دانش ارتباطات بحران در عمل و بر مبنای مطالعات موردی و تجربههای محلی و منطقهای منجر به انباشت تجربه های گستردهای میشود تا بتوان از این میان رهیافت های علمی را برای کنترل و مقابله با رویدادها و حوادث طبیعی و غیر طبیعی فرا گرفت و با تدبیر و آگاهی به حفاظت از جان انسانها و کاهش صدمات و تبعات اهتمام ورزید. امروزه ارتباطات بحران دارای گستره و قابلیت های بسیاری شده است، چون ابزارهای ارتباطی نیرومندتر شده و ظرفیت بیشتری را برای کاربردهای موثر به ارمغان آوردهاند. به نسبت اینکه تجهیزات ارتباطی افزونتر و قابلتر شدهاند وجود دانش لازم برای شناخت و کنش فعالانه در مواجهه با خطرات و بلایا ضرورتی است که از طریق مطالعه و تحلیل و در نهایت مستندسازی پیشامدهای به وقوع پیوسته قابل تحقق است. بحران یک شوک عظیم را به دنبال یک رویداد مهیب به بار میآورد، هیچگاه نمیتوان ارتباطات بحران را تنها در بازه زمانی وقوع آن محدود دانست زیرا پیامدهای اجتماعی و انسانی این بحرانها فارغ از خسارات مادی، مدت مدیدی گریبانگیر آحاد جامعه است.
مدیریت اطلاعات و ارتباطات در بحران، دانش و مهارتی کلیدی برای فائق آمدن بر مخاطرات پیش رو است. به کارگیری دانش ارتباطات بحران نیاز به دانستن اطلاعات و مجهز بودن به مهارت های پایه و وجود ساختارها و تعریف سازوکاهایی اصولی دارد که در قالب یک نظام مدیریتی و ارتباطی محقق میشود. در شرایط بحرانی بسیاری از سازمانهای درگیر با بحران نمیتوانند ماموریت اطلاع رسانی و مدیریت ارتباطات را به درستی برعهده گیرند. هر یک از رسانهها و آژانسهای خبری نیز در محدوده وظایف خود فعالیت دارند، بنابراین ایجاد مرکز فرابخشی برای مدیریت اطلاعات و ارتباطات در بحران امری بایسته است که هر حکومتی برای فعالیتهای خردمندانه و سهولت خدمات رسانی در فجایا و مخاطرات نیاز جدی بدان دارد.
نمونه بارز اختلال اطلاعاتی در بحرانهای اینچنینی بیان آمارهای غیرواقع ناشی از جریحهدار شدن احساسات و تراکم و تداخل فعالیتهای سازمانی است. بنیگنو آکینو، رئیس جمهوری فیلیپین، پس از تایفون هایان در گفت و گو با شبکه خبری سی.ان.ان گفت: آمار ده هزار کشته که به نقل از مقامهای محلی بازتابی گسترده یافت آماری «ناشی از احساسات» بوده است.
بنابراین در کنار وجود «مرکز کاهش خطرات بلایای طبیعی» وجود «مرکز مدیریت اطلاعات و ارتباطات بحران» امری ضروری است که متخصصان آن در چنین اوضاع نابسمانی بتوانند آمارهای صحیح و واقعبینانه را به رسانهها مخابره کنند و روند اطلاعاتی و ارتباطی را به درستی رصد کرده و با موضعگیری های سنجیده، مشاورانی کارآمد برای مدیران اجرایی درگیر با آثار و تبعات سهمگین بحران باشند.
ارتباطات بحران و بسیج همگانی برای فاجعه ملی
سازمان بهداشت جهانی (WHO) حوادث و شرایط اضطراری را اینگونه تعریف میکند: حوادث اتفاقاتی هستند که رخ میدهند هنگامی که تعداد قابل توجهی از مردم در معرض خطراتی که ممکن است آنها را آسیبپذیر سازد، قرار دارند و منتج به صدمه و از دست دادن زندگی اغلب با ترکیبی از خسارات مالی و معیشتی میشود.
در شرایط اضطراری دسترسی به منابع مختلف محدود است اعم از کادر پزشکی، زیرساختها و شبکه های ارتباطی. از این رو باید بر اهمیت بسیج منطقهای، فرامنطقهای و کمکهای بینالمللی به مناطق آسیبدیده تاکید کرد. بهکارگیری موثر این کمکها نیز بسیار مهم است و برای این کار وجود تصویر عملیاتی مشترک بین مقامات، مراکز هماهنگی و کارکنان مشغول به کار در این زمینه، ضرورت دارد.
با وقوع حوادث در چند سال اخیر به وضوح میتوان مجموعه اقدامهای اجتماعی، رسانهای و بین المللی بر مبنا و مدار ارتباطات را خاطرنشان شد. اجتماعی از انسانها متاثر از حادثه مشتاق یاریرسانی به آسیبدیدگان میشوند. کمپینهای اجتماعی فعالیت های خود را پی میگیرند و نهادهای بشردوستانه در تعامل با سازمانهای بین المللی در مددرسانی به بازماندگان مشارکت می کنند. حجم وسیعی از اطلاعات در شبکه های اجتماعی مراوده می شود. رسانههای جریان اصلی اخبار رویداد را در صدر برنامههای خبری خود قرار می دهند و به تدریج با پیدایش رویدادهای جدید از اولویت رسانهای آن میکاهند. عنصر مجاورت در میزان پیگیری اخبار همچنان تاثیر خود را حفظ می کند. با این حال این رسانههای اجتماعی هستند که در پاسخگویی به نیاز خبری و اطلاعاتی مخاطبان متوقف نمیشوند. چشمها و گوشها منتظرند تا از رویدادها مطلع شوند. اطلاعات در جریان است و رسانهها هر یک به سهم خود در اطلاعرسانی ایفای نقش دارند. برای کسب اطلاعات، ارتباطات گریزناپذیر است. در مواقع فاجعهبار ارتباطات حرف اول و آخر را میزند هم در راهبرد و هم در عمل.
منبع : انجمن روابط عمومی ایران
