معاد
هر انساني در ژرفاي فطرت خويش به طور روشن مي يابد که به «زندگي جاويد» عشق مي ورزد و از هرگونه زوال و نابودي رنج ميبرد، و از آن مي گريزد. انسانهاي گذشته و آينده نيز اين چنين عشقي را دارا بوده و هستند، بلکه غير از انسان ساير موجودات نيز عشق به هستي دارند و به طور غريزي براي پايداري خود مي کوشند. از سوي ديگر، چون اشتياق به زندگي جاويد در همه انسانها (بلکه در همه حيوانات) موجود است، و چون زندگي جاويد و حيات مصون از مرگ در دنيا ممکن نيست و هيچ فردي در اين جهان براي هميشه نمي ماند در نتيجه بايد مورد اشتياق و متعلق آن که هستي جاودانه است وجود داشته باشد؛ يعني جهان مصون از زوال و محفوظ از پديدة مرگ که همان قيامت است موجود باشد. آن جا مرگي نيست و سرتاسر حيات و زندگي است: «و إنّ الدّار الاخرة لَهي الحَيَوان» عنکبوت/64. . حاصل اين که، محبّت و عشق به هستي دائم و زندگي جاويد امري وجودي است. اين امر وجودي رابط ميان محبّ و محبوب (هستي جاويد) است و بدون وجود خارجي محبوب، چنين عشق و محبّتي در نهاد انسان قرار نمي گيرد و از فطريات بشر به شمار نمي آيد و مي توان گفت وجود چنين محبّتي در نهاد انسان حتماً براي هدف و غايتي جاويد خواهد بود و آن هدف حتماً موجود است. آية الله جوادي آملي،تفسير موضوعي قرآن ج 4 (معاد در قرآن)[پايان كد انتخابي][كامل از كد29337]معاد و عدل الهي
آفرينش جهان بر پايه حق و عدالت و احسان و حکمت نهاده شده است؛ بالعدل قامت السّماوات والأرض» ؛(تفسير صافي 5/107)
از سوي ديگر، پيامبران با همة تلاش و کوششي که در راه هدايت بشر انجام دادند و مجاهدتهايي که در راستاي تهذيب نفوس و اصلاح جامعه داشتند به موفّقيت کامل دست نيافتند و نتوانستند ريشه ظلم و بنيان ستم را براندازند، بلکه همواره در برابر پيامبران و وارستگان پاکدامن گروهي شرارت خواه دست به خون ريزي مي زدند و دامن آلودگي و دل به تبه کاري مي سپردند و بسياري از زحمات و دست آوردهاي پيامبران را بر باد فنا مي دادند و متأسفانه به کيفر تلخ و پاداش مناسب خود نرسيدند.
از سوي سوم، جهان طبيعت ظرفيت پاداش کامل انسانها را ندارد؛ نه پاداش برخي از صالحان که جز به مقام قرب و لقاي الهي نمي انديشند ممکن است و نه کيفر پارەاي از بزەکاران که با گمراه ساختن نسلها و کشتار هزاران بي گناه دلي سخت تر از سنگ و خويي درندەتر از گرگ و دسيسه اي همسان شيطان و اهرمن دارند در جهان طبيعت ميسّر است.چگونه ميتوان در اين جهان کسي را که به هزاران نفر ستم روا داشته و حقوق بسياري از مردم را ضايع کرده و شمار زيادي را از رسيدن به کمال شايسته باز داشته کيفر داد؟ کسي که در اين دنيا فقط يک نفر را کشته و حيات او را از بين برده به جزاي او خود نيز کشته مي شود؛ اما کسي که صدها نفر را قتل عام کرده با او چه معامله اي مي توان انجام داد؟ آيا به صرف کشته شدن او داد آنان گرفته مي شود؟ بنابراين، عدل خداوند ايجاب مي کند که در پي جهان طبيعت عالمي ديگر و نظامي عادلانه وجود داشته باشد تا در آن عدل و داد بر پا و حساب همگان تسويه گردد. داد ستمديدگان و رنج کشيدگان از گردنکشان و ستمکاران گرفته و فاسدان به پاداش کردار تباهشان برسند. امير المؤمنين(ع) در اين باره چنين مي فرمايد: «إنّ الله تعالي لم يرضها ثواباً لأوليائه، ولا عقاباً لأعدائه»؛ (نهج البلاغه، حکمت 415)؛ [خداوند دنيا را نه براي پاداش دوستانش پسنديد و نه براي کيفر دشمنانش.] اگر روزي براي رسيدگي و داوري بين مردم در جهان هستي نباشد تا بدان به کيفر کردار ناشايست برسند و پاکان در نعمتهاي جاويد به مقامهاي شايسته دست يابند و آثار کردار شايسته و حيات پاکيزه دنيوي خود را دريافت دارند لازمه اش برابري ظلم و عدل، ظالم و عادل و صالح و طالح است و اين برابري ناموزون هرگز با عدل الهي و نظام احسن ربّاني سازگار نيست. آري جهان ديگر بايد تا حساب پاکان از بدکاران جدا شود؛ چنان که مي فرمايد: «وَامتازوُا اليَوم أَيُّها المُجرِمون» يس/59 [اي ناپاکان گناهکار امروز از مردم پاک جدا شويد]؛ زيرا امروز، روز «فصل» و جدايي است.
