فرنگی  سرشار از ویتامین C

- مرکبات سرشار از ویتامین C

مصرف ویتامین Eبرای مقابله با آلودگی هوا

ویتامین E در روغن‌های گیاهی، گردو، بادام، زیتون، جوانه گندم، جگر و سبزی‌ها دارای برگ سبز وجود دارد. ویتامین E محلول در چربی بهترین مبارز در برابر صدمات وارده بر بافت‌های بدن است. ویتامین E معمولاً از گیاهان تشکیل‌دهنده‌ی روغن‌های نباتی به دست می‌آيد و بهترین تأمین‌کننده‌های ویتامین E شامل:

- آفتابگردان
- گلرنگ
- روغن کلزا
- بادام زمینی
- روغن زیتون
- بادام
- آجیل

- ماهی ها: مصرف سالمون، اشپل و مارماهی بهترین تأمین‌کننده‌ی ویتامین E محسوب می‌شود.

-ادویه‌جات و گیاهانی مانند پودر فلفل، پاپریکا، میخک، پونه کوهی، ریحان و جعفری به میزان مناسبی ویتامین E دارند.

مصرف بتاکاروتن برای مقابله با آلودگی هوا

بتاکاروتن به خاطر داشتن فعالیت آنتی‌اکسیدانی نقش مهمی در کنترل التهاب ایفا می‌کند. همچنین این ماده در بدن به ویتامین A تبدیل می‌شود.

- سبزیجات برگی مانند گل تاج‌خروس، گشنیز، شنبلیله، کاهو و اسفناج منبع خوبی از بتاکاروتن ها هستند.

- برگ تربچه و هویج سرشار از بتاکاروتن هستند.

مصرف چربی‌های اُمگا۳ برای مقابله با آلودگی هوا

این چربی‌ باعث می‌شود اثرات آسیب‌زای آلودگی هوا روی سلامت قلب تأثیر نگذارد و از قلب در مقابل آلودگی هوا محافظت می‌کند.

- دانه‌ها و آجیل‌ها(گردو، تخم چیا و تخم کتان) .

- دانه‌ی شنبلیله، دانه‌ی خردل، سبزیجات برگ سبز، نخود و لوبیا قرمز از مواد غذایی تأمین‌کننده‌ی امگا ۳ هستند.

برای مقابله با آلودگی هوا و درمان بیماری های تنفسی، گیاهان و ادویه‌جات خاصی توصیه می‌شود.

زردچوبه:  آنتی‌اکسیدان معروفی که از ریه‌ها در برابر آلاینده‌های سمی محافظت می‌کند. ترکیب زردچوبه و روغن حیوانی کرمانشاهی برای درمان سرفه و درمان آسم مفید است.

شکر زرد و آب پیاز: حل کردن شکر زرد در آب پیاز همانند داروی اکسپکتورانت عمل کرده و اثرات ضد سرفه دارد.  

زنجبیل، فلفل سیاه، ریحان مقدس، شیرین بیان، جوز هندی، نعناع و گالانگال برای درمان بیماری ها و اختلالات تنفسی بسیار مفید است.

مقابله با آلودگی هوا با تغذیه مناسب

هرساله با شروع فصل سرما(پاییز و زمستان) شاهد وقوع آلودگی هوا در شهرهای بزرگ هستیم و برای محافظت از سلامتی در این روزها باید از تغذیه مناسبی برخوردار شویم تا از اثرات مخرب آلودگی هوا در امان باشیم. که در بالا اشاره کردیم و مواد غذایی مختلفی وجود دارد که با مصرف این مواد غذایی می‌توان به مبازره با آلودگی هوا رفت.

ویتامین D : منابع مناسب ویتامین D؛ شیر، کره و زرده تخم مرغ هستند که باید در این روزها در برنامه غذایی روزانه گنجانده شود. البته می‌توانید با تجویز متخصص، مکمل‌های ویتامین E و D را هم مصرف کنید. شیر و لبنیات به‌خصوص پنیر و ماست هم به خاطر کلسیمی که دارند، جذب عناصر سنگین مثل سرب را کاهش می‌دهند.

البته به‌اضافه مصرف ویتامین‌ها، مصرف غذاهایی که حاوی آنتی‌اکسیدان‌های سلنیوم و بتاکاروتن نیز هستند توصیه می‌شود. (سبزیجاتی مثل طالبی، انبه، کدوتنبل، فلفل، اسفناج، کلم و زردآلو حاوی بتاکاروتن هستند.) و از سلنیوم هم می‌توانید در غذاهای دریایی، مرغ، نان و غلات سبوس دار بهره ببرید.  در کنار این‌ها باید یادتان باشد که مصرف تنقلات کم‌ارزش مثل چیپس و پفک و نوشابه های گازدار، به دلیل ایجاد اختلال در جذب عناصر مفید، می‌توانند اثرات سوء آلودگی هوا را دو برابر کنند.

نکته مهم: موادی مانند سوسیس و کالباس به خاطر داشتن مواد افزودنی و نگهدارنده، علاوه بر این‌که به‌خودی‌خود مضر و سرطان‌زا است، مصرف این مواد برای کسانی که در معرض آلودگی هوای شهرها بزرگ قرار دارند، به‌هیچ‌وجه توصیه نمی‌شود.

---