با استفاده از آيات قرآن مجيد، مىتوان روز قيامت را در سه مرحله كلى ترسيم كرد آشنايى با مفاهيم قرآن، (3 ) ص 238 - 233 .
مرحله اول
برانگيخته شدن همگانى:«وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَجَمَعْناهُمْ جَمْعاً كهف (18 )، آيه 99 ؛ «در صور دميده مىشود و ما همه آنها را گرد مىآوريم» .
مرحله دوم:
حركت به سوى ايستگاههاى حسابرسى و سؤال:«وَ جاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌ ق (50 )، آيه 21 ؛ «هر انسانى وارد محشر مىگردد، در حالى كه همراه او حركت دهنده و گواهى دهندهاى است» .
مرحله سوم
حركت به سوى جايگاه كيفر و پاداش «وَ سِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلى جَهَنَّمَ زُمَراً زمر (39 )، آيه 71 ؛ «و كسانى كه كافر شدند ؛ گروه گروه به سوى جهنم رانده مىشوند» و «وَ سِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَراً زمر (39 )، آيه 73 ؛ «و كسانى كه تقواى الهى پيشه كردند، گروه گروه به سوى بهشت برده مىشوند»
اين مراحل سه گانه داراى ايستگاههاى بسيار و گردنههاى سختى است كه پيمودن هر كدام تا هزار سال طول مىكشد، چنان كه در قرآن مجيد آمده است: «ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ »سجده (32 )، آيه 5 .«سپس در روزى كه مقدار آن هزار سال از سالهايى است كه شما مىشمريد ؛ به سوى او بالا مىرود» .
حالت انتظار و بازخواست گناهكاران در قيامت، آن چنان سخت است و گرفتارى تبهكاران در آن روز به گونهاى شديد است كه طى تمامى ايستگاهها و مواقف، تا پنجاه هزار سال طول مىكشد: تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ معارج (70 )، آيه 4 . ؛ «فرشتگان و روح (كه بزرگ فرشتگان است ) به سوى او بالا مىروند، در آن روزى كه مقدارش پنجاه هزار سال است»
امام صادقعليه السلام در تأييد اين معنا مىفرمايد:«الا فحاسبوا انفسكم قبل ان تحاسبوا فان فى القيامه خمسين موقفا كل موقف مثل ألف سنه مما تعدون، ثم تلا هذهه الايه (فى يوم كان مقداره خمسين الف سنه )» ؛ «آگاه باشيد! پس به حساب خود رسيدگى كنيد قبل از آنكه به حساب شما رسيدگى شود ؛ به درستى كه در قيامت پنجاه توقفگاه هست كه هر كدام مانند هزار سال است از آنچه شما مىشمريد». سپس (-( آن حضرت)-) اين آيه را تلاوت فرمود:«در روزى كه مقدار آن پنجاه هزار سال است )كافى، ج 8 .
البته سختى روز قيامت براى مؤمنان راستين، آسان مىشود «و طول مدت آن» براى پرهيزگاران كوتاه مىشود ؛ چنانكه در قرآن مجيد مىخوانيم: فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَسَوْفَ يُحاسَبُ حِساباً يَسِيراً انشقاق (84 )، آيات 7 - 8 . ؛ «پس كسى كه نامه اعمال او به دست راستش داده شود، به زودى از او حسابرسى آسانى مىشود» .
به هر اندازه ايمان و عمل انسان با اخلاص بيشترى باشد ؛ از آسايش و آرامش زيادترى در آن روز بهرهمند خواهد بود، تا آنجا كه براى اولياى الهى و اهل بيت پاك پيامبرصلى الله عليه وآله هيچ گونه گرفتارى و سختى نخواهد رسيد: «فَوَقاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذلِكَ الْيَوْمِ وَ لَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَ سُرُوراً انسان (76 )، آيه 11 . ؛ «خداوند آنان را از شر آن روز نگه مىدارد و آنها را شادابى و شادمانى عنايت فرمايد» .
براى توضيح بيشتر درباره چگونگى حضور در ايستگاههاى قيامت، به دو مورد از تفاوتهاى مؤمنان و تبهكاران در هنگام برپايى قيامت اشاره مىشود:
1.ترس و وحشت و ايمنى
بىتابى و آرامش انسان، در هنگام ورود به صحنه قيامت، بستگى كامل با چگونگى اعتقاد و اعمال او دارد؛ در حالى كه ميزان گرفتارى انسان در توقفگاههاى قيامت، به مقدار سرپيچى او، از تكاليف پروردگار است: وَ ما أَدْراكَ مَا الْعَقَبَةُ فَكُّ رَقَبَةٍ أَوْ إِطْعامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ يَتِيماً ذا مَقْرَبَةٍ أَوْ مِسْكِيناً ذا مَتْرَبَةٍ بلد (90 )، آيات 16 - 12 ؛ «و تو نمىدانى آن گردنه چيست! آزاد كردن بردهاى يا غذا دادن در روز گرسنگى به يتيمى از خويشاوندان يا به مستمندى از خاك نشين» .
