تاریخچه هارپ
داستان پروژهی هارپ از سال ۱۹۹۰ میلادی آغاز شد. در آن زمان، تِد استیونز، سناتور جمهوریخواه از ایالت آلاسکا جهت دریافت رأی موافقت از کنگره برای ساخت پروژهی هارپ، تلاشهای بسیاری کرد و سپس توانست رأی موافقت را دریافت کند. ساخت و ساز تجهیزات لازم برای این پروژه از سال ۱۹۹۳ میلادی رسماً آغاز شد. در سال ۲۰۱۳ میلادی، هارپ به صورت موقت از کار افتاد تا پیمانکارانی که وظیفهی مدیریت پروژه را بر عهده داشتند، جایگزین شوند. چند ماه بعد، جیمز کینی، مدیر پروژه هارپ اعلام کرد که دارپا دیگر تمایلی به ادامه یافتن پژوهشها توسط هارپ ندارد و بین پاییز ۲۰۱۳ تا زمستان ۲۰۱۴، احتمالاً به کار خود پایان میدهد.هنوز چند ماهی از تعویض پیمانکاران پروژه نگذشته بود که نیروی هوایی ایالات متحدهی آمریکا اعلام کرد پروژه هارپ اواخر سال ۲۰۱۴ به کار خود پایان میدهد. فرآیند اتمام کار هارپ تا اواسط ماه مِی ۲۰۱۵ میلادی به طول انجامید و از آن تاریخ به بعد، کنترل پروژه به صورت کامل به دانشگاه آلاسکا در فِربنکس داده شد. همین موضوع باعث شد که هارپ به عنوان یک پروژهی علمی، در اختیار پژوهشگران سرتاسر جهان قرار بگیرد. هم اکنون پژوهشگران میتوانند با پرداخت مبلغی متناسب با نیاز استفاده (قیمتها برای استفادههای گوناگون، متفاوت هستند) به هارپ دسترسی یابند و از تواناییهای آن استفاده کنند.
نگاهی کلی به پروژه
هارپ، یک سیگنال ۳.۶ مگاواتی با فرکانسی بین ناحیهی ۲.۸ تا ۱۰ مگاهرتز را به سمت یونوسفر ارسال میکند. این سیگنال میتواند به صورت ادامهدار و یا پالس به یونوسفر ارسال شود. اثرات انتقال و هر دورهی بازیافت، توسط ابزارهای مرتبطی نظیر رادارهای VHF و UHF، فرستندهها و گیرندههای HF و دوربینهای نوری مورد بررسی و آزمایش قرار میگیرد. این میتواند مطالعات دانشمندان را روی فرآیندهایی طبیعی که در شرایط طبیعی در یونوسفر رخ میدهند، به پیش برده و همواره مطالعات را گسترش دهد؛ اما یکی از اهداف پروژه، بررسی اثرات تعامل ذرات خورشیدی با یونوسفر است. همچنین دانشمندان میتوانند به کمک هارپ، اثرات یونوسفر طبیعی روی سیگنالهای رادیویی را بررسی کنند.
هارپ در بهبود سامانههای ناوبری و ارتباطی نقش مهمی داشته است.
پروژهی هارپ در ابتدا توسط ادارهی پژوهشهای دریایی ایالات متحده راهاندازی شد و سپس آزمایشگاه پژوهشهای نیروی هوایی در ساخت پروژه همکاری کرد و دانشگاه آلاسکا در فِربنکس نیز به لیست همکاران پروژه اضافه شد. بسیاری از دانشگاهها و مؤسسات آموزشی آمریکا، مانند دانشگاه استنفورد، دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا، کالج بوستون، دانشگاه کلمسون، کالج دارتموث، دانشگاه کورنل، دانشگاه جان هاپکینز، دانشگاه مریلند، کالج پارک، دانشگاه ماساچوست آمهِرست، اِمآیتی، مؤسسه پلیتکنیک دانشگاه نیویورک و دانشگاه تالسا، در توسعهی پروژه و تجهیزات آن مشارکت داشتهاند. وظیفهی توسعهی ویژگیهای اصلی هارپ بر عهدهی دانشگاهها بوده است و این دانشگاهها هم اکنون روی توسعهی تجهیزات پیشرفته برای فناوریهای آینده کار میکنند.
