طراحی و معماری قلعه آگرا قلعه آگرا از نظر تاریخ معماری بسیار مورد توجه است. طبق گزارش ابوالفضل علّامی ۵۰۰۰ ساختمان با طراحی‌‌های زیبای بنگالی و گوجراتی در داخل قلعه ساخته شده‌ بودند. برخی از آ‌ن‌ها توسط شاه‌جهان جهت ساخت راهی به سمت کاخ‌های مرمرین وی تخریب شدند. ساختمان‌های بسیار دیگری نیز توسط بریتانیایی‌ها برای ساختن سربازخانه‌ها در طی سال‌های ۱۸۰۳ تا ۱۸۶۲ از بین رفتند. در حال حاضر به سختی بقایایی از سی ساختمان مغولی را در قسمت شمال شرقی قلعه و رو به رودخانه می‌توان یافت. در این میان، دروازه دهلی، دروازه اکبر و یک کاخ به نام «بنگالی محل» از جمله ساختمان‌های چشمگیر اکبری محسوب می‌شوند. بخش‌های مختلف قلعه آگرا در حال حاضر دروازه عمار سینگ تنها راه ورودی به قلعه است که شما بلیت خود را از این ورودی می‌توانید تهیه کنید. طراحی مارپیچ دروازه عمار سینگ به سبب سردرگم کردن مهاجمان و دشمنان است. پس از ورود یک راه مستقیم شما را به سمت مسجد مروارید یا مسجد موتی هدایت می‌کند که همیشه بسته است. سمت راست شما، درست پیش از رسیدن به مسجد موتی، سالن بزرگی به همراه تخت پادشاهی قرار دارد به نام «دیوان ایام». سلطان شاه جهان از دیوان ایام به عنوان سالن رسیدگی به امورات داخلی و شنیدن دادخواهی مردم استفاده می‌کرد. درست در مقابل سالن، قبر کوچک و نسبتا نامتجانسی است که متعلق به ستوان جان کالوین است؛ او یکی از فرماندهان استان‌های شمالی بوده مسجد نگینا و دیوان خاص در سمت چپ ایوان، پلکان کوچکی‌ شما را به حیاط بزرگی می‌رساند. سمت چپ حیاط مسجد نفیس و کوچک «نگینا» دیده می‌شود. مسجد نگینا در سال ۱۶۳۵ و به دستور شاه‌جهان برای خانم‌های دربار ساخته شده است. در پایین مسجد نیز بازاری برای بانوان دربار قرار داشته. در بخش عقبی حیاط و در طول دیوار شرقی قلعه، «دیوان خاص» قرار دارد که مخصوص سران و بزرگان بوده است. زمانی تخت افسانه‌ای و طاووس نشان سلطان شاه جهان که مزیّن به الماس کوه نور بوده، در این دیوان قرار داشته است. پس از آن اورنگ زیب پسر شاه‌جهان آن را به دهلی برد و نادرشاه افشار در سال ۱۷۳۹ آن‌ را به ایران آورد. پس از قتل نادرشاه افشار، الماس کوه نور را از تخت جدا کردند و آن الماس به فروش رفت. مشرف بر رودخانه و رو به روی تاج محل، تخت جهانگیر قرار دارد. تخت جهانگیر که یک ورقه سنگی بزرگ سیاه‌رنگ با نوشته‌هایی در اطراف آن است دیده می شود. این تخت در زمان سلطنت جهانگیرخان ساخته شده است قصر شیش محل، خاص محل و کاخ جهانگیر وقتی رو به رودخانه ایستاده‌اید، در سمت راست شما «شیش محل» که قصری آیینه‌ای است قرار دارد. دیوارهای داخلی قصر با آینه کاری تزئین شده است. این قصر مدتی برای تعمیر بسته بوده و از وضعیت فعلی وی خبری در دست نیست. همان‌طور که در بخش شرقی قلعه راه بروید به «خاص محل» و برج مسمان خواهید رسید. خاص محل، قصر مرمرین هشت ضلعی فوق العاده‌ای است که شاه‌جهان هشت سال آخر عمرش را در آن زندانی شده بود و درست در جایی قرار داشت که از آن به تاج محل، مقبره همسرش خیره می‌شد. «مسجد مینا»، مسجد اختصاصی وی درست در پشت این قصر قرار دارد که در حال حاضر بسته است و بازدید عمومی ندارد. با ادامه دادن بخش جنوبی حیاط، با کاخ قرمز رنگ جهانگیر روبه‌رو خواهید شد که احتمالا سلطان اکبر آن را برای پسرش ساخته است. معماری این کاخ ترکیبی از معماری هندی و آسیای میانه است که یادآور ریشه‌های فرهنگی معماری ایرانی‌ست. در مقابل کاخ جهانگیر، «حوض جهانگیر» قرار دارد که برای حمام جهانگیر مورد استفاده بوده است.مسیر اصلی شما را به سوی دروازه عمار سینگ هدایت می‌کند.منبع:مقاله دانشجویی.کتاب اطلاعات توریستی کشورهای جهان.سایت کارناوال