اخیرا بالا رفتن نرخ دلار و ارزهای جاری در کنار افزایش قیمت نفت و سکه، بسیاری از شهروندان کشورمان را در شرایطی قرار داده که برای تامین معیشت و زندگی معمول خود دچار مشکل شده اند. نرخ دلار از چند روز پیش روند صعودی خود را در ایران آغاز کرده و اکنون با گذشت چندین روز از این وضعیت هنوز به ثبات نسبی نرسیده است. البته این اولین بار نیست که این اتفاق میفتد و کشورمان نخستین بار سال ۱۳۷۴ در دوره‌ای که یکسری اصلاحات اقتصادی در حال انجام بود، دچار این وضعیت شد. بیشتر بخوانید: ۲ تریلیون دلار ۲ تریلیون دلار سقوط دلار و واکنش‌های عجیب! اما دلیل این افزایش بی رویه و عدم کنترل بازار ارز چه می تواند باشد. آیا دولت ها قادر به کنترل و در اختیار گرفتن بازار نیستند؟ شاید هم این افزایش بی رویه نرخ ارز دلیل دیگری داشته باشد. در ادامه دلایل بالا رفتن نرخ ارز را بررسی میکنیم: بهترین راه حل، سیاست حذف دلار و جایگزین کردن پول ملی به جای آن باشد. اقدامی که بسیاری از کشورها به سراغ آن رفته و پاسخ خوبی دریافت کرده اند، روسیه و اتحادیه اروپا دو نمونه عینی آن هستند. دلایل بالا رفتن نرخ ارز در ایران 1. یکی از اصلی ترین عوامل بالا رفتن نرخ ارز در ایران احتمال خروج امریکا از برجام است، بالا و پایین شدن نوسانات و درگیری های سیاسی میان کشوهای طرف قرار داد برجام و نیز تهدیدات امریکا مبنی بر خارج شدن از برنامه جامع مشترک، خود عاملی برای افزایش نرخ دلار و بالا رفتن ارزهای بازار است. بر این اساس بالا رفتن دلار و غیر قابل کنترل شدن آن خبر از برهم خوردن احتمالی توافق نامه برجام می دهد که در این صورت، احتمال تحرکات هسته ای قدرت های جهانی و از بین رفتن موازنه قوا نیز بیشتر می شود. 2. افزایش سفرها به خارج از کشور در سال نو میلادی می تواند از دیگر عواملی است که می تواند دلیلی بر بالا رفتن نرخ ارز قلمداد شود. با افزایش سفرها بازار ارز هم داغ‌تر شده و نیاز افراد برای بدست آوردن دلار بیشتر می شود. این افزایش نیاز منجر به بالا رفتن قیمت ارز شده و نرخ عرضه را به میزان قابل توجهی بالاتر از تقاضا می رساند. 3. در طول چهار سالی که از دولت حسن روحانی می گذرد متاسفانه شاهد روند رو به رشد تورم در کشور بوده ایم، بنابراین در این مدت دلار نتوانسته به نرخ واقعی خود رسیده و توسط عواملی که دولت به کار گرفته دچار عدم افزایش شده است. عواملی نظیر تزریق ارز به بازار. (1) این نحوه برخورد و جلوگیری از افزایش طبیعی نرخ دلار و یا جلوگیری از روش هایی غیر از تزریق ارز به بازار باعث شد تا وضعیت دلار همچون "فنر" شده و احتمال از دسترس خارج شدن آن بیشتر شود. 4. فارغ از دلایلی که ذکر شد و در نتیجه به بالا رفتن نرخ ارز در کشور ما منجر می شود، باید به این مهم پرداخت که چرا نرخ دلار در دنیا در حال بالا رفتن است؟ اینگونه که رفتار اقتصادی دولت ها نشان می دهد بالار فتن نرخ ارز تنها مربوط به ایران نبوده و غالب کشورهای دنیا را درگیر خود کرده است و شاید یکی از دلایل بالا رفتن دلار همین افزایش جهانی آن باشد. در این میان بهتر آن است که دلایل بالا رفتن نرخ ارز در جهان را نیز بررسی کنیم. دلایل افزایش نرخ جهانی دلار الف) باید دقت داشت که در حال حاضر کشورهای زیادی به دنبال کنار گذاشتن دلار از معاملات جهانی هستند. در واقع این روند تقریبا از سال 2014 میلادی آغاز شد، در آن هنگام اتحادیه اروپا در فکر کنار گذاشتن دلار از معاملات ارزی خود بود از این رو یورو را جایگزین آن کرد اما با کاهش ارزش آن در مقابل دلار مواجه شد. این افزایش بی رویه و عدم کنترل بازار ارز چه می تواند باشد. آیا دولت ها قادر به کنترل و در اختیار گرفتن بازار نیستند؟ شاید هم این افزایش بی رویه نرخ ارز دلیل دیگری داشته باشد. در این زمان اتحادیه اروپا سعی کرد تا با اجرای سیاست‌ " محرک اقتصادی " اوضاع اتحادیه اروپا را بهبود بخشد، در عین حال بانک مرکزی آمریکا هم به طور همزمان سیاست‌های محرک اقتصادی را کنار گذاشت، اینگونه بود که اوضاع اقتصادی منطقه یورو بهبود یافت و تقریبا دلار از معاملات اقتصادی اروپا حذف شد. ب)گفتنی است دلار امریکا از ابتدای سال 2017 میلادی با کاهش 10 درصدی مواجه شد که این خود زنگ هشداری برای کاهش ارزش آن در میان دیگر کشورها بود، در حال حاضر نیز واحد پولی بسیاری از کشورها نظیر " ین " ژاپن و " پوند " انگلستان از قدرت بیشتری در مقابل دلار برخوردارند. " سمیر سامانا " کارشناس مؤسسه ولز فارگو آمریکا معتقد است: "این کاهش ارزش فراگیر نشان می‌دهد که واقعاً سرمایه‌گذاران در حال بیرون کشیدن دارایی‌های خود از دلار هستند. " ج)همچنین افزایش بدهی‌ های ملی آمریکا و دیگر شاخص‌های اقتصادی آن، می تواند عامل دیگری بر بالا رفتن قیمت دلار باشد، در واقع با وجود آنکه دولتمردان ایالات متحده در حال برنامه ریزی برای افزایش ارزش دلار هستند اما شواهد نشان از ایجاد روند رو به رشد آن ندارد. بر اساس اعلام رییس کل بانک مرکزی فدرال امریکا "جنت یلن"، علی‌رغم برنامه این بانک برای افزایش تدریجی بهره دلار نرخ بهره در ایالات متحده فعلاً در سطوح پایین نگه داشته خواهد شد.(2) کلام آخر شایان ذکر است اگر بخواهیم با روند افزایش دلار و بالا و پایین های ناشی از آن مبارزه کنیم، باید به دنبال راه حلی بنیادین باشیم. تولید کالای با کیفیت و قابل صادرات برای افزایش رغبت مردم به خرید و عدم خروج ارز از کشور یکی از مواردی است که در این راستا می توان بعنوان راه حل مطرح کرد. اگرچه راه حل ذکر شده راهکار خوبی به نظر می رسد اما نکته اینجاست که این راهی موقت برای خروج از وضعیت موجود است، به نظر می رسد، بهترین راه حل، سیاست حذف دلار و جایگزین کردن پول ملی به جای آن باشد. اقدامی که بسیاری از کشورها به سراغ آن رفته و پاسخ خوبی دریافت کرده اند، روسیه و اتحادیه اروپا دو نمونه عینی آن هستند. در واقع این اتفاق ممکن است بهای سنگینی داشته باشد اما می توان امیدوار بود که با به کار گیری آن کشور از چنگال اقتصاد وابسته به دلار رها شود. پی نوشت: 1. تقویت نقش روبل در مبادلات خارجی راهبرد روسیه برای حذف دلار، راشاتودی، 1396 2. چرا ارزش دلار در حال کاهش است؟، فارس، 1396 Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt; mso-para-margin-top:0in; mso-para-margin-right:0in; mso-para-margin-bottom:8.0pt; mso-para-margin-left:0in; line-height:107%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri",sans-serif; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:Arial; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}