مديريت رنج و تبديل آن به لذت
هر رنج و مشقّتي براي اينكه آسان شود نياز به وسيله و روش برخورد متناسب با خود دارد تا بتوان به كمك آن، مشكل را از ميان برداشت. شما براي اينكه بتوانيد پيچ يا مهره اي را باز كنيد بايد آچاري را به كار گيريد كه متناسب و هم اندازه با همان پيچ و مهره ساخته شده است. اگر آچار متناسب نباشد، علاوه بر اينكه پيچ باز نمي شود ممكن است مشكلاتتان را نيز دوچندان كند. مثلا شما هيچگاه نمي توانيد با پيچ گوشتي، چرخ ماشين را تعويض كنيد. چرا كه پيچ گوشتي وسيله متناسب چنين كاري نيست.همه ما انسانها به فراخور حال خود مشكلات و سختيهايي در زندگي داريم كه براي هموار شدن مسير زندگي و رسيدن به كمال بايد اين سختيها و مشكلات را با ابزار متناسب با همان مشكل حل و فصل كرد. بعضي از مشكلات ما انسانها مادي است و برخي ديگر از اين مشكلات، معنوي، و يا تركيبي از معنوي و مادي مي باشند كه با ابزار مخصوص به خودشان بايد با آنها روبرو شد. اما آنچه كه دانستن آن بسيار ضروري مي باشد، اين نكته است كه مشكلات و راحتيها و تمام اتفاقاتي كه در زندگي براي انسان رخ مي دهد همه امتحانات الهي است و مهم قبولي در اين امتحانات است.
«موفقيت بر مشكلات»
گرچه توانمندى انسان در مواجه با مشكلات به عواملى در مراحل تربيتى و شرايط رشد نيز بستگى دارد، اما اساس اين ويژگى از منظر قرآن و روايات، در بينش و اعتقادات و هدفي كه انسان دارد نهفته است؛ خداوند در آيه 156 سوره بقره مى فرمايد: و قطعاً شما را به چيزى از ترس و گرسنگى و كاهشى در اموال و جانها و ثمرات زندگى مىآزماييم؛ و بشارت باد بر شكيبايان؛ كسانى كه چون مصيبتى به آنان رسد، گويند: «انا لله و انا اليه راجعون؛ ما از خداييم و به سوى او باز مىگرديم». قطعا مشكلات وسيله اي هستند براي امتحان انسانها و طبق فرموده خداوند در مواجه با مشكلات شخصي پيروز و سربلند است كه بيشتر به ياد خداوند باشد و از او استمداد جويد. كسي كه خداوند را مالك علي الاطلاق هستي مي داند و همه چيز را از خدا و براي او مي داند، ديگر در مواجه با مشكلات زبان به گله و شكايت نمي گشايد. چرا كه خود را مالك چيزي نمي داند تا براي نرسيدن و يا از دست دادن آن شكوه كند. مي داند صبر بر مشكلات وسيله ايست براي تقرب جستن به خداوندي كه هدف اصلي از خلقت را عبادت و بندگي انسانها قرار داده است و صبر وسيله ايست براي نيل به اين مقصود اگر مصلحتش در آن باشد.«عوامل افزايش دهنده صبر و تحمل»
تاريخ آزمايشگاه افراد و جوامع مختلفي است كه مورد آزمايش و امتحان قرار گرفتهاند، كه برخي موفق و برخي ديگر ناموفق و شكست خوردهاند دقت و تأمّل در اين آزمايشگاه ميتواند ما را به رمز موفقيت و صبر آنان بر مشكلات رهنمون دهد از مهمترين عوامل افزايش صبر و استقامت ميتوان به موارد ذيل اشاره نمود:1 .ايمان به هدف: ايمان به هدف محرك باطني و دروني است كه انسان را به سوي هدف ميكشاند و سختيها و مشكلات را آسان و هموار مينمايد و باعث مي شود تا انسان در گرفتاريها با دلي مطمئن و آرام به راه خود ادامه دهد. هر چه ايمان به راهي كه مي رويم بيشتر باشد موفقيت و تحمل سختيها و مشكلات نيز در طول مسير آسانتر است. و خداوند نيز روشن بيني بيشتري به انسان ميدهد كه در انتخاب راه مضطرب و سرگردان نشود چنان كه در قرآن ميفرمايد: (وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا - كساني كه در راه ما به جهاد (كوشش و تلاش) برخيزند ما آنها را به راههاي خود دعوت ميكنيم. عنكبوت 69)
