چرا بعضی از فروشگاه‌ و یا برخی از مغازه‌داران علاوه بر قیمت درج‌شده‌ی روی کالاهایشان، مبلغی را به‌عنوان مالیات بر ارزش‌افزوده از خریدار دریافت می‌نمایند؟ در پاسخ به این سؤال باید بگوییم سازمان امور مالیاتی بعضی از فروشگاه‌ها را ملزم نموده تا هشت درصد مالیات بر ارزش‌افزوده را در برگ خرید قید کنند و این‌ فروشگاه‌ها نیز این هشت درصد مالیات را از قیمت مصرف‌کننده کسر کرده و در انتهای فاکتور مشتری اضافه نموده و آن را از مصرف‌کننده می‌گیرند. لازم به توضیح است که فروشنده باید هر سه ماه یک‌بار جمع مالیات‌های دریافت شده از مشتری‌ها را به سازمان امور مالیاتی بپردازد و مالیات برارزش افزوده که در انتهای برگ خرید مشتری می آید همان مبلغ است. البته در بازار كسانی هستند که از آب گل‏ آلود ماهی می‏‌گیرن، آن‌ها با جوسازی و شایعه‌پراکنی، مالیات بر ارزش‌افزوده را بهانه ‌ای برای افزایش قیمت و گران کردن‏ محصولات‌شان قرار داده اند. دو نوع مالیات وجود دارد: -  مالیات مستقیم - مالیات غیرمستقیم یا ارزش افزوده همان‌طور که متوجه شدید مالیات بر ارزش‌افزوده از نوع مالیات‌های غیرمستقیم می‌باشد، و این نوع مالیات، مشمولین را ملزم می‌کند که به‌واسطه خریدوفروش و یا خدمات، آن را دریافت و پرداخت نمایند. در حقیقت سیستم مالیات بر ارزش افزوده به‌نوعی است که هر فروشنده در زمان فروش کالا و خدمات، باید مالیات را به صورت‌حساب بی‌افزاید و آن را همراه با قیمت کالا و خدمات از مشتری دریافت نماید. مالیات بر ارزش‌افزوده چیست؟ در اقتصاد کشورهای پیشرفته، هر شخصی چه حقیقی و چه حقوقی، اگر مصرف بیش‌تری داشته باشد، باید مالیات بیشتری بپردازد، و اگر فردی تولید بیشتری داشته باشد مالیات کمتری نیز پرداخت خواهد کرد. چند سالی است که در ایران دولت مالیات بر ارزش‌افزوده یاVAT را برای عموم وضع نموده و فعالان کسب‌وکار از تولید تا توزیع، موظف به پرداخت آن هستند. مالیات بر ارزش‌افزوده به سه قسمت تقسیم‌بندی می‌شود: - مصرفی - درآمدی  - تولیدی نکته مهم: خیلی از افراد اشتباهاً تصور می‌کنند که مالیات بر ارزش‌افزوده، فقط مختص به مصرف‌کننده است ولی  هم تولیدکننده کالا و هم خدمات باید VAT پرداخت کنند. لازم به ذکر است که دستگاه‌های مالیاتی ایران نیز کم‌کم رو به‌سوی فناورانه شدن پیش می‌رود و تا سال ۱۴۰۳، ادارات مالیاتی، نسبت به صدور اظهارنامه الکترونیکی برای مؤدیان اقدام نموده و دیگر نیاز به ارائه خود اظهاری مالیاتی نباشد. طریقه ی محاسبه مالیات بر ارزش افزوده همان‌طور که قبلاً نیز اشاره کردیم ماخذ مالیات بر ارزش افزوده، بهای کالا یا خدمات مندرج در صورت‌حساب است. به‌طور مثال مالیات بر ارزش‌افزوده در فعالیت‌های اقتصادی، روش محاسبه مخصوص به خود رادارند: - حساب مالیات بر ارزش‌افزوده خرید  کالا یا خدمات - حساب مالیات بر ارزش‌افزوده فروش کالا یا خدمات - عوارض خرید کالا یا خدمات - حساب عوارض فروش کالا یا خدمات مبلغ مالیات بر ارزش‌افزوده، ارزش  کالا یا خدماتی است که در ‌صورتحسابِ خرید کالا یا خدمات درج می‌شود و این مبلغ باید پرداخت شود. مالیات هر تولیدكننده، چه فردی كه ماده اولیه را تولید می‌كند و چه فردی كالا یا خدمات نهایی را انجام می‌دهد باید  1.5 درصد بابت شهرداری‏ها و 1.5 درصد بابت عوارض سایر نهادهای دولتی به "سازمان امور مالیاتی" مالیات پرداخت کند. در اینجا قانون مالیات به ارزش‌افزوده، پرداخت 1.5 درصد شهرداری‏ها به‌صورت معمول باید پرداخت شود ولی دریافت 1.5 درصد سهم دولت را به عهده فروشنده نهایی قرار داده است. نرخ مالیات بر ارزش‌افزوده چقدر است؟ نرخ  مالیات بر ارزش‌افزوده در حدود ۹ درصد است که شش درصد مالیات و سه درصد عوارض محاسبه می‌شود. پس می‌توان در تعریف مالیات بر ارزش‌افزوده  گفت: هر كالایی كه در بازار فروخته می‏شود، در فرآیند تولید خود، توسط چندین تولیدكننده ساخته می‌شود به‌طور مثال نان اول به‌صورت گندم بوده و تبدیل به آرد می‌شود سپس خمیر شده و در انتها به در تنور پخته‌شده و به نان تبدیل می‌شود، قیمت گندم تا قیمت نان در نانوایی به‌تدریج افزایش قیمت پیدا می‌کند. به این ارزش اضافی ایجادشده از دانه گندم تا نان "ارزش‌افزوده" گفته می‏شود. چه کالاهایی مشمول مالیات بر ارزش‌افزوده می‌شوند؟ فروشندگان باید هر سه ماه یک‌بار جمع مالیات‌های دریافت شده از مشتری‌ها را به سازمان امور مالیاتی بپردازد، مالیات برارزش افزوده که در انتهای برگ خرید مشتری نوشته شده همان مبلغ است. قانون مالیات بر ارزش‌افزوده شامل همه كالاها و خدماتی است كه در بازار ایران به فروش می‏رسند به‌غیراز 17 قلم كالایی که در ماده 12 این قانون ذکر شده است؛ به‌طور مثال سیگار و سوخت هواپیما جزء این قانون استثنا است. برای سیگار و محصولات دخانی 12 درصد و سوخت هواپیما 20 درصد مالیات بر ارزش‌افزوده محاسبه می‌شود. اقلامی که مشمول مالیات بر ارزش‌افزوده نمی‌شود شامل: محصولات کشاورزی فرآوری نشده، دام و طیور زنده، آبزیان، زنبورعسل و نوغان، انواع کود، سم، بذر و نهال، آرد خبازی، نان، گوشت، قند، شکر، برنج، حبوبات و سویا، شیر، پنیر، روغن نباتی و شیر خشک مخصوص تغذیه کودکان، کتاب، مطبوعات، دفاترتحریر و انواع کاغذ چاپ، تحریر و مطبوعات، کالاهایی که همراه مسافر و برای استفاده شخصی تا میزان معافیت مقرر طبق مقررات صادرات و واردات وارد کشور می‌شود. اموال غیرمنقول، انواع دارو، لوازم مصرفی درمانی، خدمات درمانی و خدمات توان‌بخشی و حمایتی، خدمات مشمول مالیات بر درآمد حقوق موضوع قانون مالیات‌های مستقیم، خدمات بانکی و اعتباری بانک‌ها، مؤسسات و تعاونی‌های اعتباری و صندوق‌های قرض‌الحسنه مجاز ‌و خدمات معاملات و تسویه اوراق بها دارو کالا در بورس و بازارهای خارج از بورس از مالیات بر ارزش‌افزوده معاف هستند. بر اساس توافق مجلس و دولت مقررشده است  که در گام اول، صرفاً واردكنندگان و توزیع‏كنندگانی كه حجم گردش مالی آن‌ها سالانه از یک میلیارد تومان بیشتر است، مشمول این مالیات خواهند شد. بر همین اساس خیلی از اصناف و فروشندگان خرده‌پا و همچنین ارائه‌کنندگان خدمات از پرداخت مالیات بر ارزش‌افزوده معاف می‌شوند. مالیات بر ارزش‌افزوده سبب گرانی‏ كالاها البته باید اذعان نماییم که به‌هیچ‌عنوان مالیات بر ارزش‌افزوده باعث گرانی کالا نمی‌شود؛ چراکه بر اساس این قانون، 1.5 درصدی كه تولیدكننده در مراحل مختلف تولید كالا به دولت می‏پرداختند حذف و در انتها توسط فروشنده اخذ می‏شود. به همین سبب مالیات پرداختی برای عرضه كالا نه‌تنها زیاد نشده، بلكه به دلیل حذف مراحل مختلف اخذ تجمیع عوارض از تولید كالا، چه‌بسا برای هر كالای ایرانی، مالیات كمتری پرداخت می‏شود. البته در بازار ایران كسانی هستند که از آب گل‏ آلود ماهی می‏گیرند و آن‌ها با جوسازی و شایعه‌پراکنی، مالیات بر ارزش‌افزوده را بهانه ‏ای برای افزایش قیمت‏ محصولات شان قرار داده اند. مالیات بر ارزش‌افزوده  و تأثیر آن بر صادرات باید به این موضوع اشاره‌کنم که قانون مالیات بر ارزش‌افزوده به‌شدت به نفع صادرات و صادركننده است. زیرا طبق ماده 13، صادرات كالا و خدمات را از مالیات بر ارزش‌افزوده معاف نموده و مقرر کرده است تا مالیات كالاهایی كه قبلاً در هنگام فروش، مالیات بر ارزش‌افزوده  از آن‌ها دریافت شده، هنگام خروج از كشور، مسترد شود. درواقع صادرکننده‌ها با خرید كالا از بازار ایران و خروج آن از كشور، 1.5 درصد از ارزش كالای صادراتی را كه قبلاً به‌عنوان مالیات بر ارزش‌افزوده پرداخته بودند، از دولت باز پس می‏گیرند. درنهایت باید خاطرنشان کنیم که اگر فردی مالیات بر ارزش‌افزوده را بیشتر از سقف در نظر گرفته پرداخت کرده است، می‌تواند نسبت به دریافت آن به دو طریق اقدام کند: 1- مبلغ اضافه را برای مالیات‌های دور بعد لحاظ کند. 2- درخواست استرداد وجه اضافه را بنماید.