با توجه به گفتههای مدیر اصلی پروژهی هارپ، تمام تلاش گروه مدیریتی بر این بوده است که هارپ، پروژهای آزاد باشد و همگان بتوانند به نتیجهی دستاوردهای آن دسترسی داشته باشند. نتایج تمام پژوهشها وفعالیتهایی که به واسطهی هارپ انجام شدهاند، به صورت عمومی منتشر شدهاند و در دسترس هستند و هم اکنون که پروژه تحت مدیریت دانشگاه آلاسکا است، این فرآیند بهتر طی میشود.
پژوهشهای انجامشده به وسیلهی هارپ
هدف اصلی پژوهشهای پروژهی هارپ، قسمت بالایی اتمسفر زمین است که با نام یونوسفر شناخته میشود. یونوسفر، بخش یونیزه شدهی اتمسفر زمین در لایههای بالا است که از حدود ۶۰ کیلومتری سطح زمین شروع شده و تا ۱۰۰۰ کیلومتری ادامه دارد. این ناحیه شامل گرمسپهر (ترموسفر)، بخشهایی از میانسپهر (مزوسفر) و برونسپهر (اگزوسفر) است. یونوسفر توسط تابش خورشیدی یونیزه شده است. این لایه، نقش مهمی در الکتریسیتهی اتمسفری ایفا میکند و لبههای درونی مغناطکُره (مَگنِتوسفر) را شکل داده است. در کنار دیگر نقشهای مهم، یونوسفر یکی از عواملی است که پخش سیگنالهای رادیویی در زمین را تحت تأثیر قرار میدهد و در رسیدن آن به نواحی دوردست، اختلال ایجاد میکند.یونوسفر در ناحیهای بسیار نازک از اتمسفر زمین قرار گرفته است و به همین دلیل اشعهی ایکس و تابش فرابنفش خورشید، به راحتی به این ناحیه نفوذ میکنند؛ اما در یونوسفر تعداد زیادی مولکول وجود دارد که میتوانند این تابشهای مضر را جذب کنند. در واقع، در یونوسفر تعداد زیادی الکترون آزاد وجود دارند که در ارتفاع ثابتی قرار ندارند. گاهی اوقات الکترونهای آزاد یونوسفر بین ارتفاع ۷۰ کیلومتری تا ۳۰۰ کیلومتری از سطح زمین قرار میگیرند و گاهی اوقات نیز این لایهها به ۱۰۰۰ کیلومتری سطح زمین میرسند. تجهیزات مختلف پروژهی هارپ، میتوانند تمام لایههای اصلی یونوسفر را مورد بررسی قرار دهند.
یونوسفر، مشخصات ثابتی ندارد و گاهاً دیده شده است که مشخصات آن به صورت دقیقهای، ساعتی، روزانه، فصلی و سالانه، تغییر میکنند. در نزدیکی قطبهای مغناطیسی زمین، مشخصات یونوسفر پیچیدهتر از سایر مناطق است و در این ناحیه به دلیل همترازی عمودی با قطب مغناطیسی و به دلیل شدت زیاد میدان مغناطیسی، پدیدههایی نظیر شفق ایجاد میشوند. یونوسفر پیشتر غیرقابل دسترس بود و اندازهگیری دقیق آن برای دانشمندان امکانپذیر نبود. بالونها به دلیل نازکی هوا نمیتوانستند به آن دست یابند و ماهوارهها نیز به علت وجود هوا، نمیتوانستند در مداری که از میان یونوسفر میگذرد گردش کنند. به همین دلیل تا دو دههی اخیر، اطلاعات بسیار ناچیزی از یونوسفر در دسترس بود.