انسانهاى مؤمن، به تناسب انجام نيكىها و عمل به واجبات و ترك محرمات، از آشفتگى و پريشانى روز قيامت در امان هستند: مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ )نمل (27 )، آيه 89 .؛ «كسانى كه نيكى با خود بياورند، پاداشى بهتر از آن خواهند داشت و آنان از وحشت آن روز در امان مىباشند» و (لا يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ » انبياء (21 )، آيه 103 ؛ «وحشت بزرگ (-( صحنه قيامت)-) آنان را اندوهگين نمىكند»
اما كافران و تبه كاران همراه با اضطراب و هراس شديد وارد صحراى محشر مىشوند: قُلُوبٌ يَوْمَئِذٍ واجِفَةٌ أَبْصارُها خاشِعَةٌ »نازعات (79 )، آيات 8 - 9 . ؛ «دلهايى در آن روز، سخت مضطرب است و چشمهاى آنان از شدت ترس فرو افتاده است» و در هنگام حسابرسى و سؤال، آنان را با شدّت و سختى توقيف مىكنند: وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ )صافات (37 )، آيه 24 . ؛ «آنها را نگه داريد كه بايد بازپرسى شوند» .
2. سكوت و صحبت كردن
از جلوههاى حاكميت مطلق خداوند در روز قيامت، اين است كه هيچ كس، بدون اجازه و فرمان او، حق سخن گفتن ندارد: يَوْمَ يَأْتِ لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ »هود (11 )، آيه 105 . ؛ «روزى فرا مىرسد كه هيچ كس جز به اجازه (او ) سخن نمىگويد»
اين بدان جهت است كه پس از حضور مردم در صحنه قيامت، ذلت و حقارت تبه كاران و عزت و كرامت فرزانگان، بيشتر نمايان شود . از اين رو در برخى از ايستگاههاى قيامت، اجازه سخن گفتن به گناه كاران داده نمىشود تا با حقارت بيشتر به اعمال آنان رسيدگى شود:الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ »يس (36 )، آيه 65 ؛ «امروز بر دهانشان مهر مىنهيم و دستهايشان با ما سخن مىگويند و پاهايشان به آنچه كه انجام مىدادند، شهادت مىدهند» .
مهر سكوت نيز خود عذابى خوار كننده است، چنان كه خداوند به جهنميان مىفرمايد: اخْسَؤُا فِيها وَ لا تُكَلِّمُونِ »مؤمنون (23 )، آيه 108 ؛ «در جهنم گم شويد و با من سخن مگوييد»
و اگر تبه كاران در بعضى ديگر از مواقف قيامت، اجازه سخن مىيابند، يا براى اثبات جرم آنان است (يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ )نور (24 )، آيه 24: «روزى كه زبانها بر عليه آنان گواهى مىدهند» .و يا در جهت آشكار شدن دشمنى و تخاصم ميان آنان (ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عِنْدَ رَبِّكُمْ تَخْتَصِمُونَ ) زمر (39 )، آيه 31: «سپس شما روز قيامت نزد پروردگارتان به مبارزه و دشمنى برمىخيزيد» .و يا نمايانگر شدت نياز و بدبختى آنان است: يَوْمَ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ لِلَّذِينَ آمَنُوا انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ » حديد (57 )، آيه 13 .؛ «روزى كه زنان و مردان منافق به مؤمنان به مؤمنان مىگويند: نظرى به ما بيفكنيد تا از نور شما پرتوى برگيريم» .
اما سخن گفتن مؤمنان و شايستگان، نشانه مقام والاى آنان نزد پروردگار است؛ چنان كه درباره پيامبرصلى الله عليه وآله و مسلمانان مىخوانيم: وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً »بقره (2 )، آيه 143 .؛ «بدين ترتيب شما را امت ميانهاى قرار داديم تا بر مردم گواه باشيد و پيامبر هم بر شما گواه باشد»
بنابراين، تنها كسانى توانايى سخن گفتن دارند كه از سوى خداوند، اجازه داشته باشند و سخن حق بگويند: لا يَتَكَلَّمُونَ إِلاَّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً »نبأ (78 )، آيه 38 ؛ «هيچ كس جز به اجازه خداوند رحمان سخن نمىگويد (-( و آن گاه كه مىگويد )-)درست و حق مىگويد»
در نتيجه انجام دادن واجبات، ترك محرمات، ترك دلبستگىها و وابستگىها، پيروى قولى و عملى از آموزههاى حضرت رسولصلى الله عليه وآله و ائمه اطهارعليهم السلام و خالص ساختن نيت و قصد، تنها راه يا راههايى است كه مىتواند انسان را به آن مدارج عالى برساند و از سختىهاى مواقف قيامت نجات دهد .
منبع :پرسمان/معارف