در خلايق روحهاي پـاک هسـت
روحهاي تيـرة گِلناک هسـت
اين صدفها نيست در يک مرتبه
در يکي درّ است و در ديگر شبه
واجب است اظهار اين نيک و تباه
هـمچنان کاظهار گندمها زکاه
نبودن جهاني ديگر غير از اين جهان، پاکان را با بدکاران، درّها را با سنگهاي سياه و گندم را با کاه يکي کردن و يکي دانستن است و چنين داوري کردن از خردهاي سالم فاصلهها دارد. از اين رو خداوند مي فرمايد: «أم نجعل الّذين امنوا و عملوا الصّالحات کالمفسدين في الأرض أم نجعل المتّقين کالفُجّار» ص/28 ؛ [آيا ايمان باوراني که کار شايسته کردند را مانند تبه کاران در زمين، يا پرهيزکاران را مانند فاجران قرار مي دهيم؟!] يعني آيا هر دو گروه با مردن نابود مي شوند و حساب و پاداشي براي هيچ يک نيست؟!: «أَم حَسب الّذين اجْتَرحوا السَّيّئات أن نَجْعَلهم کالّذين امنوا و عملوا الصّالحات سواء محياهم و مماتهم ساء ما يحکمون وخلق الله السّموات والأرض بالحقّ ولتُجزي کلُ نفسٍ بما کسبتْ وهم لا يظلمون» جاثيه/20ـ21 [آيا آنان که مرتکب گناهان شدند گمان کردند که ما آنان را هم چون کساني که ايمان آورده و کردار شايسته انجام دادەاند قرار مي دهيم که حيات و مرگشان يکسان باشد؟ چه بد داوري مي کنند: «پشک نزديکشان چو نافة مشک». خداوند آسمانها و زمين را به حق آفريده تا هر کس در برابر کارش پاداش داده شود و به آنان ستمي نخواهد شد]، و آيا کسي که مؤمن است مانند فاسق به حساب مي آيد؟ قطعاً چنين نيست و هر کس پاداش مناسب عمل خويش را خواهد ديد: «فَمَن يَعمل مِثقال ذَرّة خَيراً يَره و من يَعمَل مِثقال ذَرّة شَراً يَره» زلزال/7ـ8 ؛ [هرکس به وزن ذرّەاي نيکي کند در آن روز آن را مي بيند و هر کس به اندازة ذرّەاي بدي کند آن را خواهد ديد]، و به فرموده امير المؤمنين(ع) «وذلک يوم يجمع الله فيه الأوّلين و الآخرين لنقاش الحساب و جزاء الأعمال» ؛(نهج البلاغه، خطبه 102) ؛ [قيامت روزي است که خدا همة افراد گذشته و آينده را براي حساب رسي و پاداش کردار جمع مي کند.] تذکرّ 1ـ چنان که اشاره شد هر برهاني به اندازة حدّ وسط خود مدّعاي خويش را اثبات مي کند. بر اين پايه، برهان عدالت در مواردي نافذ است که قانونهاي قراردادي، تکليفها، امر و نهي و دستورهاي خداوند به نام دين حکم فرماست. بنابراين، نمي تواند در ماوراي مادّه، مانند جهان فرشتگان که جايي براي عصيان و تبه کاري نيست کاربرد داشته باشد. البته اگر عدل الهي را به معناي ظهور حق مطلق و حقيقت تامّ بدانيم اثبات آن با برهان «حقيقت» خواهد بود، نه عدل حقوقي و فقهي. 2ـ عدالت خداوندگرچه صفت فعل اوست، نه صفت ذات، ولي بر اثر استناد به «قدرت» و قادريت خدا، هرگز تخلف پذير نيست و امکان ندارد خداوند در موردي عدالت را رعايت نکند: «ونَضُع الموازين القِسط لِيوم القيمة فلا تُظلَلم نفسٌ شيئاً» انبياء/47 ؛ [ترازوهاي عدل را براي روز قيامت خواهيم نهاد و به هيچ کس ستمي نخواهد شد و چيزي مانع آن نخواهد بود.] آية الله جوادي آملي،تفسير موضوعي قرآن ج 4 (معاد در قرآن)
منبع :پرسمان/معارف
