باید دید کف جامعه چگونه می‌اندیشد وقتی زمان بیشتر با عامه مردم یا کسانی هستی که نقشی در شکل دهی به فرهنگ عامه دارند، راحت تر می توانی در باره مسیر عمومی فرهنگ در جامعه نظر بدهی. بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان به طور خاص در اینجا، مقصودم آشنایی با ذهن مردم است، این که به چه چیزهایی باور دارند، چطور و بر اساس چه مدلی تصمیم می گیرند، علم و ضد علم را چه می دانند، و اصولا حساسیت های ذهنی آنها در زمینه تعریف درست و نادرست چیست. تردید نباید کرد که سرنوشت جامعه از لحاظ علمی، و عملی که بر پایه آن علم قرار دارد، روی این پرسش است که مردم چطور به درستی و نادرستی گزاره ها می رسند و پیچ و خم و میسر فرایند ذهنی آنها در بررسی درستی و نادرستی تابع چه ملاکهایی است. آیا تابع سرمایه های فکری ملی است، یا متأثر از آموخته های دینی شان است، یا سنت های آباء و اجدادی در آن موثر است، یا تحت تأثیر رسانه های عمومی یا نیمه عمومی هستند. مردم از چه تعابیری و مفاهیمی برای درستی و نادرستی استفاده می کنند، و چطور سعی می کنند یا نمی کنند عملشان مطابق علمشان باشد. حالا وقتی بیشتر با «عامه» یا جماعتی که نقش محوری در هدایت «عامه» دارند، هستی، آن وقت قصه و داستانهای زندگی را از زبانشان می شنوی، قضاوتهایشان را در باره این و آن می بینی، و روی تصمیمات ذهنی آنها از نظر چگونه فکر کردن متمرکز می شوی. تردید نباید کرد که سرنوشت جامعه از لحاظ علمی، و عملی که بر پایه آن علم قرار دارد، روی این پرسش است که مردم چطور به درستی و نادرستی گزاره ها می رسند و پیچ و خم و میسر فرایند ذهنی آنها در بررسی درستی و نادرستی تابع چه ملاکهایی است. آیا تابع سرمایه های فکری ملی است، یا متأثر از آموخته های دینی شان است، یا سنت های آباء و اجدادی در آن موثر است، یا تحت تأثیر رسانه های عمومی یا نیمه عمومی هستند. مردم از چه تعابیری و مفاهیمی برای درستی و نادرستی استفاده می کنند، و چطور سعی می کنند یا نمی کنند عملشان مطابق علمشان باشد. اینجاست که می توانی سرنوشت آنها را در آینده حدس بزنی. مثلا می بینی که چه خطبایی برای مردم سخن می گویند و آنان سخنان ایشان را تا چه حد می پذیرند، می بینی که چه مقدار کتاب می خوانند و تا چه اندازه بر دانش مکتوب نظر دارند، و اگر کتاب می خوانند، چه کتاب هایی می خوانند، و می بینی که چه اندازه نسبت به سایر فرهنگ ها بی توجهند و فقط به داشت های خود می بالند، و می بینی که .... این برخلاف آن است که در کتابخانه بنشینی و فارغ از صحنه و میدان، فکر کنی که چه باید بشود یا نشود. بودن در متن جامعه، بودن یک ساعت کف بازار، بودن یک ماه با یک جماعت و سروکار روزانه با حرفهای آنها داشتن، و البته با این زاویه دید که مردم چطور می اندیشند، در مسائلی که اظهار نظر می کنند، چه قدر مطلع اند، تا چه اندازه متعصانه فکر می کنند، چه اندازه تحت تأثیر مراجع فکری مسلط در جامعه هستند، بسیار مهم است. آن وقت، درک این وضعیت، می تواند راهنمای خوبی برای شناخت آنها و نظر دادن در باره ایجاد تغییر و چگونگی مسیر آینده باشد. منبع: کانال حجت الاسلام رسول جعفریان