2 .تقوا و پرهيزكاري: از مؤثرترين رمزهاي موفقيت انسان كه راه برون رفت وي را در گرفتاريها و مشكلات هموار ميسازد و صبر و استقامت او را در برابر مشكلات دوچندان، تقوا و پرهيزكاري است كه آيات بيشماري بر آن تأكيد ميورزد. (وَمَنْ يَتَّقِ الله يَجْعَل لَهُ مِنْ أمْرِهِ يُسراً - هر كس از خداي تقوا پيشه كند و پرهيزكار باشد خدا مشكلات كار او را آسان گرداند. طلاق 4). (يا أيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اِن تَتَّقُوا الله يَجْعَل لَكُمْ فُرْقاناً - اي اهل ايمان اگر خدا ترس و پرهيزكار شويد خدا به شما فرقان بخشد. انفال 29). همانطور كه گفتيم تقوا و دل بريدن از غير خدا باعث مي شود تعلقات انسان به اين دنيا اندك شود و در نتيجه تحمل سختيها و ناملايمات آسانتر.
3 .دنياشناسي: يكي ديگر از عوامل موفقيت و تمرين صبر شناخت صحيح دنيا است كه اين جهان گذرگاهي بيش نيست و محل پاداش و مجازات نميباشد، اين حقيقت در جمله «اِنّا لله وَاِنّا اِليهِ راجِعُون» به آن تصريح شده است، كه ما به فرمان خدا آمده و به سوي او برخواهيم گشت. بقره 155). پس غم و غصه براي جهان گذرا چه فايده اي جز حسرت خواهد داشت.
4 .علم به آگاهي خداوند: توجه به اين حقيقت كه همه اين حوادث در پيشگاه خداوند رخ ميدهد و او از همه چيز آگاه است. كساني كه در يك مسابقه دشوار و طاقت فرسا شركت دارند همين كه احساس ميكنند جمعي از دوستانشان در اطراف ميدان مسابقه آنها را ميبينند تحمل مشكلات براي آنها آسان ميشود و با شوق و عشق بيشتري به نبرد با حوادث برميخيزند. جايي كه حضور چند نفر تماشاچي چنين اثري در روح انسان بگذارد توجه به اين حقيقت كه خداوند مجاهدتهاي ما را در صحنههاي آزمايش ميبيند عشق و شوري وصف ناپذيري براي ادامه اين جهاد در ما ايجاد خواهد كرد.( مكارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، ج1، ص 532)
5 .تجربه تاريخي: توجه به تاريخ پيشينيان و بررسي عملكرد آنان در برابر آزمايشهاي الهي براي پندپذيري و آماده ساختن روح انسان نسبت به امتحانات پروردگار بسيار مؤثر است اصولاً اگر انساني در مسايلي كه براي او پيش ميآيد احساس تنهايي كند از نيروي صبر و مقاومتش كاسته خواهد شد امّا توجه به اين حقيقت كه اين مشكلات و آزمايشهاي سخت الهي براي همه اقوام و ملتها در طول تاريخ وجود داشته است سبب افزايش نيروي پايداري انسان ميگردد و به همين دليل قرآن مجيد به طور مكرر براي دلداري پيامبر و تقويت روحيه او و مؤمنان اشاره به تاريخ گذشتگان و حوادث دردناك زندگي آنها ميكند. (وَلَقَدْ كذّبت رُسل مِنْ قَبْلِكَ فَصَبَرُوا عَلي ما كُذِّبُوا وَ اُوذُوا حتّي اتاهُمْ نَصْرُنا وَلا مُبَدِّلَ لِكَلماتِ الله وَلَقَدْ جاءَكَ مِنْ نَبإي المُرْسَلين - پيش از تو نيز پيامبراني تكذيب شدند و در برابر تكذيبها، صبر و استقامت كردند و (در اين راه) آزار ديدند، تا هنگامي كه ياري ما به آنها رسيد(تو نيز چنين باش و اين يكي از سنتهاي الهي است) و هيچ چيز نميتواند سنن خدا را تغيير دهد و اخبار پيامبران به تو رسيده است. انعام 34).
