آغاز كار تلویزیون در ایران 50 سال پیش جمعه یازدهم تـیرماه ‌1337 ساعت پنج بعدازظهر ساعت پنج بعدازظهر جمعه یازدهم تیرماه ‌1337 تلویزیون ایران كار خود را با پخش برنامه گزارشی زنده آغاز كرد. نخستین كانال تلویزیون در ایران را یك سرمایه گذار خصوصی به نام (حبیب ثابت) با استفاده از امتیاز ویژه‌ی مجلس وقت بنیان نهاد. در سال ‌1337 مجلس شورای ملی لایحه تاسیس یك شبكه تلویزیونی را تصویب كرد. این سرمایه‌گذار خصوصی بااستفاده از وابستگی فرقه‌ای خود توانست مجوز ایجاد یك كانال تلویزیونی را بگیرد. بدین گونه تلویزیون ایران(TV-I) در محل فعلی شبكه دوم سیما ایجاد شد. تا پیش از گشایش رسمی این تلویزیون، چند ماهی روزی یك ساعت تصاویر آزمایشی پخش می‌شد، اما همین امر برای چشمان مشتاق عابرانی كه از جلوی مغازه‌های فروش لوازم برقی و صوتی خیابان‌های فردوسی و نادری می‌گذشتند كافی بود كه حیرت‌زده و با نگاهی حاكی از تحسین به این جعبه‌ی جادویی بنگرند و برای بهره‌مندی از این پدیده‌ی نو، روزشماری كنند. بالاخره انتظار به سرآمد و در ساعت پنج بعدازظهر جمعه یازدهم تیرماه ‌1337 تلویزیون ایران كار خود را با پخش برنامه گزارشی زنده آغاز كرد. در ابتدا، روزی چهار ساعت برنامه (از ساعت شش بعدازظهر تا ده شب) پخش می‌شد كه سپس تا پنج ساعت افزایش یافت. به دلیل گرانی نسبی گیرند‌ه‌ها، در ابتدا خرید آن برای تمام طبقات میسر نبود، از این روی طبقه‌ی متوسط به بالا خریدار این وسیله تشخص و سرگرمی شدند. اما در عمل به دلیل هجوم همسایگان و خویشاوندان، خانه‌های هر دارنده تلویزیون به یك سینمایی كوچك تبدیل شد. تكنولوژی ضبط ویدئویی در آن زمان وارد ایران نشده بود و برنامه‌ها به طور زنده تولید و پخش می‌شد، میزان این برنامه‌ها در مقایسه با سریال‌های آمریكایی بسیار پایین بود. سریال‌های آمریكایی كه از گونه‌های مختلف بود به زبان اصلی و با زیرنویس فارسی پخش می‌شد. بین جوان‌ها و هم بین مسن‌ترها طرفدار داشت. ثابت قرار بود از انحصاری پنج ساله استفاده كند ولی عملا هشت سال به طول انجامید. منبع درآمد (تلویزیون ثابت) آگهی‌های تجارتی بود و ضمن این كه این شخص نمایندگی انحصاری گیرنده‌های تلویزیون مارك RCA عملا در انحصار، و واردات آن را نیز در دست خود گرفت. تلویزیون ایران با تخصیص ساعت هشت چهارشنبه شب‌ها به برنامه‌های نمایشی اداره هنرهای دراماتیك،‌ اختصاص یافت. این امر كه در دوران فترت تئاتر اصیل و متعهد و پدید آمدن تئاتر موسوم به لاله‌زاری در اقدامی فرهنگ‌ساز مخاطبان تلویزیون با بزرگانی از تئاتر اصیل ایران روبرو شدند. دراین ساعت خاص شش گروه تئاتری به سرپرستی «عباس جوانمرد» و «عزت‌الله انتظامی»،«علی نصیریان»،«جعفر والی»،«مرحوم خلیل موحد دیلمقانی» و «ركن‌ الدین خسروی» مشغول فعالیت شدند. نخستین تله تئاتر پخش شده در ایران«مارگریت» نوشته «آرمان سالاگرو» ترجمه شاهین سركیسیان به كارگردانی عباس جوانمرد بود. او كه بنیانگذار «گروه هنر ملی» بود آثاری متعلق به این گروه را بر پرده تلویزیون به نمایش گذاشت. دراین جا بود كه تماشاگران برای نخستین بار در نمایش تلویزیونی «عزاداران بیل» نوشته غلامحسین ساعدی(گوهر مرداد)، شاهد هنرنمایی جاودانه عزت‌الله انتظامی در نقش «مشهدی حسن» شدند همان نقشی كه یك دهه بعد از