با فرارسیدن ماه محرم، عزاداری سومین امام شیعیان در مساجد، حسینیهها و هیئتها، آغاز میشود و بیشتر افراد در ده شب اول محرم برای سوگواری در این مراسمها شرکت میکنند. در کنار مردم مسلمان ایرانی، هموطنان دیگری هم هستند که جزء اقلیتهای دینی محسوب میشوند و آنها هم مراسم مذهبي را بر طبق فقه خود انجام میدهند. در ادامه مطلب میخواهیم اشارهای به چگونگی آیین سوگواری و عزاداری این اقلیتها بپردازیم:
عزاداری اهل تسنن
آیین مردم ترکمن محبت به اهلبیت رسول خدا از مشترکات بین شیعه و سنی است. عشق به امام حسین فقط منحصر به شیعیان نیست و اهل تسنن هم به این امام بزرگوار علاقه دارند. روز عاشورا یکی از روزهای مهم برای این اقلیت ها به شمار میرود و در این روز عشق و ارادت خود را به روش ها مختلف نشان میدهند.
ترکمنها در روز عاشورا نماز نافلهای را میخوانند که چهار رکعت است و ثواب آن را به روح امام حسین (ع) هدیه میکنند و به امید اینکه شفاعت امام (ع) نصیب حال آنها شود.
اهل تسنن به اصل محبت به اهلبیت و جایگاه امام حسین اعتقاددارند و با فرارسیدن ماه محرم همگام با شیعیان، آیینهای عزاداری برپا میکنند، هرچند که شیوه ابراز محبت و علاقه شان نسبت به امام حسین (ع) و شهادت آن حضرت با شیعیان فرق دارد. اهل تسنن در این ایام خیرات و انفاق میکنند و در مساجد خود قرآن میخوانند، اعتکاف میکنند و مراسم عزاداری و خطبه برپا میکنند و از برگزاری جشن و شادی در این روز خودداری میکنند و با این روشها ارادت خود را به اهلبیت نشان میدهند. آنها در حد توان خود برای امام حسین نذری میدهند، یکی گوسفند قربانی میکند، یکی غذا میدهد و هر کس بهنوبه خود هر کاری که از دستش بربیاید از انجام آن دریغ نمیکند. در این ایام حالت غم و اندوه را در کوچه و خیابان و خانهها حفظ میکنند و مداحان مخصوص خود را دارند که نوحهخوانی میکنند.
ترکمن های ایران پیرو مذهب حنفی بوده و در روزهای عاشورا و اربعین به سوگواری میپردازند و ناقه گردانی میکنند و حتی دستههای عزاداری راه میاندازند. حکیم قلی کارشناس مذهبی اهل سنت در گفتوگو با خبرنگار باشگاه خبرنگاران جوان بیان کردند که ترکمنها در روز عاشورا نماز نافلهای را میخوانند که چهار رکعت است و ثواب آن را به روح امام حسین (ع) هدیه میکنند و به امید اینکه شفاعت امام (ع) نصیب حال آنها شود. ایشان بیان کردند، این روز بین ترکمنها به عاشرآی معروف است که در واقع مخفف دو کلمه عاشر و آی است و یعنی به معنای ماه عاشوراست که کمکم به خاطر راحتی تلفظ آن به عاشرآی تبدیلشده است. ترکمن ها در این روز علاوه بر اینکه نافله میخوانند، روزه میگیرند، صدقه میدهند و انواع نانها و غذاهای محلی را میپزند و نذری میدهند و معتقدند روزه گرفتن در این ماه گناهان يک سال گذشته آنها را پاک میکند. همچنین در این روز شال و چارقد به کجاوه میبندند و بهنوعی ارادت خود را به حضرت زینب و حضرت رقیه و حضرت سکینه نشان میدهند. مردم ترکمن در این ماه، نام فرزندان خود را که تازه متولد شدند ،به خاطر احترام به پیامبر به نام عاشورا نامگذاری میکنند و اگر نوزاد آنها پسر باشد عاشورگلدی، عاشورمحمد، عاشور بردی، عاشور قلی، عاشوربای و اگر نوزاد دختر باشد عاشور بیبی، عاشور سلطان، عاشور تاج نامگذاری میکنند. عزاداری مردم کرد کردهای سنی مذهب ایران هم برای امام حسین عزاداری میکنند. در کردستان، برخی از زنان کرد از اول تا پایان محرم، سرمه به چشم نمیزنند. در شهر سنندج هم مردم در شب عاشورا به مقبره پیر عمر از نوادگان حضرت امام زینالعابدین (ع) میروند و با روشن کردن شمع، دعا میخوانند. برخی کردهای ایران متوسل به حضرت ابوالفضل (ع) میشوند و به نام آن حضرت نذر میکنند و شکایت حال خود را برای حضرت ابوالفضل مینویسند. شاعران کرد نیز اشعار و مراثی باارزشی درباره امام حسین (ع) میسرایند. از معروفترین شاعران آنها میتوان قانع مريواني، نالي شهرزوري، مولوي تايجوزي را نام برد.