رادار دوگا در چرنوبیل
در شهر ترومسو واقع در کشور نروژ، تجهیزاتی به نام ایسکات (EISCAT) وجود دارد که نخستین گرم کنندهی یونوسفری به شمار میرود. در آنجا، دانشمندانی پیشگام حضور دارند که برای نخستینبار در تاریخ بشریت با ارسال امواج رادیویی ۲ تا ۱۰ مگاهرتزی، در یونوسفر آشفتگی ایجاد کردند تا ببینند یونوسفر چگونه به این آشفتگی واکنش نشان میدهد. هارپ نیز عملکردی مشابه دارد؛ اما دارای قدرت بیشتری بوده و از تابش منعطف و سریع HF استفاده میکند.هارپ نیز همانند ایسکات، دارای یک گرم کنندهی یونوسفر است و میتواند با ارسال امواج رادیویی، دمای این ناحیهی ناشناخته از اتمسفر را بالا برده و در آن آشفتگی ایجاد کند. این کار، یونوسفر را به یک آزمایشگاه طبیعی تبدیل میکند و دانشمندان میتوانند روی واکنشها مطالعه کنند.
هارپ دارای فرستندههایی است که در یونوسفر آشفتگی ایجاد میکنند و با افزایش دما از تراکم الکترونها میکاهند.
هارپ از ۳۶۰ انتقال دهندهی رادیویی و ۱۸۰ آنتن تشکیل شده است و زمینی به مساحت ۱۴ هکتار را در بر گرفته است. هزینهی ساخت هارپ ۲۵۰ میلیون دلار بوده است که همین باعث بحثهای بسیاری شده است. در زمانی که ایدهی ساخت هارپ مطرح شد، آمریکا و شوروی در جنگ سرد با یکدیگر بودند. در آن زمان، زیردریاییهای آمریکایی هرچه که بیشتر دراعماق اقیانوسها فرو میرفتند، در ارتباطات آنها اختلال ایجاد میشد. همانطوری که پیشتر نیز گفته شد، یکی از دستاوردهای هارپ بهبود ارتباطات زیردریایی بوده است. چنین موضوعاتی باعث شدهاند تا بسیاری از افراد، هارپ را بیشتر یک پروژهی نظامی بدانند تا یک پروژهی علمی. همچنین علاوه بر زیردریاییها، همواره خطر یک حملهی اتمی از سوی اتحاد جماهیر شوروی وجود داشت و آمریکا میخواست با استفاده از هارپ و مطالعهی یونوسفر و چگونگی ایجاد اختلال در امواج رادیویی، یک سپر دفاعی الکترونیکی ایجاد کند که در صورت نفوذ موشکهای شوروی، روی سیستمهای هدایت آنها اختلال ایجاد شود.
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، دیگر نیازی به ارتباطات زیردریایی در اعماق آب نبود و خطر حملهی اتمی نیز چندان بالا نبود؛ بنابراین باید دلایل قانعکنندهتری برای ادامه فعالیت هارپ و استفاده از آن ارائه میشد، به گونهای که مردم باور کنند. یکی از کاربردهایی که برای هارپ مطرح شد، مطالعهی امواج ELF بود. این امواج میتوانند ساختارهای زیرزمینی را فاش کنند و به کمک همین امواج بود که آمریکا توانست انبار زیرزمینی سلاحهای اتمی کره شمالی را شناسایی کرده و مشاهده کند.
