کاربردهای متنوع انرژی هسته ای در عرصه های مختلف زندگی روزمره به اندازه ای گسترش یافته است که امروزه کمتر کسی است که حداقل در بخشی از زندگی روزمره خود با این فناوری خواه به طور مستقیم یا غیر مستقیم سر و کار نداشته باشد و بخشی از این کاربردها را نشناسد. یکی از عرصه هایی که با گسترش فناوری هسته ای به واقع انقلابی در آن رخ داده است بخش بهداشت و درمان است.
امروزه به یاری فناوری هسته ای تشخیص و درمان بیماری هایی که تا چند دهه پیش سالانه صدها هزار نفر را به کام مرگ می کشاند به راحتی امکان پذیر شده است.
یک دسته از بیماری هایی که به ویژه در سده ی اخیر جان میلیون ها نفر را در سراسر دنیا گرفته است، بیماری هایی است که با نام کلی سرطان (Cancer)شناخته می شوند؛ درواقع با صنعتی شدن جوامع و گسترش سریع صنایع مختلف، آلودگی های زیست محیطی نیز به سرعت افزایش یافت و در نتیجه ی گسترش آلودگی ها، برخی از بیماری ها به ویژه انواع سرطان نیز به سرعت گسترش یافتند.
در کشور ما نیز متاسفانه به دلایل مختلفی از جمله آلودگی های هوا و منابع زیستی، آلودگی منابع آب، مصرف سیگار،آلودگی های مربوط به امواج مغناطیسی و ... آمار مبتلایان به سرطان بسیار بالاست و به ویژه این آمار در سال های اخیر گسترش سرسام آوری داشته است به طوری که به گفته دکتر محمداسماعیل اکبری، رئیس مرکز تحقیقات سرطان دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، «ایران بالاترین روند رشد سرطان را در دنیا دارد؛ سالانه حدود90 هزار مبتلا به سرطان در کشور داریم و 33 هزار نفر در سال به خاطر سرطان می میرند».
سرطان زمانی ایجاد می شود که سلول های قسمتی از بدن شروع به رشدِ غیر طبیعی و غیر قابل کنترل می کنند. در واقع اگرچه سرطان ها انواع مختلفی دارند،اما همة آن ها زمانی ایجاد می شوند که سلول های غیرطبیعی خارج از کنترل شروع به رشد می کنند. سلول های سرطانی در اثر اختلال های ژنتیکی خود، بیشتر از سلول های طبیعی بدن عمر کرده و با سرعت بیشتری تکثیر می شوند. بدن انسان از میلیون ها سلول ساخته شده است که با یکدیگر گروه بندی شده و بافت ها و اندام های مختلف بدن را می سازند.
ژن های داخل هر سلول دستورهای لازم برای رشد، ادامه حیات، تکثیر و به طور کلی تمام عملکردهای سلول را صادر می کنند. گاهی اوقات این دستورات در یک سلول مبهم بوده و سلول رفتاری غیر طبیعی از خود نشان می دهد.
این دسته از سلول ها را می توان سلول های آغازگر سرطان نامید، در واقع در اثر تکثیر این سلول ها پس از مدتی گروهی از سلول های غیر طبیعی می توانند در خون یا سیستم ایمنی گردش کرده و یا با تجمع در محل خاصی از بدن تبدیل به توده یا تومور بدخیم یا سرطان شوند. سرطان های مختلف بر اساس اندامی که سرطان از آن جا شروع شده است نام گذاری می شوند.
در حالت طبیعی، سلول های بدن طی یک روند منظم و تنظیم شده به تدریج از بین می روند و سلول های جدید جایگزین آن ها می شوند، گاهی اوقات این روند طبیعی از تنظیم خارج شده و سلول های فرسوده از بین نمی روند و با تجمع در نقطه های خاصی از بدن، توده هایی تشکیل می دهند که این توده ها می توانند در نهایت محل تجمع سلول های سرطانی شده و تبدیل به تومور بدخیم یا سرطان شوند. به طور کلی تومور ها را به دو دسته خوش خیم (benign tumors) و بدخیم (malignant tumors) تقسیم می کنند.
تومورهای خوش خیم به آهستگی و به صورت تصاعدی رشد کرده و به سایر بافت ها نیز منتقل نمی شوند، بنابر این به جز در مواردی معدود خطرناک نیستند. رشد این تومورها نیز ممکن است پس از مدتی قطع شده و پس از آن بدون تغییر باقی بمانند.
سلول های تومورهای خوش خیم معمولا از نظر شکل نیز شبیه به سلول های همان بافتی هستند که از آن به وجود آمده اند. با برداشتن کاملِ این تومورها از راه عمل جراحی و یا روش های دیگری همچون استفاده از اشعه، آن ها دیگر عود نمی کنند و معمولا طول عمر بیمار را نیز کوتاه نمی کنند.
البته وجود تومورهای خوش خیم در محل های خاصی ممکن است کشنده باشد. زیرا ممکن است این تومورها در کار یک اندام حیاتی دخالت نمایند. مثلا تومورهای خوش خیمی که در مغز به وجود می آیند خارج کردن کامل آن ها غالبا مشکل یا غیر ممکن است و ممکن است در نهایت باعث مرگ بیمار گردند.
تومورهای بدخیم معمولا با سرعت بسیار بالا و به طور تصاعدی رشد کرده و تکثیر می شوند. تکثیر سلولی در این تومورها به گونه ای است که هر چه از آغاز به وجود آمدن آن ها زمان بیشتری بگذرد، با سرعت بیشتر و بیشتری تکثیر شده و به بافت های مختلف بدن سرایت می کنند، و اگر جلوی رشدشان گرفته نشود به طرق مختلف با از بین بردن بافت ها و اندام های حیاتی باعث مرگ بیمار می گردند. از شایع ترین سرطان ها می توان به سرطان پوست، سرطان ریه، سرطان خون، سرطان رحم، سرطان تخمدان، سرطان دستگاه لنفاوی، سرطان دهان، سرطان حنجره و سرطان سینه اشاره کرد.
تشخیص زودهنگام سرطان بسیار مهم و البته بسیار دشوار است، شاید مهم ترین عامل در موفقیت آمیز بودن درمان سرطان تشخیص به موقع آن باشد. چرا که همان گونه که اشاره شد با گذشت زمان، رشد و تکثیر سلول های سرطانی به صورت تصاعدی بیشتر و بیشتر می شود؛ اما از سوی دیگر از آن جایی که سلول های سرطانی تفاوت آشکاری با سلول های سالم ندارند، تشخیص سرطان در مراحل اولیه بسیار دشوار است و به همین دلیل در گذشته بیماری سرطان بسیار دیر تشخیص داده می شد و اکثر بیماران مبتلا به سرطان جان خود را از دست می دادند؛ اما امروزه با پیشرفت ابزارها و روش های مختلف تشخیصی امکان تشخیص سرطان در مراحل اولیه فراهم شده است.
یکی از مهم ترین روش های تشخیص بیماری سرطان روش هایی است که بر پایه فناوری هسته ای ساخته شده اند. در این روش ها معمولا با استفاده از رادیونوکلیدها که پرتو زا هستند، عکس برداری های بسیار دقیقی از اندام های داخلی بدن انجام می شود و وجود تومورهای سرطانی بسیار کوچک نیز قابل تشخیص خواهند بود.
منابع:
سایت خبری جی پلاس
گروه تحلیل امید هسته ای
پایگاه خبری قدس آنلاین