آنها معتقدند که فرعون و همدستانشان در روز عاشورا در رود نیل غرق شدند به همین خاطر برای نابودی ستمکاران دعا میکنند. اهل تسنن معتقدند که اگر امام حسین به کربلا نمیرفت، آبرویی برای دین اسلام باقی نمیماند. شاعران آنها حتی در اشعار خود بهطور مستقیم به جایگاه رفیع واقعه عاشورا اشارهکردهاند.
زرتشتیها امام حسین (ع) را داماد ایرانىها میدانند، و دلیل آن این است که پس از جنگ اعراب و ایران در اواخر دوره ساسانى، شاهدخت شهربانو به همسرى فرزند على (ع) درآمده است و به داشتن داماد شجاعى چون امام حسین (ع) افتخار میكنند.
ملا جلال مرادی از شاعران اهل تسنن در گفتوگو با مشرق بیان کردند که اهل سنت به روش برادران شیعه عزاداری نمیکنند، اما احترام خاصی برای ماه محرم قائل هستند و روز عاشورا را به خاطر اینکه امام حسین با زبان تشنه در صحرای عاشورا به شهادت رسیدند، روزه میگیرند. مولوی سید حسامالدین حسینی در گفتوگو با خبرنگار ایرنا بیان کرد: از صبح روز عاشورا صدای قرآن از بلندگوی مساجد اهل سنت پخش میشود تا مردم به همین مناسبت در مسجد اجتماع کنند.
آیین عزاداری ارامنه و زرتشتی در کنار اهالی تسنن ترکمن و کرد ایران، هموطنان ارمنی و زرتشتی هم به عشق اباعبدالله الحسین (ع) با شیعیان همنوایی میکنند و ارادت خاص خود را به سالار کربلا نشان میدهند و سعى میكنند از قافله محرم و عاشورا عقب نمانند. آنها معتقدند که محرم و عاشورا مختص شیعیان نیست و حسین (ع) متعلق به همه انسانهای آزاده و عدالتجو است. در روز عاشورا ناقوسها به احترام امام حسین به صدا در نمیآیند. ارامنه در روزهای عاشورا و تاسوعا نذری میدهند و ثواب آن را به روح شهدای کربلا هدیه میکنند. بسیاری از جوانان ارامنه در کنار شیعیان در هیئتها به عزاداری ثارالله میپردازند و حتی برای خودشان هیئت برپا میکنند و معتقدند اگرچه مسیحی هستند اما ارادت ویژهای به سالار شهیدان دارند. زرتشتیان هم هرسال با شروع محرم همپاى مسلمانان به عزادارى میپردازند و شیوه عزاداری شان با شیعیان فرق میکند. آنها در این روز پوشیدن لباس سفید را مقدس میدانند و در آتشكده دورهم جمع میشوند و براى امام حسین (ع) ویارانش به سوگوارى میپردازند. زرتشتیها امام حسین (ع) را داماد ایرانىها میدانند، و دلیل آن این است که پس از جنگ اعراب و ایران در اواخر دوره ساسانى، شاهدخت شهربانو به همسرى فرزند على (ع) درآمده است و به داشتن داماد شجاعى چون امام حسین (ع) افتخار میكنند. هم وطنان زرتشتی در این مراسمها غذاهای زیادی تهیه میکنند و نذری میدهند و دعا میخوانند و ادامه راه آزادگان دنیا را طلب میکنند و مراسم خود را باشکوه برگزار میكنند.