آزمایشهای بسیاری انجام میشوند تا امکان انجام چنین فرآیندی را بررسی کنند. به عنوان مثال، پژوهشگران دانشگاه استنفورد از هارپ استفاده میکنند و با ارسال امواج فرکانس پایین به مغناطکُره، امواج ویستلر را ایجاد میکنند. امواجی که از این ناحیه به زمین بازگشت داده میشوند، به اقیانوس آرام جنوبی برخورد میکنند و در این ناحیه پژوهشگران با شناورها و کشتیهای مخصوصی حضور دارند و به اندازهگیری میزان حضور امواج ویستلر میپردازند. همانطوری که گفته شد، هارپ با ارسال سیگنال، در یونوسفر آشفتگی ایجاد میکند؛ آیا یونوسفر میتواند چنین آشفتگیهایی را تحمل کند؟ در غیر این صورت، چه اتفاقی برای یونوسفر خواهد افتاد؟
تأثیرات هارپ روی یونوسفر
استفاده از انتقال دهندههای قدرتمند، مانند آنچه که در تجهیزات هارپ دیده میشود، برای مطالعهی قسمت بالای اتمسفر است که در علم ژئوفیزیک، به آن «پژوهش یونوسفری فعال» میگویند. هارپ مقادیر کوچک و شناخته شدهای از انرژی را در لایهای مشخص از یونوسفر ایجاد میکند تا دانشمندان بتوانند به بررسی و مطالعهی فرآیندهای پیچیدهی فیزیکی که توسط خورشید به صورت روزانه در نواحی پلاسمایی ایجاد میشوند، بپردازند. تأثیرات این مقدار انرژی اضافهی ایجادشده، در کل یونوسفر دیده نمیشود و صرفاً در ناحیهای محدود از بخش پوششی هارپ (شعاع ۹ تا ۴۰ کیلومتری) میتوان تأثیرات را مشاهده کرد.
وقتی که انتقال دهندهی HF هارپ در پایان هر آزمایش خاموش میشود، هرگونه تأثیری که در یونوسفر ایجاد شده بود از بین میرود و پس از چند ثانیه تا چند دقیقه، به حالت اول بازمیگردد. همانطوری که پیشتر نیز گفته شد، تأسیسات مشابه هارپ در نقاط دیگر جهان نیز وجود دارند و پژوهشهای وسیعی در طول سالیان گذشته به وسیلهی آنها انجام شدهاند و نتایج نشان میدهند که این آزمایشها، هیچگونه اثر کوتاهمدت یا بلندمدتی روی یونوسفر ندارند.
یونوسفر دارای چند ناحیهی مهم به نامهای لایه D، لایه E و لایههای F1 و F2 است. همانطوری که در تصویر زیر مشاهده میکنید، منحنی قرمزرنگ، میزان یونیزه شدن در طول روز و منحنی آبیرنگ، میزان یونیزه شدن در عصر و شب را نشان میدهد. این یک نمودار استاندارد است؛ اما در واقع سطوح یونیزه شدن و همچنین ارتفاع لایههای یونوسفر در طول چرخههای خورشیدی ۱۱ ساله تغییر میکنند و همچنین اطلاعات یونوسفر و یونیزه شدن در مکانها و فصلهای مختلف، ممکن است با این نمودار تفاوت داشته باشند.
هارپ در نواحی محدودی از یونوسفر آشفتگی ایجاد میکند.
- فرکانسی که توسط فرستندهی HF هارپ استفاده میشود، در بخش فرکانس بالای طول موج الکترومغناطیسی است. تابش الکترومغناطیسی در قسمت فرکانس بالا، غیر یونیزه است. این با تابش فرابنفش و اشعهی ایکس خورشید که دارای انرژی بالایی بوده و میتوانند یونیزه شوند، مغایرت دارد.
- شدت تابشی که از سوی هارپ به ارتفاعات یونوسفری فرستاده میشود، بسیار ضعیف بوده و نمیتواند از طریق ارتباط با ذرات باردار، یک فرآیند یونیزاسیون مصنوعی را ایجاد کند. تراکم قدرت تولید شده توسط هارپ، بین ۳ الی ۴ میکرووات بر سانتیمتر مربع است و از این حد تجاوز نمیکند. برای ایجاد یک فرآیند یونیزاسیون مصنوعی، به تراکمی دوبرابر بیشتر از این مقدار، نیاز است.
