امروزه مشخص شده قسمتهایی از مغز با روابط اجتماعی و حسن معاشرت در ارتباط است به این معنا که افرادی که در مجالسی برای بار اول وارد می شوند و سریع با همه گرم میگیرند در ناحیه کورتکس یعنی بخش خاکستری مغز یک لایه اضافه دارند. البته هنوز مشخص نیست که آیا افراد با تفاوتهای مغزی متولد شدهاند یا این منطقه در مغز به مرور رشد کرده!، اما دستکم مشخص شده که میزان و کیفیت معاشرت اجتماعی با تفاوتهای ساختاری مغز در ارتباط است. به گفته محققان انگلیسی این کشف یعنی افرادی که در فضای کورتکس مغز یک لایه بیشتر قشر خاکستری دارند از نظر روابط اجتماعی قویترند، میتواند به کسانی که در روابط اجتماعی دچار سختی هستند مثل افراد دچار در خودماندگی (اوتیزم) و کسانی که دچار روان گسیختگی و سوءظن هستند (شیزوفرنی یا همان اسکیزوفرنی) کمک کنند. از روان شناسی تا روان شناسی جنایی روانشناسی علم مطالعه رفتارها و فرآیندهای ذهنی است، در این تعریف دو اصطلاح متمایز شده است، الف) رفتار:هرپاسخ خودآگاه یا ناخود آگاه به محرک های درونی و بیرونی که میتواند قابل رویت باشد یا نباشد. ب)فرآیند ذهنی:اندیشه و احساساتی است که انسان در طول زندگی تجربه میکندو برای همگان قابل مشاهده نیست. به این ترتیب هدف یک روانشناس آن است که با متد علمی رفتارهای انسان را تجزیه و تحلیل کند.بر این مبنا، روانشناسی جنایی شاخهای از روانشناسی است که به تاثیر عوامل روحی و روانی بر ارتکاب جرم و بزهکاری میپردازد. به طور کلی سه هدف در روانشناسی جنایی دنبال میشود: به جز مواردی که در قانون یا در حکم دادگاه تصریح شده است، محکومان با توجه به نوع و مدت محکومیت، پیشینه و شخصیتشان، بر اساس تصمیم شورای طبقه بندی و تأیید قاضی اجرای احکام در یکی از بخشهای فوق نگهداری میشوند. 1ـ بازسازی و درمان مجرم 2ـ بازپروری اجتماعی یعنی فراهم کردن زمینه های آشتی مجدد فرد با جامعه. 3ـ تلاش برای برطرف کردن عوامل و محرکهای مولد جرم روانشناسی جنایی و شیوه تعامل با سایر علوم روانشناسی جنایی به دلیل ارتباط با پدیده مجرمانه ناگزیر با رشتههای دیگر همپوشانی پیدا میکند؛ از جمله انسانشناسی جنایی که علم مطالعۀ ویژگیهای زیستی و جسمانی و تأثیر آن در وقوع جرم است و زیست شناسی جنایی که علم مطالعه جنبههای ژنتیکی و اثرات هورمونها بر وقوع جرم است. همچنین با جامعه شناسی جنایی ارتباط دارد که علت شناسی جرم را در بستر اجتماع انجام میدهد. همچنین روانشناسی جنایی با علم اداره زندانها یا کیفر شناسی در ارتباط است که در مورد شناخت ضمانت اجراهای کیفری با تأکید بر مجازاتهای سالب آزادی و مدیریت فضای تأدیب و بازپروری مجرمین است. جرمشناسی بالینی در قانون اساسی قانون اساسی ایران هم به جرمشناسی بالینی اشاره کرده است. بند 5 اصل 156 در شرح وظایف قوه قضاییه مقرر داشته: « اقدام مناسب برای پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمان» که قسمت اول جرمشناسی پیشگیرانه است و قسمت دوم جرمشناسی بالینی است که در زندان انجام میشود. باید در نظر داشت پیشگیری اجتماعی تنها وظیفه قوهقضاییه نیست بلکه وظیفه نهادهای دولتی است مثل مدرسه و صداو سیما و وزارت ارشاد و... که به نوعی با روان انسان در ارتباط هستند. اما اصلاح و درمان وظیفه قوهقضاییه است چون توسط عوامل زندان انجام میشود. توجه به وضعیت روانی مجرم در صدور احكام در قوانین موضوعه کیفری نیز به عامل شخصیت توجه شده است؛ مثلا ماده 64 ق.م.ا. مصوب 1392 بیان داشته: «مجازات های جایگزین حبس عبارت از دوره مراقبت، خدمات عمومی رایگان، جزای نقدی، جزای نقدی روزانه و محرومیت از حقوق اجتماعی است که در صورت گذشت شاکی و وجود جهات تخفیف با ملاحظه نوع جرم و کیفیت ارتکاب آن، آثار ناشی از جرم، سن، مهارت، وضعیت، شخصیت و سابقه مجرم، وضعیت بزه دیده و سایر اوضاع و احوال، تعیین و اجرا میشود. شاخهها روانشناسی جنایی در سالیان اخیر از بطن روانشناسی جنایی سه رشته جدید نیز ظهور کرده است؛ 1ـ روانشناسی قضایی: که به مطالعه رفتار حاضرین در فرآیند دادرسی اعم از جلسات دادسرا و دادگاه یعنی شکات، شهود، متهمان و تماشاگران میپردازد که هدف از تأسیس این رشته بهبود فضا و طراحی داخلی جلسات دادگاه و همچنین مدیریت جلسات محاکمه است. 2ـ روانشناسی قانونی: که مربوط به فرآیند صدور حکم نهایی است که با توجه به پرونده شخصیت متهم، قاضی مربوطه این معیار را یعنی گزارش پزشکی ـ گزارش مددکار اجتماعی و گزارش روان پزشک را در جهت رعایت اصل فردی کردن مجازات اعمال میکند. 3-روانشناسی زندانها: که علم مطالعه برنامههای اصلاح و درمان محکومان و آماده کردن آنها برای آشتی مجدد با جامعه است . در آییننامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات ایمنی و تربیتی کشور مصوب 20آذر1384، مرکزی پیشبینی شده تحت عنوان مراقبت بعد از خروج؛ این واحد مکلف است دو ماه قبل از اتمام دوره حبس محکومٌعلیه وضعیت اجتماعی و مادی او را برای بازگشت مطلوب وی به محیط زندگی فراهم کند. مراقبت از مددجویان بعد از آزادی در آیین نامه مراقبت بعد از خروج معتادان مصوب 11/8/1392 در تعریف مددکار اجتماعیِ مراقبت آمده که فرد آموزش دیده و واجد شرایط که طبق ضوابط و مقررات صلاحیت وی به تأیید رسیده و پیگیری و نظارت بر حسن اجرای تکالیف مراقبت بعد از خروج فرد یا افراد را در زمان مقرر به عهده داشته و موظف است گزارش وضعیت را به طور مستمر به مدیر مرکز گزارش دهد. منبع: پایگاه حقوقی اندیشه