این بازیگر بزرگ در فیلم «گاو» - اثر داریوش مهرجویی - بازآفرینی كرد. گذشته از این، برنامه یاد شده، باعث رشد تجربه درام‌نویسی شد و كسانی مثل «علی نصیریان»، «نصرت پرتوی» و «ناصر شاهین‌پر» آثاری در خور توجه خلق كردند. تلویزیون ایران در سال ‌1345 به سازمان تلویزیون ملی ایران( NITV ) فروخته شد كه پس از تصویب دولت برای اجرا به مهندس رضا قطبی پسردایی (همسر شاه مخلوع) واگذار شد. تلویزیون ملی ایران پس از مدتی كار آزمایشی در سال ‌1345 فعالیت رسمی خود را آغاز كرد. به فاصله یك دوره‌ی سه ساله مراكز بندرعباس و ارومیه تاسیس شد. تلویزیون ملی ایران پس از ادغام رادیو در این سازمان در سال ‌1350 گذشته از كارهای تلویزیونی خود،‌ وارد عرصه‌های دیگری شد كه از جمله برگزاری جشن هنر، جشنواره فیملسازان جوان منطقه آسیا، و اقیانوس آرام، حفظ و اشاعه موسیقی، فعالیت‌های تئاتر صحنه - و كارگاه نمایش - انتشار مجله وكتاب و حتی ایجاد مركزی برای گفتگوی فرهنگ‌ها ( به مدیریت داریوش شایگان) اقدام كرد. از سال ‌1350 تلویزیون ملی ایران كه داعیه‌ی رسالتی فرهنگی فراتر از تلویزیون داشت، به تولید فیلم‌های سینمایی پرداخت كه به دلیل بهره‌گیری از شماری سینماگران پیشرو، آثاری متفاوت را پدید آورد از آن جمله می‌توان به «آرامش در حضور دیگران»(برمبنای نوشته غلامحسین ساعدی و كارگردانی ناصر تقوایی محصول ‌1352) «مغول‌ها» اثر پرویز كیمیاوی (داستان كارگردانی كه قصد نظارت بر نصب رله تلویزیون در زاهدان رادارد و همسر او مشغول نوشتن رساله‌ای درباره‌ی حمله مغول‌هاست و هجوم فرستنده‌ها بدینسان باحمله مغول مقایسه می‌شود) و دیگری «شازده احتجاب» (بهمن فرمان‌ آرا) اشاره كرد. به دنبال منشعب شدن گروهی از سینماگران پیشرو در تیرماه ‌1352، كسانی مثل زنده یاد علی حاتمی، ‌عزت‌الله انتظامی، علی نصیریان، داوود رشیدی، داریوش مهرجویی، مسعود كیمیایی، ناصر تقوایی و بهرام بیضایی - از سندیكای هنرمندان فیلم ایران برای تولید فیلم‌های برتر و مصرف فرهنگ و خصوصیات ملی و پیشرفت‌های هنری - شماری از آنان در «تل فیلم» متعلق به رادیو تلویزیون ملی ایران كارهای خود را دنبال كردند كه از جمله می‌توان به فیلم «دایره مینا» (به كارگردانی داریوش مهرجویی بر مبنای نوشته ساعدی) اشاره كرد. از جمله فیلم‌های تولیدی دیگر می‌توان به «اوكی مستر» (نفوذ فرهنگ غرب از دوران امتیاز دارسی به بعد به كارگردانی پرویز كیمیاوی) بوف كور، (كیومرث درم بخش)، سایه‌های بلند باد (بهمن فرمان‌آرا)،‌مهره مار - (حسین مختاری براساس نوشته (م.ا.به آذین) اشاره كرد. پخش رنگی برنامه‌ها از ‌1354 و با خبر ساعت 8 و 30 دقیقه شب آغاز شد. نكته جالب رقابت شدید فرانسوی‌ها و آمریكایی‌ها برای عرضه سیستم‌های رنگی مورد نظر خود بود. اما در جنگ «سكام» و «پال» فرانسویان برنده شدند در حالی كه دست‌اندركاران معتقد به برتری كیفی سیستم پال بودند. پخش بازی‌های آسیایی ‌1974 تهران برای بخش‌های فنی و پخش، دستاوردهای مهم محسوب شد. حیات تلویزیون در بعد از انقلاب اسلامی، مرهون زحمات نسل آغازگران این صنعت است. تهیه‌كنندگان، كارگردانان فیلم و صنوف متعدد در تلویزیون كه بعد از انقلاب اسلامی این رسانه ملی را ارزش و اعتبار كیفی بخشیدند. مطالب مرتبط: چرا انقلاب؛ چرا سقوط شاه؟(2)