بخشی از انرژی موج رادیویی فرکانس بالای هارپ که به یونوسفر منتقل میشود، میتواند طی یک فرآیند جذبی به الکترونها و یونهای موجود که پلاسمای یونوسفری را تشکیل دادهاند، منتقل شود و دمای مؤثر آن ناحیه را افزایش دهد. به عنوان مثال، دمای معمولی الکترونها در ارتفاع ۲۷۵ کیلومتری از سطح زمین (ناحیهی F2) باید در حدود ۱۴۰۰ درجهی کلوین باشد؛ اما طی پژوهشهایی که به وسیلهی هارپ انجام شدهاند، دانشمندان به این نتیجه رسیدهاند که میتوان دمای این الکترونها را در جریان آزمایشی که در یک ناحیهی محدود انجام میشود، تا ۳۰ درصد افزایش داد. به محض افزایش دما، خیلی سریع خصوصیات الکتریکی آن ناحیه تغییر میکند و به راحتی از نواحی اطراف قابل تشخیص میشود. پس از انجام این کار، ابزار دقیق علمی که روی زمین مستقر هستند میتوانند با جزئیات خارقالعاده به بررسی خواص فیزیکی آن ناحیه بپردازند.
فرآیند یونیزه شدن طبیعی در لایهی F باعث میشود که تراکم الکترونها در طول روز در این ناحیه به ۱۰۰۰۰۰۰cm-۳ برسد که حدود ۰.۲ درصد از گاز موجود در این ناحیه را تشکیل میدهد. پژوهشهای یونوسفر فعالی که به وسیلهی فرستندهی HF هارپ انجام میشوند، میتوانند میزان تراکم الکترونها را به ۸۰۰۰۰۰cm-۳ کاهش دهند. به هنگام شب در ناحیهی F نیز شاهد کاهش تراکم الکترونها هستیم که به میزان ۵۰۰۰۰۰cm-۳ و یا کمتر میرسد و اگر این را با تراکم ایجاد شده توسط هارپ مقایسه کنید، میبینید که هارپ نسبت به فرآیند طبیعی، کمتر باعث کاهش تراکم الکترونها شده است.
اما در لایههایی که در ارتفاعات پایینتر هستند (مانند لایههای D و E)، به هنگام پژوهشهای یونسفر فعال ما شاهد افزایش تراکم الکترونها هستیم؛ زیرا در این نواحی فرآیند بازترکیبی الکترونهای رانده شده از ارتفاعات بالاتر انجام میشود.
نظریههای توطئه پیرامون هارپ
هارپ همواره مورد توجه علاقهمندان نظریههای توطئه بوده است و بسیاری از مردم بر این باور هستند که دولت آمریکا از هارپ برای کنترل آب و هوا استفاده میکند؛ اما از سال ۲۰۱۰ ما شاهد افزایش چشمگیر این نظریهها هستیم. در سال ۲۰۱۰، هوگو چاوز، رهبر پیشین ونزوئلا اعلام کرد که آمریکا از پروژهی هارپ استفاده کرده و باعث به وجود آمدن زمینلرزهی هائیتی شده است. در سال ۲۰۱۰ زمینلرزهای به بزرگی ۷ ریشتر در هائیتی به وقوع پیوست که متأسفانه بیش از ۱۰۰ هزار کشته بر جای گذاشت. هوگو چاوز عامل این زلزله را هارپ میدانست در حالی که عامل اصلی این زمینلرزه، تخلیه انرژی از گسلی ناشناخته در مرز صفحات تکتونیکی آمریکای شمالی و کارائیب بود. در ادامه برترین نظریههای توطئه پیرامون هارپ را بررسی میکنیم.