در اين بين بهترين روش براي افزايش صبر و استقامت پيروي از مسير اهل بيت (ع) است. با مطالعه در سيره و روش زندگي آن بزرگواران، به روش برخورد با مشكلات و مصيبتهايي كه از جانب حكومتهاي جبّار بر آنان تحميل شد آشنا خواهيد شد. و همچنين در مواجه با مشكلات با توسل و استمداد، از آنان بخواهيد در پيشگاه الهي شفيع شما باشند تا خداي نكرده با كم صبري و كم طاقتي موجبات نارضايتي خداوند فراهم نشود.
از دعا به درگاه الهي غافل نشويد و اين وعده ايست كه خداوند به مؤمنين داده است: (و قال ربّكم اُدعوني استجب لكم – پروردگار شما گفته است مرا بخوانيد تا (دعاي) شما را به اجابت رسانم. غافر 60). از خداوند بخواهيد هر چه سريعتر مشكلاتتان را رفع نمايد و با بالا بردن صبر و استقامتتان شما را ياري كند.
دستورالعملي ديگر:
استغفار: يكي از ذكرهايي كه براي رفع مشكلات بسيار تأكيد شده است، ذكر استغفار مي باشد. رسول مكرم اسلام (ص) مي فرمايند: (مَنْ أَكْثَرَ الِاسْتِغْفَارَ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ مِنْ كُلِّ هَمٍّ فَرَجاً وَ مِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقُهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ – كسي كه بسيار به درگاه الهي استغفار كند، خداوند مشكلاتش را برطرف، سختيهايش را آسان و از جايي كه اصلا خبر ندارد بهره مند و روزي مي دهد. مستدركالوسائل ج 5 ص 317).صدقه و انفاق: يكي از امور ديگر، در كنار رعايت تقوي و عمل به دستورات الهي كه در برطرف نمودن مشكلات انسان بسيار مؤثر مي باشد، صدقه و انفاق در راه خداوند مي باشد. خداوند در سوره ليل آيات 5 الي 7 مي فرمايد: (فَأَمَّا مَنْ أَعْطى وَ اتَّقى، وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنى، فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرى - امّا آن كس كه (در راه خدا) انفاق كند و پرهيزگارى پيش گيرد، و جزاى نيك (الهى) را تصديق كند، ما او را در مسير آسانى قرار مىدهيم).
صله رحم: از ديگر اموري كه سبب آساني مشكلات و رفع بلاها و گرفتاريها مي شود، صله رحم و ديدار با آشنايان مي باشد. امام صادق (ع) مي فرمايند: (إِنَّ صِلَةَ الرَّحِمِ تُزَكِّي الْأَعْمَالَ وَ تُنْمِي الْأَمْوَالَ وَ تُيَسِّرُ الْحِسَابَ وَ تَدْفَعُ الْبَلْوَى وَ تَزِيدُ فِي الرِّزْقِ – ديدار با آشنايان سبب قبولي اعمال، افزايش اموال، آسان شدن حساب، رفع مشكلات و بلاها و زياد شدن رزق انسان مي شود. الكافي ج 2 ص 157).
با راهكارهاي بالا شايد نتوان از رنج و سختي لذت برد اما مي توان آن را قابل تحمل نمود. لذت بردن از سختيها و آزمايشهاي الهي مختص كساني است كه با ديد توحيدي به زندگي نگاه مي كنند. كساني كه خواست خداوند مقدم بر خواسته هايشان است و عالم را در همه حال محضر او مي دانند. انساني كه يقين دارد خداوند در همه حال حتي در رنجها و سختيها نظاره گه اوست و به احوالش آگاه است به گونه اي رفتار مي كند كه جز رضايت الهي را جلب نكند و لذتي بالاتر از جلب رضايت الهي براي بنده وجود ندارد.
ما نيز در پايان براي شما آرزوي موفقيت و سر بلندي مي كنيم و از خداوند خواستاريم شما را در تمام مراحل زندگي ياري و مشكلاتتان را يكي پس از ديگري رفع نمايد.
منبع:پرسمان