نیک بِگیچ، فرزند یکی از نمایندگان سابق آمریکا و همچنین برادر سناتور مارک بِگیچ، وبسایتی را راهاندازی کرده است و میگوید هارپ یک وسیله برای کنترل اذهان است. وی همچنین کتابی را با عنوان «Angels Don't Play This HAARP» به چاپ رسانده است و در آن بیان میکند که هارپ میتواند باعث به وجود آمدن زمینلرزه در نقاط مختلف جهان شود. او میگوید که هارپ، آسمان را به یک عدسی بزرگ تبدیل کرده است و به نظر میرسد که آسمان در حال سوختن است. البته این تنها نیک بِگیچ نیست که چنین باورهایی دارد.
یک نشریهی وابسته به ارتش روسیه اعلام کرده است که آزمایشهای یونوسفری میتوانند باعث حرکت الکترونها شده و به قطبهای مغناطیسی زمین ضربه بزنند. جِسی وِنتورا، فرماندار پیشین مینهسوتا که یک نظریهپرداز توطئه است، میگوید دولت آمریکا از این تجهیزات برای کنترل آب و هوا و تسخیر ذهن افراد استفاده میکند تا روی آنها کنترل داشته باشد.
در ماه نوامبر سال ۲۰۱۶، پلیس دو مرد از اهالی جورجیا را به اتهام حمل مواد مخدر دستگیر کرد. افسر محلی در جریان مصاحبهای که با خبرنگاران داشت اعلام کرد که این دو مرد، قصد داشتهاند بر پایهی نظریههای توطئهای که پیرامون هارپ وجود دارند، یک حملهی تروریستی را ترتیب دهند. از این دو مرد دهها سلاح سنگین و اسلحههای تهاجمی AR-15 کشف و ضبط شد. طبق گفتههای پلیس، این افراد قصد داشتهاند هارپ را به طور کامل از بین ببرند؛ زیرا بر این باور بودهاند که دولت از این تجهیزات برای کنترل آب و هوا و تسخیر ذهن مردم استفاده میکند و روح آنها را به دام میاندازد. یکی از این افراد ادعا کرده بود خداوند به او گفته است که برو و این وسیله که ارواح را تسخیر کرده خراب کن، تا روح همگان آزاد شود.
از نظر برخی افراد، هارپ عامل تمام بلایای طبیعی روی زمین است.
آیا هارپ مخرب است؟
اگر بخواهیم در مورد آثار مخرب هارپ پژوهش کنیم، باید نیمنگاهی به تجهیزات مشابه در سرتاسر جهان داشته باشیم. این تجهیزات عبارتند از:- رصدخانه آرسیبو در پورتوریکو
- تجهیزات ایسکات در ترومسو، نروژ
- تأسیسات یونوسفری سورا در نیژنی نووگورود، روسیه
- تأسیسات HIPAS در آلاسکا
- رادارهای دوگا (وودزپِکر)، اتحاد جماهیر شوروی
تاکنون هیچگونه مدرک علمی دقیق و محکمی مبنی بر مخرب بودن هارپ ارائه نشده است و هر آنچه که این روزها میان مردم دست به دست میچرخد، بر پایهی شبه علم است. اگر بخواهیم بر پایه شبه علم قضاوت کرده و نتیجهگیری کنیم، باید قید خیلی از چیزها را بزنیم. به عنوان مثال شبه علم ثابت میکند که زمین تخت است، ماه یک پایگاه فضایی است، قطب جنوب محل ورود و خروج آدم فضاییها است، خورشید بر فراز زمین گردش میکند و هزاران ماجرای دیگر. شبه علم ثابت میکند که هارپ نیز مخرب است و این بستگی به خود شما دارد که چه برداشتی از آن داشته باشید. تاکنون هیچگونه مدرکی مبنی بر مخرب بودن هارپ ارائه نشده است و از طرفی شبه علم میگوید هارپ مخرب است؛ در اینجا، نتیجهگیری بر عهدهی خود شما است.
منبع:زومیت
